Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1932, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1932, Blaðsíða 6
34 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS Veiðihaukar. Framh. t álkamaður konungs, eða „ferða- fálkarinn", sem hann var ætíð kallaður, kom með þjónum sínum á Ilólmsskipi og síðar á sjerstökn f;'<lkaskipi hvert vor um Jónsmessu loytið. Ferðafálkarinn veiddi aldrei sjálfnr. Ilann velur úr þá fálka, sem lumn telur brúklega. Gráfálk- ar máttu lieist ekki vera eldrj en 2ja ára og hvítfálkar ekki eldri en 3,ja ; um þí mun þeirri reglu þó oft ekki hafa verið fylgt, þeir tekn- ip þótteldri væru. Fálkinn varð að vora gallalaus; vængja -og stjel- fjaðrir heilar. hafa góða matarlyst og vera linarreistur, ekki slæptur eða lúpulegur, því að þá var hætt við að hann væri sjúkur, og enginn falki var keyptiir nema haun hefði sttið 8 daga minst eftir hann var voiddur. Þá varð fálkinn og að li;ifa góð augu, ekki <jilda fætur og vera raddgóður. Ferðafá'lkarinn ])ótti títt hlutdrægur, og það orð l.jek á, að hann ljeti múta sjer. Eitt sinn liafði ferðafálkarinn ranglega liafnað 60 fálkum, þar af 15 frá sama manni, að eins vegna þess, að fálkafangarnir höfðu okki ,,smurt" hann áður. Forðafálkarinn ákvað einnig lit fuglsins og þurfti til þoss samviskusemi ef rjett skyldi voi'ii, því að nær enginii fá'Iki var ailivítur, sem ])ó niátti toljast hvít- ill'. — *-/ etfl ]>að sem fálkaföngurum var greitt fyrir l'álka var lengi vel 18 i ilI. oronor fyrir livítan, 10 fyrir hálfhvítan og 5 fyrir gráan. Arið 1788 var vorðið ryrir gráa hækkað npp í 7 nll.. og 174:5 var hoitið 4 rdl. ;iiika])óknuii fyrir livíta og 2j,-i rdl. fyrir liálfhvíta, þegar sjer- staklega stóð á, en með konungs- lirsk. 4. jiin. 1764 var ]>að gert að alinennrj fastri reglu. Þegar móðu- liarðindin stóðu yfir, fóru f'álka- Þngarar frun á hækkun þessa vorðs, sökum dýrloika kjöts. Sögðu ])oir. að vorðið oins og það var. væri lítið moira on fyrir fóðri fálk- ans. Gorðu þeir kriifu nm 20 rdl. eroner fyrir hvíta og 10 fyrir gráa, og ætluðust vitanlega til, að auka- ])óknunin fyrir hvíta hje'ldist. Skúli landfógeti mælti með þessari beiðni. Sýndi hann fram á, að fálkafangararnir beinlúns sköðuð- ust á veiðinni, nema hún gengi því botur. Miðað við fálkatekju síðustu 10 ára, hefðu 5 fálkar komið á hvern veiðimann að meðaltali, og eftir verðlaginu hefði fengist fyrir ]>á •'17 rdl. 18 sk., en veiðimenn þyrftu að fá 53 rdl. 4 sk. oour. \'ar verðið ])á hækkað upp í 20, 15 og 10 rdl., en auka])óknun af- nnmin. Þetta verðlag var í fyrstu ákveðið til 3ja ára en hjels.t að mestu óbreytt síðan. F • » alkariiir voru okki fluttir a skip fyr on það var alveg ferðbúið. Þeir sátu undir ])iljum á stöngum, er settar voru langsum í skipið. — Stengurnar voru vafðar heyi og ]>ar utan yfir klæddar vaðmáli. Til ])oss að fuglamir ekki dyttu og meiddust, þegar skipið valt í sjó, voru snúrur meðfram og milli stanganna, svo að þeir gætu fótað sig ])ar. (Horrebow, bls. 153). A gólfinu voru dúkar og um þá skift tvisvar til ])risvar á viku og þeir ])vegnir. ]>vi að þrifnaður varð að vera í góðu lagi. Rour en lagt var af stað var s'.átrað nautgiipuni til fæðu handa fálkunum í 14 daga, en skipið birgt ueð vistum handa þeim til 7 vikna. Xautpeningur og sauðfje flutt lif- andi og nægilegt fóður handa því; gripunum svo slátrað á leiðinni eftir þörfum. Það var eitt af em- ba»ttisstörfuni landfógeta að sjá tyiir nægilogu af fálkagripum, ann ast flutning ])eirra til fálkahússins og öflun hoyja handa gripunum á h iðinni til Danmerkur. Flutning- ui' fiilkagripanna frá seljendum Og öflun og flutningiir hoysins var oin kvaða þeirra, sem lá á bænd- i:m í nágrenni Bessastaða, sjer- stakloga ])0im í Alftanes-, Sel- tjarnarnos- og Mosfellshreppum. I harðæri rejmdist það iirðugt stundum að afla nægilegs fálka- fóðurs. Arið 1702 var kvartað und- an því, að ekki fengist í grend við Bessastaði nógu margir stórgripir til þess, og varð að fá þá austan úr sýslum og ofan úr Borgarfirði. Yfir hinu sama kvartaði landfó- geti 1759 og ljet þess getið, að ekki yrði stundum hjá því komist að boita valdi og þvmgun við bændur í 4 nágrannasýs'lum til þess að láta af hendi gripina, þar sem hægt værj að spyrja þá uppí. — Krefðust bændur í stað peninga greiðslu í kornvöru og skæðaskinni, enda þyrftu þeir þessa mjög; lagði h'ann til að send væru liingað næsta ár 40 gallalaus og vel hert naut- skinn frá Khöfn í skiftum fyrir nautgripi. Árið 1784 skrifaði land- fógeti stjórninni og kvað það alls ekki mundi takast að afla nægi- logs fálkafóðurs næsta ár sökum gripafalls. Var þá tekið það ráð, að taka færri fálka en venjulega, að oins 30, og senda hingað með fálkaskipinu 20 naut og 1680 lpd. al' heyi. Kostnaðurinn við nauta- sondinguna var ráðgerður 2125 rdl. eða hjer um bil 1896 rdl. meira en undanfarin ár, þegar gripirnir voru keyptir hjer á 'landi, en eftir •') ára meðaltali hafði verið gefið fyrir ])á 228 rdl. 19 sk. á ári. (Lff. V, 128). Af fjármálastjórninni var í þetta sinn vakið máls á því, hvort nauðsyn væri á fálkum það árið. Utanríkisst.iórnin taldi mjög óráð- logt að afla ekki fálka, og fá'lka- meistararnir fylgdu ])ví máli fast oftir, enda hiifðu ]ieir mjiig sinna hagsnmna að gæta, því að þeir ])águ ríkuleg laun og g.jafir frá ])oim útlendu höfðingjuni, or fálk- ana fengu. ¦ egar komið var með fálkana ti'l K'nafnar voru ])eir fyrst svndir hátíðlega konungi og öðru stór- íiienni. I'vi næst voru þeir tamdir ()<_• vandir til veiða og loks sendir að gjöf með sjerstökum erindrekum til flostra hirða þjóðhöfðingja og annara fyrirmanna í Norðurálfu og oinnig til annara heimsálfa. — Soldáninn í Marokkó hafði t. d. m.jiig miklar mætur á þeim. Heima fyrir var ekki haldið eftir uenia örfáuiu fálkum. >-í m tölu útfluttra fálka eru ekki tii s'kýrslur fyr en eftir miðja 17.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.