Lesbók Morgunblaðsins - 10.05.1942, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 10.05.1942, Blaðsíða 2
146 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ekki aðeins og láta menn temja sjer umburðarlyndi, sem er vottur sjálfsaga, en getur verið samfara fáfræði, heldur enn fremur ala þá upp til æðri skilnings á hinu guðlega. Það verður að kenna þeim að skilja, að allar trúar- þarfir eru í eðli sínu eitt, og finna hina sameiginlegu reynslu undir hinu «krítna gervi, er trúar- siðir náungans virðast vera. Um- burðarlyndi, sem sprettur af skiln ingi á því, að trúin birtist ekki í neinu algildu formi, ætti ekki aðeins að bægja á braut trúar- deilum, heldur og jafnframt gera trúmanninn færan um að greina betur sundur aðalatriði og auka- atriði í trúarbrögðum sjálfs sín. (3) Frelsun frá skorti. Að svo miklu leyti sem hún er efnaleg hugsjón, kemur hún ekki til greina í þessum umræðum um menn- ingarlegar skyldur lýðræðisins í framtíðinni. En hugsunarháttur og hegðun einstaklinganna hefir þo mikil áhrif á efnalega velgengni og festu þjóðfjelagsins. Ef hagn- aðarhvötin skipar heiðursætið í siðkenningum vorum um þjóðfje- lagið, ef auðæfi eru meira eða minna opinskátt talin æðsta mark- mið mannlífsins, ef menn eru metnir eftir því, hvað þeir eiga, en ekki hvað þeir eru, þá getur ekki hjá því farið, að sundrungar- öfl samkepninnar verði sameining- aröflum samvinnunnar yfirsterk- ari, samf jelagsskipulaginu til stór- tjóns. Það verður nálega ógerlegt að frelsa menn frá skorti, nema með því að viðurkenna af heilum hug og halda þá meginreglu, að almenningsheill verður' að ráða og eiginhagsmunir lúta í lægra haldi fyrir henni. Það verður að halda ráns- og gróðahvötum manna í skefjum, eins og margar aðrar frumhvatir þeirra og fýsnir hafa verið tamdar, ef takast á að gera efnahaginn gófjan og örugg- an. Jafnvel Lenin, sem taldi þó ytri aðstæður afarmikilvægar, lagði áherslu á það, að til þess að ná æðsta stigi kommúnismans, þyrfti ekki aðeins „framleiðslu- magn vínnunnar að verða ólíkt því, sem nú er", heldur og „menn ólíka þeim, sem nú eru á götunniJ Já oss, gætum vjer sjeð fyrir öllum Jþörfum hvers af oss til fæðu, (4) Frelsun frá ótta. — Ótti er aðeins merki úrræðaleysis og óvissu. Prelsun frá ótta verður því eðlileg afleiðing öryggis, er málfrelsi, tnifrelsi og frelsun frá skorti veitir. En aðalskilyrðið til þess að öðlast þetta alt er uppeldi og tamning mannanna sjálfra. Konfúsius sýnir það mjög eftir- minnilega: „Fornmenn, er stjórna vildu heiminum, hugðu, að þeir yrðu fyrst að stjórna vel hver sínu ríki. Af því að þeir vildu stjórna ríkj- um sínum vel, urðu þeir fyrst að koma góðri stjórn á fjölskyldur sínar. Af því að þeir vildu koma góðri stjórn á fjölskyldur sínar, urðu þeir fyrst að menta sjálfa sig. Af því að þeir vildu menta sjálfa sig, urðu þeir fyrst ð hreinsa hjörtu sín. Af því að þeir vildu hreinsa hjörtu sín, urðu þeir fyrst að vera hreinskilnir í hugsun sinni. Af því að þeir vildu vera hreinskilnir í hugsun sinni, urðu þeir fyrst að auka þekkingu sína sem allra mest. Þessi þekk- ingaraukning var fólgin í rann- sókn á eðli hlutanna. Prá stjórn- anda heimsins niður til almúga- mannsins verður hver maður að telja mentun einstaklingsins und- irrót alls. Vísindin og mennirnir. Ef þessi mentun einstaklingsins, sem hinn kínverski spekingur og stjórnmálamaður taldi ekki einka- mál, heldur grundvöll góðs stjórn- arástands, á í fullri alvöru að verða lyftistöng hinnar nýju lýð- ræðismenningar, þá verður þekk- ingin og hagnýting hennar, vís- indin og lögmál þeirra, og þar með vísindamennirnir og fræði- mennirnir sjálfir að fá hina mik- ilvægustu aðstöðu. Vísindin eru í menningu nútím- ans að miklu leyti glæsileg mis- tök. Ef miðað er við hina furðu- legu framför þeirra, þá hefir mannfjelagið haft lítið gagn af af- rekum þeirra. Leverhulme lá- « varður sagði 1918: ' „Með þeim ráðum, sem vísindin ^hafa þegar lagt upp í hendurnar og geta eyðilagt þjóðarauðhm". skýlis og klæða, með því að hvef af oss ynni eina stund á viku fra skólaaldri til elliára". Með tilvísun til ræðu Lev'er- hulme lávarður ritaði J. L. Hodg- son í skýrslu sinni til Konung- lega listafjelagsins 1932: „Síða« þetta var skrifað, hefir meðal- framleiðslumáttur vor nálega tvö- faldast". Þrátt fyrir þetta risa- skref á veginum til lausnar fr* skortinum, eyddu Bandaríkin a f-járhagskreppunni fyrir skömmu $ 766 000 000 til þess að plægja upp baðmull, mais og hveiti og fyrirskipuðu að eyðileggja afgang- inn af svínakjöti, þó að 10 000 000 atvinhulausra manna liðuskort. Er það órjettlátt að halda því fram, að vísindamennirnir eig1 með stjórnmálamönnunum sök I þessu ferlega ástandi, þar seiu aldrei er fyrir því sjeð, að lífs- veigarnar skvettist ekki úr bik- arnum áður en hann nær þyrs*- um vörunum? Á ekki að víta vís- indamennina ásamt skiplaginu fyrir það, að menn verða að lifa á molunum frá borði sjálfra sífl> svelta mitt á milli offullra korn hlaða og vera fáfróðir eða aðeins hálfmentaðir þar sem forðabúr þekkingarinnar eru alt í kring. Vísindamennirnir semja matseð- il þessarar allsherjar tálveislUi og þeir ættu ekki að vera til- finningarlausir fyrir hinum glæp" samlegu svikum og sóun á hugsun þeirra og afrekum, af hendi þeirra, er ráða yfir auðæfunum> sem þeir skapa. Það eru svik, er aðeins örlítill hluti af ávöxtuiu vísindanna kemur þjóðf jelaginu a^ gagni, jafnvél þótt gjöld af einka- leyfum vísindamannanna sjeu greidd að fullu. Ekki geta þei^ heldur látið sjer nægja hina aut5- virðilegu undirtyllustöðu vjelar, er skilar með sömu hlutlausu n»' kvæmninni banvænum vopnum °8 læknisáhöldum, og haldið þó si8- gæði sínu óspiltu. Svik við hið eilífa. Þótt' rannsóknum sje einbeiW að endurbótum á vígvjelum, þega*1' líf þjóðarinnar liggur við, þá er það gert í sjálfsvarnar skyni. EQ að útfarnir sjerfræðingar á £t»T artímum vinni af ásettu ráði a^

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.