Lesbók Morgunblaðsins - 04.03.1945, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 04.03.1945, Blaðsíða 7
LESBÓK MORGUNBLAÐSTNS 127 VENUS - óóir áót armnar IRÚAR JARÐARTNNAR verða stundum varir við, að á himinhvolf Jnu sjest stjarna — skœrari og stærri on allar aðrar. Sjerstaklega verður vart við hana á morgnana og kvöldin, og jafnvel við dagsljós. Þotta er VENUS. Venus hefir frá ómunatíð vakið ;i sjer mikla athygli manna. Óhætt pmm að fullyrða, að það var ein af fyrstu stjarnfræðilegu uppgötvun-. u 111 um, að þessi kvöld- og morgun- stjarna væri ein og hin sama — þegar morgunstjarnan sást rjett fyrii" sólaruppkomu, sást engin kvöldstjarna og öfugt. Venus varð pinskonar tákn fegurðar og blíðu í)g því ekki nema mjög eðlilegt að hún fengi nafn ástargyðjunnar. Nú, þegar menn horfa á Venns, idettur þeim sjaldan ástargyðjan í íiug, en stjörnuspámenn vilja hafa það fyrir satt, að þeir sem fæðist undir Venus sjeu heppnir í ástum. En hvað sem því líður, stöndum við enn og störum á hana fullir undr- unar og aðdáunar. Þegar Galilei horfði á Venus í jspptembermanuði í gegnum hinn frumstæða stjörnukíki sinn, sá,- hann sjer til mikiHar undi'unar, að. nt.jarnan leit ekki út eins og hring- ]aga skífa, heklur líktist hún tungl- dnu, eins og það lítur íit nokkrumi dögum eftir fyrsta kvartil. Þá vissi bann, að Venus var ekki sjálflýs- pndi, hún var ekki fastastjarna, heldur fjekk hún ljós sitt frá sól- |nni. Aðeins sú hliðin, sem snjeri, flð sólu lýsti og þessvegna leit hún fíitf; eins og tunglið. Ilann orðaði uppgötvun sína með þessari skáld- legu setningu: Cynthiae figurasi aemulatur mater amorum — móð- 5r ástnrinnar er eins að lögun og, tunglið. — Cynthia er eitt af nöfn- unuin á tunglinu og „móðir iistar- fnnnr" er auðvitað Venus. Calilei Shaf'ði rjett fyrir sjer. Það geta all- ir. sem horfa á stjörnuna í st.jó'rnu- kíki. sanni'eynt. EN IIVERNIG stendur á hinu breytilega útliti?'Venus er hnöttur, sem gengur í kringum sólina eins- þg jörðin. Þvermál Venusar er 12 Jnis km., eða nokkru minna en jarð- arinnar og þyngdin er 9/10 af; jþunga jarðarinnar. Venus er nær feólu en jörðin. Fjarlægð hennar ifrá sólinni er aðeins 72/100 af fjar- lægð iarðarinnar. Það er að seg.ja, þegar jörðin er 150 milj. km. frá þessum mikla orkugjafa, þá er Venus ,.aðeins" í 108 milj km. fjar- lægð. 1 Venus-árinu — það er tíminn, sem; Venus er að fara í kringum sólina — eru 225 dagar. ¦— Þegar Venus er lengst til vinstri frá sól- iiini skín hún hjer sem kvöldstjarna, en þegar hún er lengst til hægrt s.jest hún hjer rjett um sólarupprás. 'Þegar Venus er búin að skína h.jer sem morgunstjarna, verður hún „dag'. st.jarna" og geislar hennar hverfa okkur sjónum. Ef við gætum stað- ið út í himingeimnum myndum við sjá, hvernig hún hleypur á milli sólarinnar og jarðarinnar. Svo [þegar hiin nálgast sólina aftur, sjest á kvöldhimninum og síðan hleypur hún ,,á bak við" hana. Af þessu ,'má ráða, að fjarlægðin frá Venusi til jarðarinnnar er mjög breytileg, Þegar hún er á milli sólar og jarð- ar, er f.jarðlægðin ,.aðeins" 42,000- 000 km., en þegar sólin er á milli VENTJS — eins og hún lítur út í stjórnukíki. jarðarinnar og Venusar, er f.jarlægð' in milli þessara tvogg.ja reikist.jama, yfir sox sinnum moii'i. oða 258,000- p00 km. Venus fer í sömu átt í hringforð sinni kringum sólina og jörðin. Að meðaltali líða 584 dagar þess á jmilli að þær komast aftur í sömu tifstöðu í himingeimnum. A samai tíraabili skiptir stjarnan um kvartil. Þegar hún er longst til vinstri frá sólinni, h'tur hiin út eins og tunglið í fyrsta kvartili, en lengst til hægri líkist hún tunglkin í síðasta kvartili. Þegar Venus er á bak við sólina og við sjáum hana ekki, snýr hún 'aliri þeirri hlið sinni, sem er lýst npp, að okkur o"g þá er hún ,,full", on þogar hún er á milíi jarðarinnar íog sólarinnar, snýr hún dimmu jhlið sinni að okkur, og við sjáuni Íiana alls ekki. Og þó — en afar sjaldan — sjáum við hana þá. Það< er þegar hún gengur yfir sjálfa, sólskífuna. Þá lítur hún iit eins og lítill kringlóttur díll, som gengur yfir sólina á nokkrum tímum. En slíkt er ekki daglogur viðburður. Það kom síðast fyrir 6. desember 1882, og næst skeður það 8. ,júm "2004. Meira skal ekki farið út í þá sálma. Þar sem fjarlægð Venusar frá jörðinni er svo breytileg, virtist hún ekki altaf jafnstór hjeðan sjeð.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.