Lesbók Morgunblaðsins - 03.06.1945, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 03.06.1945, Blaðsíða 6
rns LESBÓK MOROUNBEAÐSINS NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN JÓNAS HALLGRÍMSSON Þá tók Jónas sjer l'yrir hendui" að saina til eögu og lýsingar ís- lenskra eldfjalla Mun Það bæði hafa verið vcgna Islands lýsingarinnar, og einnig ætlaði hann al gefa út sjerstaka bók um það efni, en niun ekki hafa fengið íitgefanda. Eld- fjallaritgerð hans er um. 100 l)lað- síður, og er þar miklu l>etur með1 ¦efni farið en áður hafði gert verið af þeim, er rituðu uni íslensk eld- fjöll. Ilefir hann sýnilega varið íil hennar mikilli vinnu, og var þetta raunar. eina yfirlitsritið að gagni um þetta efni, þangað til Þorvaldur Thoroddsen gaf út eldfjallasögu sína. En ritgerðin lú geymd og graf in með öðrum handritum Jónasar, svo að fræðimenn höfðu hennar ekki not. Einnig hefir hann ritað stutt yfirlit um landskjálfta Áður hefir verið getið ritgerðar Jónasar um útselinn, en ýmislegt annað dýrafræðilegs efnis er í rit- um hans víða í dagbókum og at- hugagreinum. Þar eru ýmsar ;»1- ingar á dýrum og auðsætt er að hann hefir gert nokkrar líífræði- lepar athuganir, opr varið til þess alllmiklum tíma. Til Ilafnar sendi hann beinagrindur, fuglahami ^>g dýr í vínanda. En einkum hefir Jiann þó fengist við rannsókn hrygg dýranna. . Yafalaust hafa fuglarnir verið sá flokkur dýra. sem honum var hugleiknastur. Þegar snemma á námsárum sínum flutti hann erindi um futrlana á íslandi á fundi ís- lendinga í Kaupmannahöfn, og var það síðar prentað í Fjiilni. Ári síð- ar en hann flutti erindi þetta, eða 1836, bauð hann Bókmentafjelaginu að semja fyrir það íslenska fugla- fræði. en úr því varð ekki, o<r ^mr^telndórJ^tdndóróóon^d^J^íöói Síðari grein strandaði það á mótspyrnu Reykja- víkurdeildarinnar, henni til lítillar sæmdar. í Islandslýsingarbrotunuiu er stutt yfirlit yfir íslenska fugla, er það nokkru í'yllra en hið fyrra íuglatal hans. Alls er þar getið 101 tegundar fugla, er sjest hafi á ís- landi, og sumum ])eirra lýst að nokkru. í brotum þessum er einnig al- mennur inngangur að spendýra- fræði, og skrá um íslensk spendýr, auk þess nokkuð um seli og hvali,, sem þó mun þýtt að mestu. Einnig hefir Jónas samið íslenskt fiskatal og er þar getið 66 fiska- tegunda, en nokkrar ]>eirra eru að vísu tilbrigði af sömu tegund. Jó- r.as sendi ýmsum mönnum spurning ar um í'iska og íiskveiðar og hefir vafalaust dregið saman allmikið uiii það efni, enda var ]>að eitt þeiria viðfangsefna, sem hann eink- um hafði ásett sjer að rannsaka. Oeta má þess í ])essu sambandi, að hann varð fyrstur náttúrufræðinga til þess að veita blágcSmunni athygli sem sjerstakri tegnnd, en Steen- íitru]) lýsti henni vísindalega. Þá eru til eftir hann tvær skrár um íslensk lindýr, og nokkrar smágrein ir dýrafræðilegs efnis. Orasafræðin er sú errein náttúru- fræðinnar, sem Jónas hefir minst sint. Má vera að rekja megi það til þess. að grasafræðikennslan fór fram í læknadeild en ekki í heim- spékideildinni, þar sem Jónas stund um aði nám. Vekur það raunverulega nokkra furðu, að skáldið, sem orti um „smávini fagra" skuli hafa veitt gróðri landsins jafn litla athygli og raun ber vitni um. Varla er hægt að segja, að nokkurs staðar sje minst á gróður í dagbókum hans, lieraa skóg á tveiimir eða þremur stöðum. Ekki verður heldur sjeð, að hann hafi safnað plöntum, og getur hann þó víða um hluti þá er hann safnaði. ITið eina, sem jeg Iiefi tekið eftir í því efni, er að Jiann í brjefinu fræga um alþing segist hafa farið að safna mosum fyrir Salomon Dreyer. Til er að vísu íslenskt grasatal eftir Jónas, er það aðeins upptalning á plönt- um með laineskum og íslenskum heitum. Flest hinna íslensku nafna finnast í eldri ritum svo sem grasa- í'ræði Odds Hjaltalíns og Grasnytj- um síra Björns Halldórssonar, en nokkrar þeirra hygg jeg að Jónas hafi s.jálfur smíðað. Af ýmsu má ráða það, að þekking hans á grasa- fræði hefir verið takmörkuð. Á 'einum stað kvartar hann um það í brjefi, að sig skorti hjálpargögn tii að rannsaka gróður, og til er brjef frá honum. til Schous prófes- sors, hins ágæta danska grasafræð- ings, þar sem Jónas fer þess á leit, að hann semji yfirlit um flóru Is- Tands handa tslands lýsingunni, og bendir honum meðal annars á grasa- söfn Steenstrups. Sennilegt er, að hann hefði getið þess, ef hann hefði sjálfur haft eitthvað í þá átt. Það má því telja nokkurn veginn víst, ¦Í hann hefir Lítið eða ekkert gert

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.