Lesbók Morgunblaðsins - 02.12.1945, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 02.12.1945, Blaðsíða 3
LESBÖK MORGUNBLAÐSINS 593 150 ÁRA MINNING SKÚLA FÓGETA: FIMTA GKEIN. ÓVILD I GARD SKÚLA „Stendur um stóra níeuii, stormur úr hverri átt." Sagði Guðmundur á Sandi um sjera Sigurð í Vigur. Sannaðist það gjörla á Skúla í'ógeta. — Því auk hinna erlendu kaupmanna BUmra hverra, er hann átti í höggi við og enkis skyrruðust í viðskií'tum við haim, voru einnig nokkrir Islend- ingar, sem beittu hinum lævísleg- asta og níð'angurslegasta rógi gegu honum. Óvíst er þó, hvort þessir menn hafa verið á mála hjá ein- Okunarkaupmönuum og er miklu líklegra, að þeir hat'i einungis ver- ið venjulegir skemdarverka sjálf- þoðaliða. Var Skúli ataður hinum íkgustu svívirðingum og allar hugsanlegar vammir og skamm- ir bornar á hann, bæði í bundnu og óbundnu máli. Einn þessara spellvirkja var gáf- , aður auðnuleysingi og hefir nafn hans einungis varðveist í sögunni fyrir mótdrægni hans við Skúla. Hjct maður sá Jón Marteinsson. Segir Jón Grunnvíkingur svo um nafna sinn: „Sá famosus þræll og rjcttur spitzbub und galgenvogel". Haíði Jón Martcinsson og sýnt honum prctti. Mun það þó ekki hafa ráðið mestu, því hann var ekki svo viðkvæmur gagnvart sjálfur sjer. En Skúli var eftirlæti Grunnvík- ingsins og níð um Skúla gat hann hvorki gleymt nje fyrirgefið. Jón Martcinsson hafði eins og fleiri samið ritgerð: „Um viðreisn Islands," auðvitað á. dönsku," því jþá var fremur von um að hægt væri að hai'a áhrif á stjórnina. Segist hann hafa afhent Skúla ritgerðina érið 1754: „En hann álíti sig auð- yitað alt of gáfaðann og mikinn Eítir S. K Steindórs Sunchenbergsverslun 1802, mann til að sinna slíku". — Telur JÓn að uppástungur og „project" Skúla, og þeirra sem honum fylgdu að málum, muni verða landinu til ævarandi tjóns og eyðileggingar. Ennfremur segir hann að Skúli Bvíki fje út úr stjórninni til eigin þarfa undir yfirskini ósjerplægni og ættjarðarástar. Árið 1757 sendi Jón svo stjórninni aðra ritgerð frá sjer: „Um ástand íslands". Kveður þar mjög við sama 1ón, og segir jliann, að Skúli eigi sök á ófarnaði lands og þjóðar. Rógburður og- níð. SAMA máli gegnir og um rit- smíðar sjera Sæmundar Ilólm, scm oinnig komu á dönsku. Finnur hanu Skúla ílcst til foráttu. ¦— Gengur hann jafnvel svo langt að hann segir að Skúli hafi af ásettu ráði Jlutt fjárkláðann hingað til lands. En eins og kunnugt er, barst fjár- kláðinn hingað með útlendum hrút- úm, er fengnir voru til kynbóta f'jár þúsins á Elliðavatni, cr rekið var n vegum „Innrjettinganna". Olli sú plága ógurlegu tjóni. Segir Þorv. Thor., að lítið sje að marka, hvað Sæmundur segi, um þá menn, sem hoiruni er illa við. Og bætii\við: „Framfaramenn 18. aldar i'engu fyrir tilraunir sínar o^ ósjerplægui engar aðrar þakkir hjá al])ýðu en níðkviðlinga, skamm- ir og skæting". Á þeim tíma, þegar engin bíöð voru hjer á landi, var kvcðskapurinn öruggasta leiðin, til að auka hróður manna og einnig til að rista þeim hið naprasta níð. Því vísur og kviðlingar l)árust með mönnum landshornanna milli. Voru ]>að fleiri en Skúli einn, scm urðu fyrir barðinu á rógburði og níði, í stað" viðurkenningar og ])akklætis. Þannig rar og um á- gætismanninn Eggert Ólafssoon. ¦— Kvað hann þessa dapurlegu vísu,

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.