Lesbók Morgunblaðsins - 16.04.1950, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 16.04.1950, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAESINS 207 \ tæki liðug 600 manns, og svo mætti lengja leiktímann, byrja fyr og hætta seinna að vorinu, og með því móti yrði leikhúsið væntanlega nógu stórt, þótt 100.000 manns ætti heima í bænum". LEIKHÚSMÁLID var hjartans mál Indriða Einarssonar. Lengi stóð hann svo að segja einn uppi með það. Sumir töldu það ekki tímabært. Öðrum blöskraði sá kostnaður, sem af því mundi leiða. Og til munu hafa verið þeir menn. er töldu að vjer hefðum ekkert við leikhús að gera, vjer hefðum eitt- hvað annað þarfara að hugsa um en slíkt tildursmál og hjegóma- mál. En Indriði gugnaði ekki þótt ó- vænlega bljesi. Hann var sann- íærður um að hann væri að vinna að mesta menningarmáli þjóðar sinnar. Hann hafði ekki asklok fyr- ir himinn nje sjóvetling þumlafull- an af peningum fyrir átrúnaðar- góð. Frá hans sjónarmiði var menn- ingin aldrei of dýru verði keypt, af því að hún „eflir alla dáð". Á einum stað sagði hann: „Vjer erum að verða rík þjóð. En hjer skortir hugsjónir. Það er ekki til neins að neita því, að hug- sjónirnar hafa umskapað þjóðirn- ar. Hver þjóð hefir sál, og sálin hefir þarfir eins og líkaminn. Hug- sjónalaus þjóð er — hreppur. Þing- ið, sem hún lætur fulltrúa sína sifja verður — hreppaskilaþing til að mæla með nýum hreppstjóra. Það lyfti áliti okkar, bæði í okkar eigin augum og annara þjóða, ef við hefðum eitthvert mark og mið í andlcgum efnum að stefna að. Það væri öllum auðsætt hve vel það færi afkomendum þeirra manna, sem skrifað hafa íslensku sögurnar. Það findi margur úllend- ingurinu hve sjálfsagt það væri íyrir þjóðina, sem átt hefir Snorra Eufcmia Waage Sturluson, a'ð hafa andlegar hug- sjónir á dagskránni". Og á öðrum stað segir hann: „íslendingar hafa fleiri takmörk- um að ná en verða búmenn og sjó- menn. Saltfiskur, smjör og ull munu seint verða til þess, að vekja velvild eða eftirtekt þjóða á lands- mönnum. Það sem best mundi vekja hvort tveggja væri skáld- skapur og listir. Þótt cfnaframfar- ir sje undirstaða uhdir andlegum framförum, þá eru þær aldrei nema grunnurinn undir húsinu, en ekki húsið sjálft. íslendingum mun kippa í kynið ennþá. og þeirra hugsjón hlýtur að vera að ná aftur því, sem þeir áður voru, rithöfund- ar, sagnaritarar og skáld. Það, sem gert hefir verið til að styðja listir og vísindi er ekki alt, sem þai"f til að halda við íslenskri tungu og ís- lensku þjóðerni. Mænirinn á bygg- inguna er ókominn, en hann er leikhúsið. Lcikhúsið er efsta loft mcnningarinnar í hverju landi". En hvcrnig stóð nú á því, að Indriði haf'ði tekið sliku ástíóstri við lciklistina og fcngið slíka trölla- trú á mcnningargildi leikhús- anna? Til þess að fá skýringu á því leitaði jeg upplýsinga hjá dóttur hans, frú Eufemiu Waage, því að það fanst mjer alt merkilegast, cr liúu hcfði um það að scgja og ólík- legast til misskilmngs. Frásögn frú Eufemíu Waagc. — Fimtán ára gamall kyntist pabbi leiklistinni fyrst. Hann sá þú leikna Útilegumennina eftir Matt- hías Jochumsson. Hafði Skugga Sveinn svo stórkostleg áhrif á.hann, að hann gleymdi stað og stund og var sem í leiðslu. Vissi hann ekki Ai sjer fyr en dyravörðurinn kom til hans og sagði að nú ætti að loka húsinu. Þessi heillan og hrifning entist pabba ævilangt og á gamals- aldri gat hann enn endurlifað í ar.da þessa stund. Sagði hann þá oft að ekkert hefði snert sig svo djúpt á lífsleiðinni sem örlög Skugga Sveins og það atriði úr Fjalla-Ey- vindi þegar Halla kastar barninu í fossinn. í endurminningum sínum segir hann frá því að sjer hafi fund- ist sýningin á Útilegumönnunum það „mesta í heimi". Og þá sór hann leiklistinni órofatrygð og efndi það vel, því að jeg held að mjer sje óhætt að fullyrða að hann hafi verið henni dyggur þjónn upp frá því til hinstu stundar. Sigurður Guðmundsson málari var um þessar mundir lífið og sálin í leiklistinni hjer í bæ. Hann hafði hvatt Matthías til að semja Úti- legumcnnina og var í ráðum með honum. Sigurði var og mjög í mun að leitast fyrir meðal hinna ungu mentamanna hvort þar væri ckki efni í rithöfunda og skáld. Varð það til þess að ýmsir skólapiltar fóru að fást við leikritageið, svo sem Valdemar Briem og Kristján Jónsson Fjallaskáld. Og 18 ára gam- all lagði pabbi út í það að somja Nýársnóttina og var Jiúji lcikin í latínuskólanum þá uni vclurinn. Var hún þá sönglcikur. Schma breytti pabbi henni í það i'orm, er flestir þekkja. Að loknu stúdentsprófi 1872 fór pabbi til Kaupmannahafnar og stundaði þar hagíræðinám í fimm ár og sjötta árið hlustaði hann á hagírædiíyrirleslra við háskólarui

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.