Lesbók Morgunblaðsins - 23.07.1950, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 23.07.1950, Blaðsíða 3
LESBÓK MORGUNBLAÐStNS 359 til tengdaíöðurs síns, Ólaís Stephen sens á Innra-Hólmi og var þar í tvö ár. Enginn skóli var í Skálholti um veturinn eftir, en 1846 tók Hóla- vallaskóli til starfa. Saga hans var hin mesta ófremdarsaga og lagðist hann niður. Síðan var skólinn á Btssastöðum til 1846, en þá fluttur til Reykjavíkur og hefir nú starfað hjer í rúma öld. ERLENDA valdið var svo naumt á fje til byggingar biskupsseturs í Re\kjavík, að Hannes Finnsson treystist ekki til þess að flytjast þangað. Hann keypti Skáiholt á uppboðinu og fluttist þangað aftur. Bygð'i hann þá upp staðinn að nýu og bjó þar til æviloka. Hann var hinn seinasti biskup í Skálholti. Nú var bygt biskupssetur í Laug- arnesi, en það fór líkt um það og Hólavallaskóla. Húsið var ónýtt. Þó bjó Steingrímur biskup þar sína tíð', og Helgi Thordaren um hríð. Svo flýði hann til Reykjavíkur*) og síðan hefir ekkert biskupssetur verið til á íslandi, þangað til húsið Gimli var keypt handa núverandi biskupi. Má því segja að biskups- embættið hafi verið á sífeldum hrakningi, síðan það fluttist frá Skálholti, og er það ekki undarlegt þar sem svo illa var farið með gjöf Gissurar ísleifssonar biskups. Þegar Skálholt var selt, fekk kaupandi ekki aðeins jörð og bæar- hús, heldur einnig kirkjuna. Hún átti þá mikið af góðum gripum. En eftir daga Hannesar biskups og í rúma öld, meðan staður og kirkja er einkaeign, fækkar þessum grip- um og þeir hverfa. Hafa víst flest- ir þeirra verið seldir útlendingum. Þannig var ræktarsemin við hina fornu dómkirkju. Svo eignast ríkið jörðina. Þá er Kirkjan í Skálholti eins og hún er nú, íúin og brotin og óhæf til guðs- þjónustu ef nokkuð er að veðri. , * Þegar Helgi flýði til Reykjavíkur voru liðnar rjettar 8 aldir frá því að biskupsstóll var stofnaður í Skálholti. þar alt í slíkri niðurníðslu, að menn veigra sjer við og hliðra sjer lijá því eins og unt er. að sýna útlertd- ingum staðinn. Það er of veglegt að segja aö menn geri þetta at' sómatiliinningu. Mcnn skammast sín landsins vegna að svo skuli komið um þennan iornfræga stað, og vilja ekki láta gesti sjá þá for- smám. Ekkert hefir batnað við það, að ríkið varð eigandi jarðarinnar. Haft er eftir málugri kerlingu, að hún haíi sagt: „Þagað gat jeg þá með sann þegar hún Skálholtskirkja brann". Hún hafði orðið vör við eldinn, en ekki gert aðvart. Einu sinni á æv- inni hafði henni tekist að vera þag- mælsk. Ráðamönnum þjóðarinnar hefir farið líkt og kerlingunni. Þeir hafa horf t á viðurtygð eyðileggingarinn- ar færast yfir Skálholt, og þagað. En þegar svo er, verða þegnar þjóð- fjelagsins sjálfir að hefjast handa, til þess að sýna að þjóðin vill ekki þessa þögn og kæruleysi. Þess vegna er Skálholtsfjelagið stofnað. Tilgangur þess er að brýna liáa og lága til meðvitundar um það að vjer eigum heilaga skyldu að rækja við fortíðina. Vjer eigum skyldu að rækja við Gissur biskuþ, sem gaf hinni íslensku kirkju Skálholts- stað. Kirkjan þáði gjöfina og Al- þingi setti þau lög, að þar skyldi ávalt vera biskupssetur. Nú er kirkja og ríki eitt, og böndin berast því að Alþingi og ríkisstjórn um það að virða fornar gjörðir. En það er ekki nóg. Alþjóð verður að rísa upp og þvo af þjóðinni þann smán- arblett, sem meðferð hennar á Skálholti er. Og nú er heppilegur tími til þess. Árið 1956 er 9 alda afmæli biskupsstóls í Skálholti. Fyrir þann tíma verður þjóðin að bæta fyrir það, sem hún hefir af- brotið við Skálholt, þetta höl'uðból kristni og andlegrar menningar um sjö alda skeið. Skálholtsíjelagið ætlar að vinna að endurreisn Skálholts. Því er það fyllilega ljóst, að í því hugtaki felst annað og meira en það, að koma þar á fót *búnaðarskóla. í því felst það, að Skálholtsstaður og kirkja

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.