Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1963, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1963, Blaðsíða 1
| 16. tbl. — 5. maí 1963 — 38. árg. | Einu sinni þegar hanm var svangur, þreyttur og rennbiauiur, klifraoi nann upp á stóran stein, steytti hneíana til himins og formælti Guði fyrir að láta lítinn smaladreng þjást þannig og líða. Þessa formælingu taldi hann fjölskyldu sína þurfa að afplána með fórnum og friðþægingu. — Þessi frásaga um for- mæJinguna telja margir, að muni vera heilaspuni hans, sem orðið hafi til við erfiðleika, sem hann átti við að stríða í einkalífi sínu. En, hvernig sem þvi annars er farið, varð fjölskyldan að líða fyrir þessa synd, hvort sem hún var hugarfóstur eða veruleiki. Þannig var bernskuheimili S. K. þjakað af þunglyndi og bölsýni. Það má nærri geta, að glaðir barnshlátrar hafa ekki fengið að bergmála innan veggja Jón Kr. ísfeíd': ¦ ¦ ¦ J M miðbik síðustu aldar ^•* stóð gífurlegur stormur og styrr í Danmörku og víðar um Sören Kierkegaard. Enginn vafi er á því, að þar var einn af mestu and- ans mönnum aldarinnar. Þó að honum auðnaðist ekki að verða eldri en 41 árs, afkastaði hann ó- grynnum ritverka, svo að fágætt getur talizt. - Ég tel ekki aðeins eðlilegt, að 150 ára afmælis slíks manns sé minnzt, heldur sjálfsagt, þótt ekki sé nema í stuttri grein. Að sjálfsögðu getur hér ekki orðið um að ræða nema stutt ágrip af ævisögu þessa merka manns, og helztu ritverka hans minnzt með fáum orðum. E i. lann fæddist 5. maí 1813 í Kaup- mannahöfn. Foreldrar hans voru Midh- ael Pedersen Kierkegaard, kaupmaðux, og kona hans, Anna Sörensdóttir Lund (en hún lézt, þegar Söran Kierkegaard var um tvítugt). Foreldrar hans voru írá heiðabænum Sæding við Ringköb- ing ag bæði af bændaættum. Sören Kierkegaard ólst upp á heim- ili foreldxa sinna. Frá móðux sinni fékk Ihann lítil varanleg áhrif, en þeim mun xneirj frá föður sínum. Úr fátækt hafði faðir hans unnið sig til allmikiUa efna, iþegar drengurinn fæddist. Um all-langt Bkeið hafði hann tilheyrt þeim söfnuði, eem kallaði sig Bræðrasöfnuðinn og var strangur í trúarskoðunum. FaSirinn lagði á það mikla áherzlu, að synir bans fylgdu hinum ströngu kröfum eafnaðarins. Auk þess var faðirinn ákaf- lega þunglyndur og svartsýnn, en það hafði einnig varanleg áhrif á alla í fjöl- skyldunmi. JÞegar S.K. (Sören Kierkegaaxd verð- vr skráður svo hér eftir í grein þess- ari) fæddist, var faðir hans orðinn 57 éra, og því aldraður maöur, þegar S.K. var enn á barnsaldri. Faðirinn hélt því leyndu fyxir öll- nm, Jwerja hann teldd ástæðuna fyrir !>unglyndi sínu og bölsýni. Taldi hann, eð reiði Guðs hvildi yfir fjölskyldunni vegna ægilegrar syndar, aem hann hefði drýgt, þegar hann var 10 ára. Hann hafði þá verið smaladrengur á józkri heiði. þessa heimilis. S.K. varð þvi þunglynd- ur undir eins á barnsaldri. Það var að sjálfsögðu fyrst og fremst föður hans að kenna, en einnig bróður hans Peter Christian (síðar biskup), sem var nokkrum árum eldri. Faðirinn gruflaði mikið í heimspeki og dulfræði, en slikt hefir ekki verið auðlskilið né hugþekkt börnum. Þegar því S.K. fór í barna- skólann, 8 áxa að aldri, hefir skólasyst- kinum hans vafalaust þótt hann „kyn- legur kvistur". Hann fór mikið einförum, Kierkegaara mcð kunningja á götu í Kaupmannahöía „Allur heimurinn snýst um S.K.*. (Klæstrup). en þá sjaldan han,n gaf sig á tal við skólasystkin sín, var hann með heim- spekilegar þrautir og vangaveltur. S.K. varð það raunar fljótlega ljóst, að hann var öðru wísi en önnur börn, og hin við- kvæma barnssáil hans særðist við það, svo að hann vai'ð enn einrænni og þung- lyndari. Þannig leið bernska hans í bölsýni og tortryg'gni. Hann hefir sjálfur sagt: „Ég hef aldrei notið þeirrar gleði að vera barn". n. Þ * egar S.K. var 17 ára, innritaðist hann í háskólann í Kaupmannahöfn. Faðir hans réði þvi, að sonurinn innrit- a&isi í guðfræðideildina. Hann skyldi gerast þjónn Guðs og þannig leysa ævi- starf af hendi, sem gæti orðið ættinni til aflausnar. En það fór fljótlega svo, að S-K. lagði litla stund á guðfræðina, en þeim mun meir sökkti hann sér nið- ur í heimspekina, t.d. kenningar Hegels, sem hann var einkar hrifinn af. En sam hliða náminu gaf hann sér æði lausan tauminn og lifði í léttúð, sem að sjálf- sögðu var víðs fjarri kristindómi gamla kaupmainnsins, föður hans. En þetta létrt- úðuga bátterni kostaði mikið og fór svo, að S.K. stofnaði til stórrar skuldar, sem faðir hans varð að greiða. 1 sa'mkvæmisJiífi Kaupmiannahafnar og á ýmisuon veitingastöðum borgarinnar varð S.K .mikilvæg persóna. Þessa við- urkenningu fékk hann einkum vegna frábærrar mælskusniHdar sinnar, sam- taJshæfileika og dulúðuga blæs, sam hvíldi yfir hugleiðingum hans. Þannig leið tiiminn áfram í stefnuleysi fyrir hinum unga andans óskmegi. En svo kom vorið 1838. Það hefir sennilega verið á 2ö ára afmælisdegin- uim, að faðir S.K. kallaði son sinn að sjúkrabeði sinum. Öldungurinn var þá orðinn 82. ára. Þarna sagði hann syni sínum frá því, sem hent hafði fyrix meira ©n 70 árum, þegar hann sem drengur hefði formæit Guði og þar með leitt bolvun yfir ætt sína. Þar með hafði S.K. verið vígður hinum skelfilega leyndar- dómi. Hann hafði áður grunað, að eitt- hvað óttalegt hefði fyrir löngu hent föðurinn, og það hefði aukið á syndabyrði hans og svartsýni. En nú kom frásögnin eins og reiðarslas yfir hann, eða eins og hann segir sjálfur, að það hafi helzt likzt skelfilegum „landskjálfta". í dag- bók sína hefir hann m.a. ritað þannig um þetta: „Ég fann dauðaþögn umlykja mig, þegar ég í föður mínum sá hinn óham- ingjusama mann, sem myndi lifa okkur öll, ©n hefði fyrir löngu séð grafarkross á leiði allra vona sinna". Innan fárra daga verður mynd hins iðrandi föður til þess, að trúarleg bylting á sér stað í sál sonarins. í>á skrifar hann fagnandi í dagbók sína m.a.: „Til er gleði, sem jafn-óskiljanlega nær að varpa uppljómun í sálir vorar eins og hróp postulans, er hann segir: Verið glaðir, ég segi aftur: verið glaðir". Frá Framhald á bls. 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.