Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 31.05.1964, Blaðsíða 6
SVIPMYND FramhaJd af bls. 2 Þegar hin stóra nefnd, sem skipuð var til að rannsaka ástand l'BC, lagði fram skýrslu sína, sagði þar m.a. að það væri_,,mikið lán fyrir England að maður á borð við Sir William veitir BBC forstöðu." Eigi að síður sagði hann starfi sínu lausu skömmu síðar. Þuð vakti gífurlega athygli í Bretland.i. Hvers vegna? Hvers vegna? spurðu menn. Nú er það álit flestra, að hann hatfi þá þegar staðið í leynilegum samn- ingsviðræðum við „The Times", sem átti við mikla og vaxandi erfiðleika að stríða. mr að hlýtur að hafa veríð þessum fædda blaðamanni mikil freisting að fá í hendur þetta góða varkfæri til að túlka skoðanir sínar, Hann gat ekki daufheyrzt við kalliriu frá Printing House Square — og haustið 1952 sett- ist í fyrsta sinn eftir Northcliffe-skeiÖ- ið „maður fréttanna" í stól ritstjórans hjá „The Times". Það hlýtur að hafa verið með einkennilegum tilfinningum, sem fyrrverandi símaafgreiðslupiltur tókst á hendur hið nýja starf. Hér hafði gerzt eitt' af hinum frægu æivintýrum nútímans. Enginn Jesandi „The Times" kemst'hjá því að 'sjá breytingarnar sem orðið hafa á blaðinu síðan Sir Williaim tók við stjórnartaumunum. Hinn sterki persónu leiki hans gagnsýrir blaðið allt. Og hinn hlédrægi maður þekkir engan kveif- arskap, þegar um það er að ræða að dæma menn, málefni, atburði og til- hneigingar í opinberu lífi ríkisins. Það er, eins og alit í blaðinu, frá leiðurum niður í smáfréttaklausur, verði lifandi blaðamennska. Hvorki íhaldsmenn né áhamgendur Verkamannaflokksins bera neina sér- staka hlýju til hans, en „Skrugguvald- urinn" hefur aftur áunnið sér virðingu og álit fyrir sjálfstæði og heiðarleikv Það hæfir vel Sir William og 300 sam- starfsmönnum hans í ritstjórn „The Tim es", að þeir eru ekki lengur í hinu rauða stórhýsi irá Viktoríutímanum, þar sean ritstjórinn sleit tröppunum í æsku, held ' ur í nýtízkulegri stórbyggingu úr gleri, steinsteypu og stáli. Hins vegar hefur andrúmsloftið á ritstjórnarskrifstofun- um lítið breytzt; þar ríkir enn virðu- leiki og ró, menn tala saman í hálfum hljóðum og enginn ieyfir sér að fnra úr iakkanum. Sir William Haley hefur afsannað þá gömlu kenningu, að ekki sé gott að setja nýtt vín á gamla belgi. SMASAGAN Framhald af bls. 3 k3 túlkan hélt áfram vinnu sinni, sneri sér frá okkur og hafði augun á því, sem hún var að gera. Hár hennar var bundið saman í hnakkanum, en lék laust um herðarnar og hreyfðist til og frá, er hún vann. Hún lagði tinbolla á stóran flutnimgakassa, einnig tindiska, hnifa og gaffla. Þvínæst færði hún steikt fleskið upp úr feitinni og lagði það á stórt timfat. Það snarkaði í flesk- inu um leið og það krullaðist upp og varð stökkt. Hún opnaði ryðgaðar ofn- dyrnar og tók út ferfhyrnda plötu fulla af vellyftum bollum. Báðir mennirnir önduðu djúpt að sér ilminum af heitu brauðinu. Sá eldri vék sér að mér: „Hefurðu borðað morgunverð?" „Nei". ' „Jæja, gerðu þá svo vel og seztu hjá okkur." Þetta var merkið. Við gengum að flutnimgakassanum og krupum á jörð- inni umhverfis hann. Ungi maðurinn spurði: „Hefur þú verið að tíria baðmull?M „Nei". ¦ " „Við höfum nú haft vinnu í tólf daga" sagði ungi maðurinn. Stúlkan sagði frá ofninum: „Þejr gátu meira að segja fengið sér ný föt". Mennirnir tveir litu niður á nýju vinnufötin og brostu ofurlítið. Nú bar stúlkan fram fleskfatið, brúnu þykku bollurnar, skál með fleskfeiti og kaffikönnu. Þvínæst kraup hún sjálf við kassann. Barnið saug ennþá með höf- uðið í Mýjunni undir treyju hennar. Ég heyrði, hvernig það saug. Við fylltum diskana okkar, helltum fleskfeiti yfir bollurnar og settum syk- . ur út í kaffið. Eldri maðurinn tók munn fylli, tuggði, tuggði og kyngdi. Síðan sagði hann: „Guð minn góður, þetta er gott", og tók aðra munnfylli. Ungi maðurinn sagði: „Við höfuim fengið gott að borða í 12 daga." Við borðuð'um öll hratt og græðgis- lega, fylltum diska okkar aftur og át- um aftur, hratt, þangað til við vorum södd og okkur var orðið Hýtt. Okkur sveið í hálsinn. af sterku heitu kaffinu. Við hentum síðustu lögiginni með gromsinu á jörðina og fengum okkur aftur í bolilana. N, ú hafði birtan tekið á sig lit, rauðleitan glampa, sem gerði það að verkuim, að loftið virtist kaldara. Mennimir tveir litu í austur, og dög- unin lýsti upp andlit þeirra. Ég leit snöggvast upp og sá mynd fjallsins og ljósið, sem kom yfir það, speglast í augum eldra mannsins. Nú stóðu mennirnir upp og helltu gromsinu úr bollunum á jörðina. „Við þurfum að leggja af stað", sagði sá eldri. Yngri maðurinn sneri sér að mér: „Ef þig langar til að tína baðmull, getur verið, að við gætum komið þér að". „Nei, ég þarf að halda áfram. Ég þakka fyrir morgiunverðinn". Eldri maðurinn gerði neitandi hreyf- ingu með hendinni: „Það var ekkert. Okkur þótti gaman að hafa þig með." Þeir gengu burt saman. Austurloftið ljómaði nú af birtu. Þetta er allt. Auðvitað veit ég að nokkru leyti, hvers vegna þetta var svo skemmtilegt. En þetta atvik hefur einn- ig í sér fólgna mikla fegurð, sem hlýjar mér öllum, er ég hugsa um það. ÆVARSSTAÐIR Framhald af bls. 4 standi við Bólstaðarhlíð í svigum Æv- ars forna goðorði. M argeir minnist nú líka á tóftina á milli Litlavatnsskarðs og Refstaða sem hugsanlegan bustað Ævars, en það er nú skýiaust í Landnámu, að Æv- ar byggði í Ævarsskarði, en þessar tóftir eru ekki í neinu skarði heldur á Laxárdal. Geta þær tóftir því ekki komið til greina. Ég hefi aldrei heyrt neitt nafn á þeim tóftum. Holtastöðum 2. jan. 1964 .Jónatan J. Líndal ~ BÓKMENNTIR Framhald af bls. 5 Angi av mold í náttkendum vindi, sovandi gras við áarlök — var alt ið hendi. 4__ Enn rodnaði rosan um f jallatind, tó niðan fjaldi tess fót. Nú tagnar alt lív, tað líður móti nátt, og frið skal eiga hvört kykt. Enn gilógvar eitt hyljareyga eitt bil, so blundar tað við. Náttin er tögn. Hon dvölir í veidi og ber sín long^uí i loynd. E: I ins og áður segir er ljóðakverið skreytt myndum eftir hinn unga fær- eyska málara Zacharias Heinesen, seim stundar nám við Konunglegu akadem- íuna í Kaupmannahöfn og er sonur hins kunna rithöfundar Williams Heinesens, er einnig hefur fengizt við að mynd- skreyta bækur. Á því sviði virðist son- urinn þó taka föðurnuim fram. Frá hendi hans má örugglega vænta mjög persónulegra verka £ svartlist. í bók Guðriðar Helmsdals kveður mest að hinum stóru myndum á kápusíðium bók arinnar og í opnunni í miðri bókinni, þar sem hann Jiefur látið æðar tré-. stokkanna undirstrika heildaráíhrifin. Útísoman er afbragðsgóð. iJL jóðakver Guðriðar Helmsdals geymir það bezta sem fram hefur kom- ið í faereyskri ljóðlisit á mörgum um- liðnum árum. Ýmsar frumraunir hafa verið efnilegar, en höfundarnir kom- ust að mínu viti aldrei lengra. Tví- mælalaust mesta og merkilegasta fram- lag Færeyinga til norræns skáldskapar, og þá jafnframt til heimsbókmenntanna á síðustu 25-30 árum, eru verk þeirra Jörgen-Frantz Jacobsens og Williams . Heinesens, sem báðir skrifuðu á dönsku. Þeir áttu báðir danskar mæður, þannig að danskan var í bókstaflegum skiln- ingi hið' eiginlega móðurmái þeirra, og þess vegna skrifuðu þeir á því. Menn geta að jafnaði aðeins samið skáldskap á einu máli. Auk þessara tveggja höfunda ásamt hinum lýríska smásagnahofundi Hedin Bru og einstökum ljóðum etftir Regin Dahl, hafur fæ'reysk ljóðlist á síðustu áratugum að mestu legið í sljcum vetr- ardvala. Nú rýfur Guðrið Helmsdal hinn langa svefn í ljóðlist eyjanna úti á Atlantshafi. Að svo komnu má hik- laust segja með góðri samvizku: í beztu ljóðunum í þessari fyrstu bók sinni er hún tvímælalaust ljóðskáld. ÍY öndverðri þessari öld var fær- eysk ljóðlist frjosöm og blómleg. Þá kom frarn jafnmerkilegur listamaður eins og J.H.O. Djurhuus, sem getið hef- ur sér mikið orð bæði á ísilandi og í Noregi. Hann var klofinn maður og friðlaus, og hefur stundum verið líkt við Walther von der Vogelweide, sem galt skáldgáfu sína með látlausum ó- friði við sjálfan sig. Janus Djurhuus hefur haft dýpri og varanlegri áhrif á færeyska ljóðlist en nokkur annar Auðsætt er, að yngsta ljóðskáld Fær- eyja, Guðrið Helmsdal, hefur lesið. Djur huus sér að miklu gagni. Einnig nann hafði skynjað tón hafsins, svo að hami leið honum aldrei úr minni. Um sviþaS leyti og Janus Djurhuus kom fram, birti yngri bró'ðir hans, Hans Andrias Djurhuus, einnig sín fyrstu ljóð. Hann orti m.a. flaustursleg en ákáflega þokkafull sveitasælukvæði, en hann sá líka stórfengleigar skaidsýn- ir, þar sem saman fóru myndvísi og sterk hugíhrif. Síðar kom fram enn eitt veigamik^ð ljóðskáld, Chr. Matras, jafnaldri Willi- ams Heinesens og Jörgen-Frantz Jac- obsens. Hann hefur nú í allmörg ár ver- ið prófessor í færeyskri málfræði og bókmenntum við háskólann í Kaup- mannahöfn, og er heiðursdoktor bæði frá Háskóla íslands og háskóianum I Uppsölum. Hann hefur eytt mestum, hluta ævinnar fjarri heimabyggð sinni. en geymir enn innra með sér hin sterkti áhrif bernskuáranna af höfðum, hafi og landi, af dýpt og hæð bernskunnar. 0« "g nú er kannski komið í hópinn nýtt ijóðskáld — nýtt vor í færeyskri ijóðlist. Dagar í sólkystum vindi. Aðrir, sveiptir í tunguim tómi. »' Margfaldur fuglahjjómur — dropar ið runnu saman — tit leskaðu ein flógvan lodnan munn tystan eftir lívi. Sólarrenning er vát. Reinleikans einsemi stavar bleikt milium furur. Tögn valdar í tómum gotum, Ihar sirmið druknar í hvítum Jjósi. HAGALAGÐAR Þunnar trakteringar Einhverntíma kom fyrir í því, sem við vorum að lesa, eitthvað, sem minnti á málsiliáttinn: „Á misjöfnu þrífast börnin bezt." Þá sagði Gísli (Magnússon): „f mínu ungdæmi var alíraður maður austur á Þorlákshöfn Hann varð fyrir einhverju slysi eða áfalli, og sagði þá einhver viðhann, að á misjöfnu þrifist börnin bezt. — „Það kann nú að vera," svaraði maðurinn, „en það verður þá að vera einhver tilbreytimg. En að vera fædd ur í eymd og voiæði, alinn upp á sveit við hungur og harðneskju, þræla síðan baki brotnu alla sína hundsævi við sult og seýru og fara síðan til helvítis, — það kalia ég þunnar trakteringar, drottinn minn." (Jón Ól.: Ævisaga) Kveðið á stöðli Það er í sögnum nyrðra, að kona ' ein á næsta bæ við Látur átti ær svo óspákar í högum, að hún f ékk ekki I hamið þær, og fengi hún af Björgu | að spekja þær með vísu. Kom þá . Björg á stöðulinn og kvað vísur ' nokkrar yfir ánum og er þetta ein: ' I Krefst ég allra krafta lið j kvæðið sé eflandi, að aldrei f jallafálur þið f arið úr heimalandi. t ! Fór þá svo, að heim komu ærnar hvert mál á haust fram, en þetta var litlu eftir fráfærur. (Amma) Er tungl á íslandi? í Kaupmannahöfri hitti ég Hildi, dóttur sr. Jóns frá Grenjaðarstað, konu svonefnds Húsavíkur Johnsens — var hún móðir Edvalds læknis og þeirra systkina. Hún tók ágætlega á móti okkur hiónunum og útvegaði okkur verustað hjá kerlingu einni. Kerling vildi vera okkur dágóð, en var s^o heimsk og fávís, að mér leiddist þar og flutti því frá henni. Til dæmis má nefna það, að einu sinni spurði hún hvort við hefðum tungl á fslandi og hvort fslendingar væru kristnir og héldu jól. (Tr. Gunnarsson: Ævisaga) a Q LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. tölublað 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.