Lesbók Morgunblaðsins - 03.09.1967, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 03.09.1967, Blaðsíða 10
EITT TUNGUMÁL FYRIR ALLAN HEIMINN Ettir dr. Marió A. Þei, prófessor í rómönskum málum við Columbia University í N.Y. Þorsteinn Þorsfeinsson þýddi III. Framfíðarfausnin 7. Tœki friðsamlegrar : lausnar (Frh.) Xj f einlægur vilji væri fyrir hendi af hálfu ríkisstjórnanna til þess að leysa þetta vandamál, sem svo lengi hefur hrjáð heiminn, þá mundi ekki vera sér- Jegum érfiðléikum bundið að finna leið tii einingar. Fyrsta skrefið mundi vera almennt samkomulag með ríkisstjórnunum um að.setja á,stofn tungumálaþing, e'ða ráð- stefnu til þess að velja það tungumál, er allur heimurinn tæki í sína þjónustu, og skuldbinding fyrirfram af hálfu þess- ara sömu ríkisstjórna um að sætta sig við niðurstöðu ráðstefnunnar og fram- kvæma hana með því að gera hið valda tungumál að námsgrein á öllum stigum fræðslukerfis síns, frá. því lægsta til hins hæsta, með því aukaákyæði, að kennsla gæti, ef fræðsluyfirvöld lands- ins ósku'ðu þess, hafizt fyrst aðeins á lægsta stiginu, leikskólastiginu, en auk- izt síðan sraám saman upp á við ár frá ári, svo að fræðslukerfið þyrfti sem minnst að raskast. Tungumálaráðstefnan mundi skipuð hæfum fulltrúum völdum af ríkisstjórn hvers lands. Um það yrði rætt, við hvað íulltrúatalan fyrir hvert land ætti að miðast. Stórþjóðirnar, bæði vestrænu lýðræ'ðisþjóðirnar og hin mannmörgu Asíulönd, svo sem Kína og Indland, kynnu að óska þess, að miðað væri við mannfjölda. Líka mætti stinga upp á að miða við fullvaxinn, læsan mann- fjölda eða við vegna vísitölu, þar sem mannfjöldí, læsi og afköst iðnaðar og vísinda ætti allt sinn þátt að. Mannfáar þjóðir á háu stigi læsi og framleiðslu, svo sem Svíþjóð, mundu sennilega kjósa a'ð miðað væri við vegna vísitölu. Það mætti líka halda því fram, að það að miða fulltrúatöluna, og þar með að nokkru Ieyti valið> við núverandi að- stæður, væri ekki sanngjarnt gagnvart þeim þjóðum, sem framvegis kynnu að vaxa hraðar eða komast á hærra stig læsis eða framleiðslu. Aðferðin við við- miðun fulltrúatölunnar mundi þó aldrei gera mikinn mun. Engin ein þjóð eða fleiri sem tala sama tungumál mundu með nokkru móti geta ráðið yfir meiru en einum fimmta hluta atkvæðanna. Þjóðir sem við atkvæðagreiðsluna ótt- ast að verða bornar ofurliði af einni ásækinni fulltrúasveit, eiga kost á a'ð afstýra því með því að gera kosninga- bandalag við aðrar fulltrúasveitir, eins og tíðkast á þjóðþingum. Það verður aldrei vilji minni hluta sem ræður hinu endanlega vali, heldur málamiðlun milli meira eða minna andstæðra afla. T al þeirra fulltrúa, sem hverju lahdi er ætlað að senda, verður í hönd- urii ríkisstjórnar þess og framkvæmt á þánn hátt er þar tíðkast. Er það í sam- ræmi vfð það sem nú tíðkast um full- trúa hjá Sameinuðu þjóðunum og ætti ekki að hneyksla talsmenn lýðræðisins. ' Fulltrúarnir mundu væntanlega verða úrVal beztu tungumálamanna hvers lands. Auðvitað mætti búast við að sumar fulltrúasveitirnar kæmu með ná- kvæm íyrirmæli um, hvernig þær ættu að greiða atkvæði, en í öðrum væru einstaklingar, sem aðallega létu stjórn- ast af eigin tungumála samvizku. Þetta er líka nokkuð sem menn kannast vi'ð og vita hvernig á að snúast við. At-' kvæðagreiðslunni mundi verða hagað þannig, að fulltrúasveitir með rækileg- ust fyrirmælí gætu ekki haft áhrif nema / á bráðabirgðaúrslitin. Fulltrúasyeitirnar ættu að vita fyrir- fram, að það er ekki þeirra ætlunar- Verk að búa til ný tungumál, heldur að fellan úrskurð um þau, ..sem fyrir hendi erti, Þetta kemur í veg fýrir allar breytingátilraunir og tímafrekar um- ræ'ður. , JL ilhögun atkvæðagreiðslunnar verður einföid. í byrjun getur hver full- trúi stungið upp á einhverju tungumáli, þjóðtungu eða gervimáli, sem þegar er til. Hver tilnefningarræða verður í mesta lagi 10 mínútur, er fulltrúinn hotar til þess að sýna fram á kosti þess máls sem hann mælir með. Auð- vitað verður þarna ekki stungið upp á þrjú þúsund tungumálum, heldur aðeins ÍÍtlu broti. af þeirri tölu, í fyrsta lagi yegna þess, að enginn fulltrúi fengi að stinga upp á fleirum en einu tungu- máli, í öðru lagi vegna þess, að flestöll minni háttar tungumál og gervimál mundu ekki fá neinn formælanda. Það mun alveg vera óhætt að gera ráð fyrir, að ekki mundi verða stungið upp á fleirum en 200 þjóðtungum og gervi- málum alls. Þegar tilnefningunni er lokið, verður veittur stuttur umræðutími um hvert tungumál, sem stungið hefur veri'ð upp á, hálf klukkustund í mesta lagi, 10 • mínútur fyrir stuðningsmenn og 20 mín- útur fyrir andmælendur. Að viðbættri tilnefningarræðunni verður það 20 mín- útur með og 20 mínútur móti hverju máli. Þessi undirbúningsstörf tungumála- ráðstefnunnar má búast við að taki að minnsta kosti um mánaðartíma. Þeim tíma er vel varið, því áð bæði full- trúarnir og þjóðir heims kynnast því hva'ð um er að velja. Sumar af vorum tilnefningarsamkomum fyfir landið í heild hafa staðið nærri því eins lengi Þegar umræðutímanum lýkur, þá byrjar atkvæðagreiðslan. Aðferðin við hana verður stranglega reglubundin.- Við fyrstu atkvæðagreiðslu má hver fulltrúi greiða atkvæði sitt hverju af þeim, segjum 200 málum, sem stungið hefur vérið upp á. Þegar úrslit fyrstu atkvæ'ðagreiðslu hafa verið birt, fellur í burtu sá helmingur af tölu tungumál- anna sem fæst atkvæði hafa hlotið, og aðeins hinn helmingurinn, sem happa- sælli hefur verið, kemur til næstu at- kvæðagreiðslu. Atkvæðagreiðslurnar halda áfram með úrfellingu helmings eftir hverja at- kvæðagreiðslu, og fulltrúarnir eru neyddir til að skifta atkvæðunum á þau mál sem eftir eru. Ef málin hafa upp- haflega verið 200, verða þau eftir fyrstu atkvæðagreiðslu 100, síðan 50, 25, 12, 6, 3 og loks 2. Endanleg úrslit ættu að koma í Ijós við áttundu e'ða níundu at kvæðagreiðslu, og þau fara að líkindum mjög fjarri því sem búast hefði mátt við eftir fyrstu atkvæðagreiðsluna, þar sem fulltrúarnir neyðast til að yfirgefa óskabörn sín og velja um þau, sem upp úr standa. Það tungumál, sem valið hefur ver- ið vfð síðustu atkvæðagreiðslu, hefur fyrirfram. hlotið samþykki rikisstjórna heims. Ef það er þjóðtunga, þá er til- skilið, að stafsetning þess verði til al- þjóðlegra nota nákvæmlega löguð eftir framburði, þó að þjóð þeirri eða þjóð- um, sem tala hana sem móðurmál, leyf- ist að nota áfram hina gömlu stafsetn- ingu innanlands. Ef þa'ð er gervimál, verður rannsakað, hvort stafsetning þess er fullkomlega í samræmi við framburð, og þær breytingar, sem þörf er á að gera, verði framkvæmdar þegar í stað. (3 íðan kemur fimm ára tímabil til: þjálfunar kennara áður en alþjóðamal- ið er tekið upp í námskrá skólanna um heim allan, algerlega hliðstætt þjóð- tungu hvers lands. Þessi undirbúnihgs- tími er nauðsynlegur. Kennarar sem eiga að kenna alþjó'ðamálið, einkum í leikskólum og á hinum lægri skólastig- um, yerða að kuriná það Og tala þáð fullkomlega, og verða að vera fullkómn- ir kenriarar., Þetta tímabil má líka nota til þess aðífullkomna og bæta hið valda mál, ef þörf skyldi v"éra fyrir slíkar um- bætur. Að vinna að tungumáli, sem þegar hefur verið valið óg sett á lagg- irnar, með því að slétta hruföttar brúh- ir þess, fága það og hreinsa, er algerlega frábrugjðið því sem gerzt hefur áður á ráðstefnum gervimálasérfræðinga, er töldu sér ekki skylt að virða tilveru þeirra mála sem þær höfðu til meðferð- ar, og jöfnuðu svo ágreininginn með því að búa til. enn anriað mál. Við lok fimm ára tímabilsins hefst kennsla í alþjóðatungumálinu, að minnsta kosti í leikskólum allra landa, enda þótt einnig megi, ef fræðsluyfir- völd landsins óska þess, taka það þeg- ar upp í barnaskólum, gagnfræ'ðaskól- um, menntaskólum og háskólum. Helm- ingur kennslunnar i leikskólunum fer fram með eðlilegu samtali á alþjóða- málinu pg annar helmingur á móður- málinu. Þessu verður haldið ^fram þeg- ar leikskólakynslóðin kemst upp á lægri skólastigin, / ög síðan stig af stigi allt upp í háskóla. Skólakénnslan styðst einnig við-' útvarp, sjónvarp og kvik- myndir. Ef skipulag þetta kæmist ¦ í frámkvæmd 1970, væri sú kynslóð, sem elst upp við það frá barnæsku, orðin fullvaxin 1990 og um aldamótin næði það til meir en helmings íbúa jar'ðarinn- ar. Löngu fyrir miðja 21. öld mundi . heimsmálið vera orðið svo útbreitt, að þá mundu vera miklu færri, sem ekki töluðu, skildu, læsu og rituðu það heldur en ólæsir eru nú. •' Aðferð sú sem hér hefur verið gerð grein fyrir, er róttæk og afkasta- mikil. En hún er sú eina sem kemur að tilætluðuih notum. Hún krefst þess, að hætt sé öllum rá'ðagerðum og beinar framkvæmdir séu hafnar. Hún Ieggur ábyrgðina á framgangi alþjóðamálsins einmitt þar sem hún á heima — á herð- ar stjórnarvalda heimsins. Hún krefur, að endir sé bundinn á óskadrauma og fallist sé á athafnir, sem eru lýðræðislegar í víðustu merk- ingu orðsins, þar sem allar þjóðir heims undantekningarlaust taka þátt í valinu. Hún krefst hugrekkis af hálfu rík- isstjórnanna, sem verða að komast til skilnings um, að til þess að koma á greiðum og hindrunarlausum viðskipt- um um heirh allan þarf framkvæmdir af þeirra hálfu, en ekki afskiptaleysi og máttlaust hlutleysi eins og þær hafa hinga'ð til tamið sér. Hún krefst, að þjóðir heims komist tíl skilnings um, að tilvera eins tungu- máls, sem nota má alls staðar við hvers- konar alþjóðleg saniskipti, er miklu ¦ meirá virði heldur en kunnátta í einu eða fleiri erlendum tungumálum, sem bundin eru við sérstök svæði, hversu út- breidd sem þau kunna að vera. Hún krefst af þeim, sem berjast fyrir einhverri sérstakri lausn, svipaðrar hegðunar sem hin sanna móðir sýndi í sögunni um dóm Salómons. Rahga móð- irin var fús til a'ð. láta höggya hið um- deilda barn; í tvennt, svo að hvor aðili fengi sinn helming, en sanna móðirin kaus heldur að barnið héldi lífi, jafnvel þó hún ætti a'ð sjá af því í hendur keppi- naut sínum. ' Þeir sem berjast fyrir esperanto, ido, interlingua, Basic English, Bilingual World eða einhverri af tylft þjóðtungna að minnsta kosti, eiga á hættu að sjá skjólstæðing sinn bíða ósigur í heims- kosningum þeim, sem hér hefur verið gerð grein fyrir. Eru þeir fúsir til að leggja út í þá áhættu til þess að fá þafö, 'sérn þeir-allir segja að verði að fást <— heimstungumál fyrir alla? Af gömlum blöoum Framhald af bls. 7 renndum tveir og drógum sína 50 fiskana hvor á klukkutíma, og ég stór- upsa framyfir. En þá var orðið svo hvasst, að við urðum að halda til íánds. Ekki var hægt að siglá, því vindur sfóð út úr hverri vík svo ekkert tók, 'víð urðum því a'ð berja og vorum sex tírna á leiðinni. Ég var örmagna af þreýtii, rennandí votur og kaldur, en hafði ekki sinnu á að háfa fataskipti. Nóttina eftir fékk ég fyrsta kastið af ischias, eða lærtaugarbólgu, það voru óbærilegar kvalir, sem liðu þó frá daginn eftir, en þá var fóturiim dofjnn. Úm Jónsmessuleytið 1916 fór ég svo ástað norður, í síldina með Goðafoss gamla. Þá voru engir Filistear yið líði lengur, en margur upprennandi Bör Bðrsson var þar um borð. Með skip- inu voru um 400 farþegar, svo hvérgi varð þverfótað, né svafnpláss. Kvenfólk- ið varð að sitja fyrir kojunum. Misl- inga varð strax vart, sem ágerðust því meir sem á ferðina leið. Þar var nægur björ og nóg wiský, drykkju- skapur var því nokkur, en þó minrii en vænta mátti. Á Húnaflóa váf þoka og hafís, en gott veður, við vor* um 30 klukkutíma frá Blönduósi ýfir á Sauðárkrók, svo þéttur var ísinn. Eg var úrvinda af svefni, skreið aftur 'i lestina og sofnaði þegar. Mér var illt'í . höfðinu þegar ég vakhaði, enda hafði ég haft líkkistu fyrir ködda. Svo komum við til Akureyrar, þessa vesala bæjar, og fyrsta verkið var að koma veikri stúlku á spítalann. Um hana hirti enginn, hún hímdi vi'ð skipið, ég varð að styðja hana og hálfbera, ásamt farangri hennar. Þetta tókst, ég hefi ekki séð hana síðan. Ég á svo sem inni í himnaríki. Ég var ráðinn hjá Ásgeiri Péturssyni, sem þá var nokkurskonar Einar ríki, talinn ágætur maður og var það víst. Ég átti að vera á síldarbátnum Helga riiagra, en var svikinn úm það. Ég vann því alla vinnu, sem, til féll, í íshúsi, salthúsi og hvað annað. Mér var sama. Eitt kvöldið, er yerkamennirnir vóru að hátta, kom Gísli, .pakkhúsmaðurinri/ og bað þá hvern um annan að fara me'ð beitusíld, smásild, út á Siglufjörð, hún þurfti að komast fljótt. Enginn treysti sér, þeir voru lasnir. Það fauk í Gísla, „Hannes, þú ferð þó alltaf", sagði hann. Við vorum skólabræður úr: Verzlunar- skólanum, og Gísli vissi, að ég var mannleysa. Ég sagðí að mér; væri sama, ef ég gæti gert eitthvert gagn. Svo fórum við á stað um klukkan 10, á gömlum nótabát með mótorvél, sem mér sýndist bundin saman með snær- um. Formaður og mótoristi hét Róbert, sem mig minnir a'ð væri sonur Bjarna skipasmiðs, geðþekkur og hæglátur piltur, váft tvítugur. Hann kunni á Framhald á bls. 12 10 tESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 3. september 1967

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.