Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1968, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 05.05.1968, Blaðsíða 1
Ðr. Matthías Jónassan: Það er kennske ekki viturlegt að blanda sér inn í jafn ákafar umræður og staðið hafa um landsprófið nú um hríð. Því er það með^ nokkru hiki, að ég legg orð í belg. Ég var ekki hér á landi, þegar samin voru frumvörpin að núgildandi fræðslulögum og hefi ekki heldur átt sæti í landsprófsnefnd. Hins vegar hefi ég lagt mig fram um að kanna, hvernig landsprófið gegni því hlutverki sínu að opna hæfum ungling- um leið að æðra námi. Niðurstöður þeirr ar könnunar birtust á nýliðnu ári í bók minni Mannleg greind, bls. 218—41. Þær mættu vel vera síðasta orð mitt um þetta málOg þó — hinar skeleggu kröf- ur, sem fram eru bornar, um að leggja landspróf niður með öllu, vekja þann grun, að flestum sýnist sem þá væri mikill vandi leystur að fullu. Það sýnist mér vera háskaleg villa. Eins og lands- prófinu hefir verið beitt, hefir það að vísu mikla galla, samt þarf vel að at- huga, hvað við tæki, ef það yrði fellt niður. Sá vandi, sem landsprófinu þykir takast illa að leysa, hverfur ekki með brottfellingu þess, heldur stendur á- fram og heimtar nýja lausn. Ytra tilefni þessara lína er tillaga Steindórs Steindórssonar skólameistara (Heima er bezt, 11. hefti 1967), að lands próf verði lagt niður í núverandi formi og gagnfræðaskólunum falið óskorað að annast próf, sem veiti rétt til mennta- skólanáms. Hér er sá vandi, sem slíku prófi fylgir, aðeins fluttur yfir á aðrar herðar. Allt veltur á því, hvernig til tækist um framkvæmdina í hinu nýja formi. Svo sem kunnugt er var landspróf- inu frá upphafi ætlað tvíþætt hlutverk. í fyrsta lagi að staðfesta hæfni unglinga til æðra náms. í öðru lagi að jafna að- stöðumun þeirra til að þreyta slíkt próf, þannig að dreifbýlisbarni gefist færi á að sanna hæfni sína með svipuðum hætti og borgarbarninu. Að öllu því leyti sem tök eru á skyldi aðstaðan til að afla sér réttar til æðra náms vera óháð efnahag, stétt og búsetu- Margir munu telja þetta meðal merkustu réttarbóta, sem dreifbýlishéruðin hafa fengið. Það tundur, sem sífellt kveikir deil- ur um landsprófið, er hlutverk þess að Landspróisnemandi hugar að verkefni sínu. Ljósm.: Mbl. Ól. K. M. votta hæfni unglinga til æðra náms. Þeim úrskurði hljóta ýmsir að kvíða, bæði unglingarnir sjálfir og foreldrar þeirra, enda getur hann ekki fallið öll- um í vil. Þvi er von, að þetta sé við- kvæmt mál. Rétt er að minna á það að ákvæðið um tiltekna lágmarkseinkunn til inn- göngu í lærðu deild — og núverandi menntaskóla er ekki uppfinning þeirra skólamanna, sem settu landsprófsákvæð in, heldur eldri hefð og arfur, sem þeir tóku við. Með reglugerð 1908 fyrir lær- dómsdeild hins almenna menntaskóla var gagnfræðingum frá Akureyri heim- ilað að setjast í deildina án sérstaks inntökupróf s, en nokkru síðar voru sett ákvæði um lágmarkseinkunnir á gagn- fræðaprófi, „meðaleinkunn (skal) eigi vera lægri en 4, og einkunn í íslenzk- um stíl eigi lægri en 4, og í enskum og dönskum stíl eigi lægri en 2," til inngöngu í lærdómsdeild (Skólaskýrsla 1918, bls 39. Miðað er við annan eink- unnastiga en nú tíðkast). Áttu þau einn- ig við fyrir gagnfræðinga menntaskól- ans sjáilfs, og stóð sú skipan fram til 1946, að landspróf var gert að inn- tökuprófi í fjögurra ára menntaskóla, en krafan um lágmarkseinkunn var á- fram í gildi eða var endurnýjuð í á- kvæðunum um landspróf. Landsprófi er ætlað að staðfesta hæfni unglinga itl æðra náms. f því felst vitanlega, að prófið hlýtur einnig að staðfesta óhæfni. Þó skiptir miklu, á hvorum þætti áherzlan hvílir. Lengi réð sá skilningur, að prófum væri eink- um ætlað að bægja unglingum frá æðra námi. Samtímis því að menntunarlöngun alþýðu glæddist og skilyrði sköpuðust til að fullnægja henni, magnaðist óttinn við vaxandi hóp langskólagenginna atvinnuleysingja. Árið 1923 þykir rektor menntaskólans nauðsynlegt að vera al- varlega við þessari hættu. Hann ræðir fyrst um uggvænlega aukningu stúd- entafjöldans, sem muni bráðlega ná 40 á ári. Síðan segir hann: „Nú hefir hjer eins og víðar á Norð- urlöndum, verið gerð tilraun til þess að draga úr aðsókninni í lærdómsdeild- ina með því að gera skilyrðin fyrir upptöku i hana allmiklu strangari bæði með breyttri einkunnagjöf og hærra lágmarki, en það virðist eigi ætla að duga. 34 af þeim 60, sem gengu undir gagnfræðapróf, náðu hærra lágmark- inu, sem gefur rjett til upptöku í deild- ina, ef þeir flestir nota þennan rjett og einir 14—16 bætast við frá Akur- eyrarskóla, má gera ráð fyrir, að undir 50 nemendur verði í I. bekk lærdóms- deildar næsta skólaár, og þá eftir 3 ár milli 40—50 nýir stúdentar. Það er því full ástæða fyrir nemendur að hugsa sig vel um, áður en þeir fastráða með sjer að halda náminu áfram upp í lær- dómsdeildina, því að horfurnar eru alls ekki glæsilegar, og sýnist miklu ráðlegra fyrir marga að láta sjer nægja þá al- mennu mentun, sem þeir hafa hlotið í gagnfræðaskólanum-----" (Skólask. 1923 bls. 42). Sá ótti, sem lýsir sér í þessum orðum rektors, mun víðast hvar horfinn nú, og við miklumst af þeirri æsku, sem hafði aðvörun hans að engu, en sótti ótrauð fram til æðri menntunar. Samt held ég, að við höfum ekki losnað með öllu undan valdi þeirrar hefðar, að próf til inngöngu í æðri skóla hafi fram- ar öllu neikvæðu hlutverki að gegna, það skuli einkum varna því, að ungl- ingar undir tilteknu þekkingarmarki fái aðgang að æðri menntastofnunum. f þessu felst nokkur háski. Meðan þekk- ingarprófi er beitt sem einhlítum mæli- kvarða, hlýtur margur unglingur að lenda undir tilskildu einkunnamarki, sem þó myndi reynast vel hæfur, ef fjölþættari könnun væri beitt. Vegna þessarar einhliða áherslu mistekst einn- ig að greina þá frá, sem sannanlega reynast ekki vaxnir kröfum æðri skóla. Þetta tel ég mig hafa sannað ótvírætt með rannsókn þeirri á námsárangri barna og unglinga, sem fyrr var getið. Allmargir unglingar, sem telja verður tornæma hafa lokið landsprófi með fram haldseinkunn, og á hinn bóginn: um- talsverður hundraðshluti þeirra lands- prófsnema í könnunarhópi mínum, sem eru langt ofan við meðalgreind, lendir undir tilskildu einkunnarmarki, t.d. 8% þeirra unglinga úr nefndum hópi, sem hljóta greindarvísitölu 135 stig upp í 164 en hún telst almennt tákna afburða- greind. Að vísu kunna ástæður, sem skólinn ræður ekki við, að valda þess- um mistökum í einstaka tilvikum, eigi að síður sýna þessar niðurstöður, að lands- prófið veldur ekki fyllilega því hlut- verki sínu að votta hverjum hæfum nemanda hæfni hans til æðra náms, en beina hinum inn á auðveldari brautir. Traustur dómur um hæfni ungmenna til æðri menntunar þarf að hvíla á víð- tækari forsendum. II. Hverjar eiga þær forsendur að vera? Steindór skólameistari leggur til, að landspróf verði afnumið og hverjum gagnfræðaskóla falið að búa nemendur sína undir menntaskólanámið. Þetta ber vitanlega að skilja þannig, að skól- arnir skuli einir dæma um námsárang- urinn, því að undirbúningurinn hefir alia tíð verið í þeirra höndum. Ákvæð- in um landspróf spruttu að nokkru leyti af því, að menn treystu gagnfræða- skólunum, sem þá fjölgaði ört, ekki fylli lega til að gæta samræmis í einkunna- gjöf sinni. Kannske vildu menn um leið létta óþægilegri ábyrgð af kennurum í fámennum skólahverfum. Nú hafa kenn arar haft yfir sér hæstarétt landsprófs- nefndar — eins og skólameistari orðar það — í rúm 20 ár. Ætli þeir séu miklu færari um samræmda einkunna- gjöf nú en áður var? Þeim hefir fjölgað mikið og af þeirri ástæðu einni ættu líkur á misræmi að hafa aukizt.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.