Lesbók Morgunblaðsins - 19.05.1968, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 19.05.1968, Blaðsíða 1
ÍJettcL OLDct fetuNt $>\UX,cbt&t'- IjgWft- Aritun Eggerts á eintaki Landsbókasafns af Æviminning'u Guðmundar Sigurðssonar eftir hann (pr. 1755). EGGERT ÓLAFSSON Dulítil uppriijun í minningu 200. árfíðar huns 30. muí, 1968 Eífir Finnbogu Guðmundsson, lundsbo'kuvörð Eggert Ófafsson var fæddiuir í Svefneyjium á Ðreiðafirði 1. deiseimber 1726. Þegar vér lítum á stað og stund, getum vér, ef vér viljum, lesið nokkuð úr þeátm táknxim. Eða er það ekki undarleg tilvifljun, að einn belzti vökumiaður þjóðarkmar á sdðari öldum sknili bafa fæðzt í Svefneyjum — og fæðingu hairns borið upp á þann dag, er nærri tveimur öldum síðair varð eiran mesti merkisdagur í sögu ís- lendinga. Þess er nú miirunzt á einu cg sama ári, að tvæir aldrr eiru Hðraar frá drukjkn-uini Eggerts Óiafissoraar á Breiðafirði 30. maí 1768 og háif öld frá því, er íslendingar íengu fuliveldi 1. desember 1918. Landsbókasafn ístends minnist um þessar mundir 200. ártíðar Eggerts Ótefsson- ar með sýningu á belztu verkum bans, bæði prentuðuim og ópreintuðum, en i grein þeirri, er hér far á eftir, verður einkum fjallað um skáldið Eggeirt Óiafsison. Áður en vikið verður til Ijóða bans, skulu helztu æviatriði og verk rakin í örfáum dráttum, og verður að mestu stuðzt við ritgerð Halldárs Hermamnisisoniar um Eggert í Isteradica, XVI. bimdi (1925). Foröldrar Eggerts voxu ÓQia-fur Guraniliaugsson bóndi í Svefneyjuim og Ragnhildur Sigurðardóttir lögsagraara í Barðastrandarsýisilu Sigurðssonar af svonefindiri Sval- baæðsætt. Móðurbróðir Eggerts, sr. Sigurður í Fiatey, kenindi honum fyrst tvö ár, unz bann fór tólf ára gamall til ammiars móðurbróður sins, Guðmundar sýslu- mianns að Imgjaildshóli á SnæÆefflsnesi, er kemndi honum og studdi bann til náms upp frá þvi. Eggert settist í Skálhoxússkóla 1741 og lauk þaðan stúdeintisprófi 1746, fór þá utan til Kaiupmammiabafraar og var sknáður í stúdenbatölu í Hafiraairbásfcóte í desem- ber sama ár. Hann varð bacciateureus í heimspeki 1. júlí 1748. Aðalikemraari bans var staerðfnæðinguTÍnn Joachim Fredrick Ramius, og má ætla, að ihann hafi átt sinn þátt í því, að hugur Eggertis sveigðist að nát'túruvísindum. Eggert lét nú brátt að sér kveða, birti þegar á næsba ári (1749) lærða ritgeirð á latínu urn náttúru ísfliands og geirð (Eraairr. bistoricæ de Iisllandie maitura et consititutione . . . ) og mergjað kvæði á íslenzku, með tóiLfálnalöngum laitínutitli. um koniungsættina dönsku í minningu þess, að Aldinborgariar böfðu þá setið þrjár aldir á konungsstóli í Danmörku. Kvæðið var síðar endurprentað í Ijóðmæium Egg- erts í Kaupmanimahöfn 1832 og nefniat þar Það uppvakta íslantl, og fylgja miklar skýringar neðan máíls, em með frurnpremtuninini fóru skýringair á latínu og þótti ekki af veita. Veturinm 1749-50 umnu þeir Eggert og Bjarmi Pálsson, er lauk lætonisprófi 1748, að skrásetningu bóka í Háskólabókaeafninu. Var þeim síðan um vorið veittur styrkur úr Árnasjóði til ísliandsferðar, og skyldu þeir saÆna gömlum bókum, en auk þess jurtum, dýrum og steinum. >eir fóru í þessari för eimkum um Suður- og Suðvesturland og gen/gu m.a. á Heklu. Við komuna til Kaupmanmiabafmair um bauet- ið var Bjanma falið að kyrama sér fyirri ramnisókimarferðir til ísliands og seimja skýrslu um þær, en Eggert hélit áfnam námi sínu og ritstörfum, birti 1751 ritgerð á laitínu urn það, hvensu j.arðlell'dar á íslandi hafi kveikt og aiið á hjátrú manina, og studdist þar við ýmsar ga,mlar heimildir, ekki sízt Komungsskuggsjá. Þeir félagair, Eggent og Bjarni, vonu nú orðnir að svo góðu toumnir, að Vísinda- félaginu danska fannst tími til kominn að semda þá í meiri háttar namrasókmiarleið- amgur til ísliands. Þótt förin væri náðin vorið 1751, drósit hún um eitt ár, og vörðu þeir vetrinium 1751-52 til undirbúnings. Þeir Eggert og Bjarni ferðuðust um ísliarad 1752-1757, Iieingstum samain, en stund- um hvor í sínu lagi. Þeir sátu á vetrum oftast í Viðey hjá Skúla Miagnússyni landfógeta og umnu úr athugunum sínum og þeim gögnum, er þeir höfðu viðað að sér. Þegair þeir sneru aftur til Kaupmamiraahafnar hausitið 1757, héldu þeir áfnam þessu venki isimu ¦sulllt finaim til 1760, er leiðir akildi með þeim. Bjiairni Pálisson var þá skipaður 'iandliæikn'k og varð fynsitiur til að gegna því ernbæitti hér á lamdi. Eggert fór einnig heim til íslands þetta sama £ir og varan nú eiran að samm- ingu ferðabókariinmiar í Sauðlauksdail hjá mági sínuim, sr. Birni Hallldórssyni, er átti Rannveigu systur baras. Eggert var þó að fjórum árum liðmum kvaddur til Kaupmanniabafniar og honum falið að ljúka verkinu þar, og gerði bann þá enn hríð að því tvö ár. Ferðaibók þeirea Eggerts og Bjarmia var síðan pnentuð á dönsku í tveimur bindum í Sórey 1772. Hún kom út í þýzkri þýðinigu 1774-75, í fnamskri 1802 og emskri 1805, og war eraska gerðin mjög stytt. Eins og mærri má geta, olli Ferða- bókin stnauimhvörfum, því að hún var lamgvíðtækasta og merkasta rit, seim samið bafði verið og birt á erlendum tungum um ísliand og íslendinga. Steimdór Steindónsison, nú 'Slkólliameiisit- ari á Akuneyri, vann það nauðsynja- venk að- snúa ferðabókinni á íslenzikiu, og var þýðing bams pnentuð í Reykja- vík í tveimur bindum 1943. Svefneyjar á Breiðafirði. Skor við Breiðafjörð. Þaðan lagði Eggert Ólafsson upp í síðustu för sína-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.