Lesbók Morgunblaðsins - 13.10.1968, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 13.10.1968, Blaðsíða 1
EFTIR GUNNAR BJARNASON Til þess að kynbótastarf beri árang- ur, þurfa bæði gifta og gjörvileiki að fara saman. Alla þessa öld hefur fjöldi vel kunnandi og gáfaðra manna lagtsig fram um að kynbæta bústofn okkar ís- lendinga. Þótt beitt sé fullkominni þekk ingu og allri þeirri þolinmæði, sem mannlegt eðli getur í sér falið, þá kom- ast menn seint eða ekki að settu marki, nema heppni sé með. Hefji fimm menn samtímis kynbóta- starf og skipti með sér hóp af hryss- um, sem allar væru hálfsystur, þannig að 10 hryssur komi í hvers hlut, en kynbótahesta velji þeir sér svo hver úr iöðum beztu stóðhesta á landssýningu, þá má segja að vel tækist til með vinnubrögð og heppni, ef einum heppn- ast af fjórum að skapa kostamikinn stofn, sem verulegt gildi hefði fyrir hestakynbætur í landinu. Raunin er líka sú, að öll viðkitni og opinber stuðningur við kynbætur hesta á þessari öld, hefur gefið okkur aðeins tvo ræktaða stofna, sem slegið hafa í gegn. Annar þessara stofna er skag- firzkur, venjulega kenndur við Svaða- staði, því að þaðan kom stofnfaðirinn, Sörli frá Svaðastöðum Nr. 71. Hinn stofninn er hornfirzkur, oftast kenndur við bæinn Árnanes, því að þaðan var stofnfaðirinn, Blakkur frá ÁrnanesiNr. 129. Þessir tveir stofnar, sem halda ein- kennum sínum ættlið eftir ættlið og eru þeir einu, sem móta verulega út frá sér, eru um marga hluti ólíkir, en þó skipt- ast þeir á um að eiga kynbótahesta og gæðinga í fremstu sætum á keppnismót- um og sýningum. HÖRÐUR frá KOLKUÓSI Nr. 591 er íyrsti kynbótahestur af Svaðastaða- stofninum, sem stendur í fyrsta sæti á landssýningum Búnaðarfélags íslands, en slíka viðurkenningu hlaut hann á landbúnaðarsýningunni s.l. sumar í .heykjavík. Hestadómar hafa frá öndverðu verið mjög umdeildir hér á landi, og hesta- dómendur fá einnig misjöfn ummæli. Þessi hiti í mannfólkinu um hestadóma stafar af því, að hesturinn á svo sterk ítök í huga margra fslendinga og samlíf rnanns og hests hefur verið og er svo náið hér í landi. Deilur um hesta og hestastofna snúast mjög um þessar tvær gagnmerku hesta- ættir. Menn eru með Svaðastaðahestum og þá á móti þeim hornfirzku eða alveg öfugt. Deilur og rifrildi eru daglegir viðburðir á vinnustöðum og heimilum, og ég hef séð menn slást með berum hnefum um það hvor væri betri kynbótahestur Nökkvi frá Hólmi eða Goði frá Sauðár- króki (Sveins-Blesi). Sem skemmtilegt dæmi um þessar oft HÖRBUR: Fönguiegur, síimravauur gæöingur. lega óraunhæfu deilur um beztu stofna og beztu hesta landsins vil ég hér segja frá atviki og samræðum, sem áttu sér stað fyrir nokkrum árum að landssýn- ingu Iokinni. Kunningi minn bauð mér ásamt nokkrum öðrum vinum sínum úr hópi hestamanna til kvöldfagnaðar til að ræða um atburði sýningarinnar og hestana. Þar var rætt um landsfrægan gæðing og vekring norðan úr Skaga- firði, og bent sérstaklega á hreyfingar hans og léttleika, — sagt að þannig ættu vekringar að vera gagnstætt þeim hornfirzku, sem voru taldir þyngslaleg ir þrammarar. Nú mundi ég það, að um- ræddur gæðingur var sonarsonur Nökkva hins hornfirzka, þótt hann væri af Svaðastaðastofni í móðurætt. Gaf ég nú þessar upplýsingar þarna í hita sam- ræðnanna. Vini mína sem flestir voru í þennan mund miklir Svaðastaða-sinnar, setti rækilega hljóða, unz einn þeirra stundi þjáður frá sér þessum ógleyman- legu orðum. „Nei, Gunnar, eyðilegðu ekki hestinn fyrir ókkur". Við íslendingar megum aldrei gleyma því í hita deilnanna, að þessir tveir gagnmerku stofnar eru uppistaðan í hestakynbótum okkar. Þetta eru ómet- anleg menningarverðmæti, sem þarf að vernda og rækta áfram af alúð og kost- gæfni. Hér að framan voru nefndir stofn- feðurnir tveir, Sörli og Blakkur. Þeir voru uppi á 3. og 4. tug þessarar ald- ar. Á sama hátt og Nökkvi frá Hólmi hélt hæst á lofti merki hornfirzka gæð ingastofnsins á þessum tug aldarinnar, heldur nú Hörður frá Kolkuósi hæst merki Svaðastaðastofnsins. Landsdómnefnd lýsir Herði sem föngu legum og skapmiklum viljahesti með all- an gang og gammvökrum. Allt er þerta rétt, en slíkum skörungshesti verður varla lýst með orðum svo að nokkurt gagn verði að. Þar sem hann nú stend- ur sem landsgraðhestur númer eitt, þarf hann að skoðast í ljósi sinnar ættar. Er hann betri eða verri en stofnfeðurnir? Er framför eða afturför? HÖRÐUR er að raíiuini dómi bezt gerður allra kyn- bótahesta af Svaðastaðastofni, sem fram hafa komið og sýndir hafa verið síðan 1940. Það er alveg óvíst, að gamli Hörður frá Kolkuósi Nr. 112, langafi bessa Harðar, eða Goði frá Sauðárkróki, einn ig náfrændi hans, hafi verið nokkuð betri reiðhestar. Það er örðugt að dæma um stigsmun á gæðingum, því að mis- munandi þjálfun og reiðmennska hafa svo mikil áhrif á ástand gæðings í hvert skipti, sem hann er reyndur og metinn. Hestur nær því að verða gæðingur eða ekki. Og allir þessir nefndu hestar eru eða hafa verið gæðingar. Ég vil hér Vienda á annan mikilhæfan stóðhest af Svaðastaðastofni, sem einnig er orðinn heimilisfastur á Suðuriandi, Glað frá Flatatungu Nr. 404, sem einnig er gæð- ingur og harð-skyldleikaræktaður Svaðastaðahestur. Ef rétt er á málum lialdið, má rækta heimsfræg gæðinga- kyn út af Herði og Glað. Hrossastofninn á Kolkósi í Skagafirði

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.