Lesbók Morgunblaðsins - 11.05.1969, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 11.05.1969, Blaðsíða 4
Þegar bólcin er búin er ég fullsaddur d efninu Poul P. M. Pedersen rœðir við Halldór Laxness um borð í Gullfossi /m tlantshafið í vetrarham. Snjókoma með hagléljum. ÍJt- synningur. Gullfoss klýfur öld urnar rösklega og stefnir í norS vestur. Á þessum tíma árs er staldrað við í Færeyjum, ann- ars hefur skipið venjulega við- komu í Skotlandi. Það er sterkur meðvindur, hreyfingar skipsins eru reglubundnar, taktfastar, ekki vitund óþægi- legar. Dag nokkurn spyr ég Halldór Laxness við morgnn- verðarborðið, hvort ég megi hafa við hann viðtal. Hann tekur því elskulega, og við hef jum spjallið siðdegis í reyk- salnum. Þér hafið ánægju af að ferðast, segi ég Nóbelsskáldið svarar bros- andi: Já, því er ekki á mig log- ið. Til allrar hamingju hef ég gamam af að ferðast, enda þótt ferðir mínar séu ekkj allar farnair mér til ánægju. Ég ferð- ast vegna atvinnu minnar sem rithófundur. Ekki til að leita að skáldskaparefni, af því finn ég nóg á íslandi, meira en ég fæ við ráðið. En víðsvegar í veröldinni eru „útgátfufyrirtæki, sem gefa út bækur mínar, þau eru mi nákvæmlega 45 talsins, og oft kermur eitthvað það upp á, sem ve'ldur því, að menn þurfa að talast við. í þessari ferð var ég í Stokkhólmi og Osló, þar að auki í Hollandi og Vestur-Þýzkalandi. Á heim- leiðinni gisti ég að venju nokkra daga í Kaupinhöfn, og notaði þá tækifærið til að heimsækja vini mína, landa mína jafnt sem Dani. Þegar ég hef heyrt yður lesa upp úr verkum yðar í ís- lenzka stúdentafélaghvu í Höfn, hefur látbragð yðar og hreyf- ingar hvort tveggja verið með þeim hætti, að það hefur hvarl- að að mér, hvort þér hafið aldrei haft hug á að gerast leikari, annað hvort á tjaldi eða sviði? Þar hafið þér látið ímynd- unaraflið h'laupa með yður í gónur, það hefur sldrei hvarfl- að að mér að gerast leikari, segir hann fortakslaust. Er áformað að búa hina nýju skáldsögu yðar í leikrits- búning? Bókin er þegar að nokkru leyti skrifuð sem leikrit. Ef ég ætti að umskrifa hana í leik- ritsform, mundi það taka mig að minnsta kcsti þrjá til fjóra mánuði. En þessa stundina er ég þreyttur á efninu. Þannig er það með ailar mínar bæfeur. Ég er uppnuminn af efninu meðan ég skrifa. En þegar bókin er búin, er ég fullsaddur á henni, og þegar komirin áleiðis með eitthvað nýtt Fáum við að sjá nokkurt af leikritum yðar í Danmörku? Já, Edvin Tiaminotih mun færa Dúfnaveizluna upp í Ar- hus Theater. Leikritið náði miklum vinsæ'ldum hjá Leikfé- lagi Keykjavíkur, enda skiluðu hinir íslenzku leikarar því með miklum ágætum. Þola ídlendingar umvand- anir annarra? Landar yðar fá að heyra sitt af hverju um sjálfa sig í smásögum, yðar, leikritum og skáldsögum. Laxness svarar viðstöðu- laust: Ætli íslendingar séu ekki sama markinu brenndir og aðr- ir í því efni. Sumir kunna að taka því, já, þeir menn eru til, sem hafa gaman af, en aðrir eiga erfitt með að þola slíkt, verða meira eða mimnia særðir eða móðgaðir. Annars er því ekki að leyna, að ég hef öðru hverju vandað um við landa mína, og þeir hafa á stundum go'ldið líku líkt Ég tek því með jafnaðargeði. Það er réttur skálds og skylda að gera upp sakir við vissa mannlega eigin- leika og atferii Viljið þér segja okfeur, eitthvað frá hinni nýju skáld- sögu yðar? Skáldið kímir og svarar: ITm þá bók get ég ekk- ert sagt í styttra máli en gert er í bókinni. Það er nú afráðið, að bók- in komi út hjá forlagi Gyld- endals. Helgi Jónsson, ritstjóri, vinnur nú að danskri þýðingu. Hann hefur áðiur ferugizt við að þýða Laxness, nú síðast smá- sagnasafnið „Syv Tegn", sem út kom síðastliðið haust. Á ís- lenzku heitir skáldsagan Kristnihald undir Jökli. Dönsku útgáfunni verður að 'líkindum valið heitið „Krist- enliv ved Jrkelem", sem er bein þýðing á hinu íalenzka heiti bókarinnar. Hvað innihald bókarinnar varðar, er það ýkjulaust, að söguþráðurinn verður með engu móti endursagður, auk þess sem maður á ekki að taka orðið aí aiuiglýsingatextahöf- undum né eftirvæntinguna frá lesandanum. Sá sem þessar línur ritar þorir að fullyrða, að þetta er óvenjulega merkileg bók, raun veruleiki og fantasía skiptast á með sérstæðum hætti, þannig að á köflum er bókin nánast hreint súrrealistisk. Hvenær haldið þér, að út- gáfa Gyldendtls komi almenn- ingi fyrir sjómr? Það veit. ég ekki. Gy'ld- endal gefur út um það bil 750 bækur á ári, svo að það er ekki mikið veður gerandi út af einni í viðbóí. En ég reikna með, að hún verði komin í hill- ur danskra bóksala með haust- inu. — Lesið þér nokkru sinni bókatilkynningar? Já, ef ég fæ þær upp í heradurnar, þá geri ég það. — Það voru ekki allir, sem skildu skáldsögu yðar, Para- dísarheimt. — Rússarnir skildu hana, svarar hið víðkunna og víð- reista skáld, brosandi. Sagam sú er nefnilega paródía um So- vétrikin. — Þá vitum við það. Þér skiptið yður ekki mikið af póli tík núorðið. — Nei, ég hef leitt það hjá mér að mestu, undanfarin ár. Ég aaigði þó feuig mimm aMam usm Tékkóslóvakíumálíð, það er innrás Rússa í það iand. Um- mæli mín af því tilefni hafa reyndasr verið eftir mér höfð víðs vegar um veröldina, svo að ég þarf ekki að endurtaka þau. — Fyrir nokkrum árum var það mikið rætt manna á meðatl á fslandi, að biðja yður að vera í framboði við forsetakjör. Þér hafið ekki látið verða af þvi? — Nei, það háa embætti freistar mín ekki. Forsetatign og frelsi rithöfundar fer varla saman. — Er ísland að verða amerí- kaniseringunni að bráð? — Eftir stríðið urðum við, íslendingar, fyrstir Evrópu- þjóða til að iwníleiða amerísk eldhús í híbýli okkar. En þar fyrir hald ég að ísiendingar eigi bágt með að skilja lífsstíl Ameríkana. Sjálfur bjó ég ár- um saman i Ameríku þegar á yngri árum. Kannski þess vegna geri ég mér líóst, hve fjarlæg- ur amerískur hugsunarháttur er ísdiendinigum. f sjállfu sér vilja þeir gjarnan draga úr þeirri fjarlægð, en þeir geta það ekki. — Þér talið fullkomna dönsku. — Já, danska er mér næsta munntöm. Ég er líka fæddur í hiirau danska ríki, sem ísiland var hluti af, þegar ég sá fyrst ljós heimsins. árið 1902. Ég lærði ungur dönsku. Á seinni árum hefur dönskukunnáttu hrakað á íslandi. Mönnum þyk- ir enskan skipta meira máli, enda þótt danska sé ennþá kennd í skólum okkar. Að sjálf sögðu er það löndum okkar gagrtlegast að hafa vald á einu heimsmálanna. að minnsta kosti, og einu hinna skandinavísku mála, fyrir utan móðurmálið, sem flestir kunna með ágætum. Hefði ég ekki þótzt hafa gott vald á dönsku máli, hefði ég ekki árætt að taka að mér þýð- ingu á stórverki eins og Fj'aítt- kirkju Gunnars Guinnarssonar úr dönsku á íslenzku, sem ég gerði fyrir mörgurn áruim. Hann hefur raunar til endur- gjalds þýtt eina af minum bók- um úr íslenzku á dönsku. Ég veit, að það er ekki auðvelt að þýða bækur mínar. Dr. Jak- ob Benediktsson og hans dansk fædda kona, Grethe, þýddu nokkrar af fyrri bókum mín- um, því næst tók við lektor Martin Larsen, sem nú er lát- inn, og fyrir nokkrum árum lektor Erik Sönderholm. Nú síðast Helgi Jónsson, sem hef- ur fulikomið vald á báðum málunum, uppalinn í Kaup- mannahöfn, talaði og heyrði ís- lenzku á heimilinu. Hann er sonur míns góða vinar, pró- fessors Jóns Helgasonar, og hefur gengið á danskan skóla og eir kvæntur danskri konu, ég hef þekkt hann frá því hann var lítill snáði. Nú er hann tekinn til við að þýða Kristni- haldið. — Af öllum mínum ill- þýðanlegu bókum er þessi á- reíðanlega torveldust viður- eignar. — Hvernig gengur að finna þýðendur í Noregi og Svíþjóð? — Vel, þykir mér. Ef til vill kemur þessi nýja bók mín fyrst út hjá „Tiden" í Ösló. Ætlun- in er, að Ivar Eskeland þýði hana. Hann hefur gott vald á íslenzku og er nú forstöðumað- ur Norræna hússins í Reykja- vík, svo að við höfum greiðan aðgang hvor að öðrum. Eske- land hefur skrifað um mig bók. f Svíþjóð hefur Dr. Peter Hall- berg verið mikilvirkastur við þýðingar á bókum mínum. Þar að auki hefur hann skrifað einar þrjár bækur um skáld- skap minn. Hann er sá Svíi, er mest veit um íslenzkan skáldskaip að formu og nýju. — Yrkið þér eranþá Ijóð? — Nei, ég finn sjaldan ti'l efni til ljóðagerðar. Ég er fyrst og fremst sagnamaður, ekki svo að skilja, að ég geti ekki hnoð- að saman vísu. Þær er reynd- ar að finna á víð og dreif í skáldsögum mínum og leikrit- um. Fraimfhadd á bls. 13. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 1.1. maí 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.