Lesbók Morgunblaðsins - 27.07.1969, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 27.07.1969, Blaðsíða 6
BO K ME N NTAF E LA( EFTIR SIGURD LINDAL :,': Sltnt ii ti p» -Sa ga M>n<t»nga-S«ga Ijíh titiib. T « t a n 4 *-. A f I) íb k ti Ásamt íslenzkum sagnablöðum var Sturlunga saga með sögu Árna biskups Þorlákssonar fyrsta ritið, sem Bókmenntafélagið gaf út. Komu bæði út árið 1817. f framhaldi af Sturlungu réðst félagið í útgáfu Árbóka Espólins og hófst hún 1821. Höfundurinn, Jón Espólin sýslu- maður, styrkti félagið með þvi að þiggja engin ritlaun fyrir verk sitt. Þótt fjölmargt megi að Árbókunum finna, er enginn ágrein- ingur um það, að þær séu meðal merkustu rita, sem félagið hefur gefið út. Ekki voru allir ánægðir með útgáfu Árbókanna, — þar á með- al forseti Reykjavíkurdeildar félagsins, séra Árni Helgason, og dr. Hallgrímur Scheving, kennari við Bessastaðaskóla. Séra Árni segir um þetta eftirfarandi: „Mörgum er illa við Espóllns- annála og guð veit hverjum þeir eru til lofs og dýrðar með öllum þeim hégómaskap, sem þar er frá sagt. Og dr. Scheving, sem vér álítum orakel i stílsdómum getur ekki liðið stil- inn, og er þvi úr félaginu genginn (ekki er ég honum samt samdóma um stílinn), en ekki veit ég hvað heimurinn á að gjöra við þá sögu, nema það skyldi vera til þess, að hafa vott þess 1 höndum, að hér hafi ekkert ærlegt verk verið gjört nokkrar aldir, og hinar seinni aldir hafi ei viljað að sú mark- leysa legðist i gleymsku hafið". er grieiin fyr- ir athöfnum Bókmenmtafélags- inia er hentugt að skipta sögu þeas í f jögur tímabil. og upplýsing. í þeim tilganigi hóf félagið útgáfu ársrits, sem fræddi landsimenin uon helztu viðhurði irananlands og utam. Þat félag, er Rasmus Rask hafdi hafit, fékk litinn studning hédan, ok helzt fyrir þá sök, at menn áttu at leggja þvi fyrir- fram, ok fá ei kaup at betri, en ekki var gjört rád fyrir at sögur yrdi gefnar út: safnadi hann þó til þess 1 Danmörku, ok fékk svo mikla eflíngu, at hann lét leggja upp Sturlúnga sögu. J. Espólin, íslands Árbækr, XII. deild, bls. 92 (um árið 1817). TÍMABILIÐ 1816—1851 Öflun fjár hafði gengið svo vel, að félagið gat hafið útgáfu- starfsemi þegar eftir að það var stofnað. Eins og áður sagði, var tilgangur þess einkiuim sá að annast hvers konar fræðski Neifindfct það fslenzk sagnablöð og kom út á hverju ári þar til 1826, eðia alls 10 árgangar, en þá tótk við tímarit, sam hlaut niaifiniið Skírnir, og hiatffeði saima hlutverfc og Sagnablööin. Er Skírniir eran í dag tímarit fé- Hér geta engin félög blessast. Fyrst eru margir latir, þar næst þykjast flestír hafa nóg með að stunda eigin hag og loksins er samgangan svo erfið, að ekki er hægt að ná þeim tillögum, sem verður cftir að ganga. Árni Helgason í bréfi til Rasks 4. sept. 1823. $kfnm!,zt Fimtji'M iAghákíU' íx-frfac t* Jónsíkjk kailmi. i <*n« ««»,^.1 t »rtnl*„ Fyrsta rit, sem Reykjavík- urdeild Bókmenntafélagsins gaf út, var þessi merka bók Páls lögmanns Vídalíns. Kom hún út i hcftum á árunum 1846—1854. Jafnframt erþetta fyrsta fræðirit — grundvall- að sjálfstæðum rannsóknum,- sem gefið er út i Reykjavík. Með útkomu þess verður höf- uðborg fslands fyrst útgáfu- staður slikra fræðirita. lagsins — að vísu með nokkuð öðru sniði en var í upphaf i. Enda þótt félagimu væri ekki sérstaklega ætlað að gefa út foxtnrit, fór þó svo, að Sturl- unga ag saga Arna biskups Þorlákssonar vairð aiuk Sagina- blaðainraa það rit, sem félag- ið gaf fyrst út. Hófst sú útgáfia 1817 og laiuk 1820. Meðal þeirra manna, sem þar voru að verki, var Sveinbjörn Egilsson, og var útgáfa þessi fyrsta verkefni hans í forníslenzkum fræðum. Ári eftir að útgáfu Sturl- ungu lauk, réðst félagið í það sitárvinki að giafia úit Arbækur Espólíns. Einis oig kuininiuigt er hafa þær að geyma sögu þjóð- arinnar frá því að Sturlungu lýkur fram á daga höfundarins, svo að þær má skoða sem eins konar^ framhald hennar. Út- gáfu Árbókanna lauk ekki fyrr en 1855, en þá mátti segja, að menn hefðu sæmilega aðgengi- legt yfirlit um sögiu landisiims fraim til fyrni Muita 19. aildair. Fjanri fieir, að ráJt þetttia sé igailiallaiust, en edigi að síðiur gatiur þalð taldzt eiitt mikilsverðasta heimildarrit um sögu þjóðarinnar. Auk þess er það ritað á þróttmiklu sögu,- máli, sem hafði mikil áhrif til málbóta. Má líklegt telja, að útgáfa þessaæa rita hafi mjög búið í haginn fyrir sjálfstæðis- hreyfinguna á 19.öld. Af öðrum ritum, sem félagið gaf úit, miá niafma Landafræði Gunnlaugs Oddssonar (1821- 1827), Ljóðmæli séra Steféns Ólafssonar í Vallanesi (1823), Paradísarmissi Miltons í þ.ýð- ingu séra Jóns Þorlákssonar á Bægisiá (1828), Grasafræði Odds Hjiaiftalíins (1830) og Orðskviða og málsháttasafn eftir séra GuÖhmuind Jónsson á Staðastað (1830). Enin miá nieána Messías eftir þýzka skáldið Klopstoek í þýðingu séra Jóns Þorláks- sanar á Bægisá (1834—1838), Lækningakver efitir Jón Hjalta^ lín (1840) og Um frumparta íslenzkrar tungu eftir Konráð Gíslason (1832). Loks má nefnia fyrstu útgáfu kvæða skáldanna Bjarnia Thonarensanis og Jón- asar Hallgrímssoniar, sem birt- ist 1847. Auk þess hóf félagið fram- kvæmdir við tvö stórvirki. Annað var stuðninguir við land- mælingastarf Björns Guinm- laugssonar og útgáfa á íslaindis- uppdráttum hans. Hitt var und- irbúningur að fullkominini lýis- ingu íslands. Voru fyrir til- stilli félagsins samdar ítarleg- ar sýslu- og sóknarlýsingar. Vepkinu lauk að vísu aldrei, en Ifct 1 Dómkirkjan i Reykjavík, eins og hún leit út fyrir 1847. Eftir málverki Jóns Helgasonar biskups. (Ljósm. Jón Kaldal). Dómkirkjan i Reykjavik eftir breytingu 1847. Frá stofnun félagsins 1816 hafði Bókmenntafélagið gcymslu undir forlagsbækur sinar og önnur gögn á lofti Dómkirkjunnar i Reykjavík og jafnan siðan til 1963. Síðan hefur félagið verið á hrakhólum og eru bækur þess og önnur gögn nú geymd viðs vegar um borgina, svo sem i kjallara Háskólabiós og húsi Brunabótafélags íslands Laugavegi 103. Nýtur félagið þar velvildar háskólayfirvalda og ráðamanna Brunabótafélags- ins. Augljóst er þó, að þessi skipan mála er ekki til frambúðar og er eitt brýnasta viðfangsefni, sem við blasir, að afla félaginu samastaðar til varanlegrar f rambúðar. 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 27. jiúitó 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.