Lesbók Morgunblaðsins - 24.08.1969, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 24.08.1969, Blaðsíða 10
ÞORSTEINN MATTHÍASSON: FYRIR JÖKUL Á sólhlýjum sumardegi, kyrr um og björtum, leggjum við af atað frá Búðardal, eftir að hafa átt þar góða gistingu og glaða stund hjá Hallgrími frá Ljárskógum og Önnu konu hans. Og hvert er svo ferðinni heitið? Út á Arnarstapa til að taka þátt í gleðileik viðreisn- armanna í velferðarþjóðfélagi. Dalamenn eru í sólskins- skapi. Þeir brosa móti bættum högum byggðar sinnar. Og jafnvel þótt vafalaust séu ýms ir í þeirra hópi, sem draga í efa að allir gangi þar með ó- slitna sóla. Þá kemur það v£l ekki fram við gest og gang- andi, enda ferð okkar hjóna enigiinin eftirlitsieiðamigiuir uim andlega hagi eða hugarþel fólks. Umthverfi Hvamimsifjarðiair er hvergi stórbrotið. Eyjabandið fyrir mynni hans bægir frá út- hafsölduwm, svo inini við ströndina rísa hvorki né brotna háar bárur. Hrjóstur Skógarstrandar, sennilega sprottin af upp- blæstri aldanna, laða gestinn ekki til mikilla samskipta, en þar eru víða húsráðendur hressir heim að sækja. Keisbakkahjónin slitu barns skónum norður á Ströndum. Kaldir vindar struku ómjúkt um koll þeirra og kinn, en þirábt fyrir pað, aið göiliain sé mýkri sunnan heiða, þá hafa þau ennþá ekki gróið fast við rót á strönd Hvammsfjarðar. Við eyðibýli Þórðar Grunnvík imtgis er ósliitin heirrutaiug. Með hæfilegri viðkomu á beztu bæjum, þeir eru reynd- ar hvar sem mann ber að garði, er ferðinni haldið áfram út ströndina og suður um Kerl- ingarskarð. Bjart sumarkvöld býður ekki upp á neina drauga sögu, og ef við ætlum að ná hátíðinni er betra að haf a hrað ann á. Málflutningur landsfeðr- anna er fyrsti dagskrárliður og mér er meira í mun að heyra þann boðskap en uppreisnar- gjaraa bítlamiúsiik. Hún hef- ur aldrei verið mitt eyrnagam- am og látbraigð flytjendamma takmarkað augnayndi. Þá erum við stödd á Arnar- stapa á Snæfellsnesi. — En herra minn trúr — Hvar er allt fólkið? Þarna eru aðeins fjórir eða fimm bílar og í þeim, að því er virðist jafn ráðvillt- ar sálir og við nú erum. Það kemur í ljós, að okkur hefur heldur betur orðið á í mestsummi. Mammfagnaðiuir sá er við hugðumst sækja heim er að Arnarstapa á Mýrum, og vonlaust úr þessu að ná nema í seinni blessunina þar. Ólafsvíkurkirkja. Hvað er þá til ráða? Ennþá höfðum við aldrei átt þess kost að fara fyrir Jökul. Hvérs vegna þá ekki nú, milda og bjarfca sumarnótt. Umhverf- ið verðuir án efa öllliu kynraira en suður á Mýrum — tónar náttúrunnar hljóðlátari en raddir maninisibarin'a, serni stundum eru einum um of yfir- þyrmandi. Yfir Bireiðuvíkinmi er værð kvöldsins. Bændur og búalið er gengið til náða ellegar geng- ið á vit gleðinnar fjarri heima- slóð. Mjallhvít jökulhettan að byggðarbaki teygir sig mót bláu næturdjúpi loftsins. Dul- úð þjóðsögunnar spinnur var- fæsrniisiega hiug'rieirniinigialþ'ræði, þegar farin er þessi leið nærri byggðum, sem eiga sér langa og afdrifaríka örlagasögu. Um Svalþúfu og Lóndranga andar örhægt næturkulið. Vesturhafið, svo langt sem aug að nemur, er hóglátt. Tvö skip vagga mjiútklega úti við sjóndeildarhring. Ef til vill fiskimenn á leið til miða. Nú er reisulega byggt á Malarrifi og þaðan lýst til leiðsagnar sjófarendum, en þögulla mun þar á mölum heldur en með- an áraskipin héldu út frá ver- stöðvunum undir Jökli. Fallega ofin lyngteppi vefja hlíðarfót. Ekkert rýfur þögn næturinn ar á þessum slóðum, nema djúp ur hafniðurinn, sem verkar eins og fjarlægur ómur, því bergið kæfir skvaldur öldunn- ar, sem miminist víð það af ó- venjulegum hlýleik. Eyðibýlin á leiðinni segja síma sögu. Barátiba horfimma kynisJióða að baiki gfeyimd.uim kumli. Að liðinni óttu höfum við fengið náttstað hjá kennara sem húsráð hefur í Ólafsvík. Ennþá er bjart yfir landi og við ökum til baka út fyrir Ólafsvíkurenni. Hér var áður hrikaleg torfæra, ógnvekjandi og hættuleg. Ef til vill hefur vald bergrisans ekki með öllu veniíð bnoitið á baik aftuir, þótt höggvinn hafi verið stallur í hamarinn. Á Hellissandi hefur búið í rúmlega hálfan annan áratug, Strandamaðurinn, Skúli Alex- andersson. Kynni okkar hófust fyrir þrjátíu árum. Þá var hann ljóslitaður drengur, nem- andi í heimavistarskólanum á Finnbogastöðum í Árneshreppi. Nú er hann athafnasamur fiski kaupmaður og áhrifamaður í byggðarlaginu. Á heimili Skúla er okkur vél tekið. Þar hittum við föður hans, Alexander Árnason, sem í mörg ár setti sinn svip á lifs- mynd Árneshrepps. Er þetta þinn bíll, Skúli? Bíll, þetta er ekki bíll, þetta er — Trabant. En hvað sem hann vill nú kalla farartækið, þá stígum við irun og svo er efcið úit eftir, þang að, sem hin forna verstöð, Guifuistoáliair, stóð. Ekki sjásit þar mikil merki fyrri umsvifa. Brimaldan, sem sífellt gnauðar við ströndina, hefur brotið upp batokamin, þair siam áðcur atóðu búðir vermannanna. Nokkur kuml sfcanda þó ennþá og gefa hugmynd um það sem var. Þar sem kilir áraskipanna hafa gnúð flúðir, að öllum lík- indum frá því fiskibáti var fyrst ráðið til hlunns í veiði- stöð á Snæfellsnesi, er nú grýtt vör og lítt fýsileg landtaka. En merki þeirra athafna hafa varð veitzt vel. í helluna þar sem skipin voru dregin á land eða ýtt til sjávar, hafa kilirnir markað sín óafmáanlegu spor — glöggan vitnisburS þess, að þeir hafa lengi steininn klapp- að. I hrauninu ofan við Gufu- skála eru óteljandi grjótbyrgi, því sem næst ónöguð af tlm- ans tönn. Þarna hefur greini- lega verið stór fiskverkunar- stöð eftir þeirra tíma hætti. Fyrir okkur, sem aldrei höfð- um komið á þessar slóðir fyrr, var hraunið ónuminn ævin- týraheimur.--------ólesið blað í lífssögu liðinna alda. Það enu ám efia áMfaair s/vip- myndir þeirra atvinnuhátta, sem áttu sér stað á þessum slóðum, þegar fiskurinn var verkaður í hrauninu, og þær sem nú blasa við sjónum. Og vel þess vert fyrir þá, sem nú standa mitt í önn slíkra athafna að gefa þeim samanburði gaum. En það þarf ekki svo langt að líta til baka. Ekki er aldabil frá því Snæbirni Kristjánssyni frá Hergilsey, þeim lands- kunna sævíkingi hlekktist á við landtöku á Hellissandi — missti nokkurn hluta skips- hafnar en varð sjálfum bjarg- að. Á Gufuskálum er nú mikil bygging og möstur há. Sagt er að þær framkvæmdir séu einn liður í varnarkerfi til verndar vestrænni siðmenningu. f Rifi, þar sem útlendir skópu Birni ríka aldurtila er nú byggð framtíðarhöfn. Skúli hefur sýnt okkur flest það, sem við helzt kusum að sjá er þó eflaust margt eftir sem gera mundi kynni staðar- ins nánari. Þau býli, sem utar liggja eru víst öll eða því sem niaasit í eyði knmini. Á eiiniu þeirra, Ingj aldshóli, mun fyrr- um hafa verið húsfreyja, afa- systir min, Anna Guðbrands- dóttir frá Hvítadal. Eftir götunni í Ólafsvík gengur roskinn vinnuklæddur maður. Hann er á heimleið úr frystihúsinu, með hitageymi undir hendinni Það er eins og honum komi það nokkuð á óvart, að ókunnur ferðalang- ur skuli ganga í veg fyrir hann og spyrja frétta. En viðmót íslenzkra erfiðis- mianma er sjaildiain þ>amið af nieim um stórmennskurembingi. Oft eru þeir svo fátalaðdir ef urtiam- aðtoomairiidi ástæðw himdra ait- hafnir þeirra. Aflaleysi og ógæftir eru ó- viðráðanlegt böl. Því er erfitt að búa undir en þó engan hægt um að saka. Verkföll og vinnudeilur eru sakarefni þeirra, sem saman eiga að vinna. — Þær deilur miðast ekki við aflabrögð held ur skiptingu þeirra verðmæta, sem úr djúpinu eru dregin. Slík óáran veldur oftast þyngri huglirilum en mislynd náttúra. Fólk heldur lengi í vonina um batnandi tíð og aukinn afla. Mannlegu hátterni treystir það miður. Gamli maðurinn er hógvær. Hann hefur átt við vanheilsu að stríða, en nú er hann far- inn að vinna og þá verður strax rýmra um hendur. Stór bunki af girðingarefni liggur við veginn skammt inn- an við kauptúnið. Dráttarvél stendur þar nærri og hjá henni ungur maður. Aðspurður kveðst hann heita Árni Jó- hannsson. Hann hefur þegar ræktað fallega spildu þarna á bökkunum og setlar nú að auka þar við. Fyrir nokbrum árum varð hann fyrir slysi og hefur síðan ekki gengið heill. Þó stundar hann nú land- búnað og á álitlegan bústofn. Ólga á vinnumarkaði truflar verksvið hans miklu síður en ýmissa annarra. Hann er sinn eiginn herra svo langt sem það nær og hefur við fáa að deila í því efni. Árni er ekki sá eini af íbú- um kauptúnsins, sem rekur dá- lítinn búskap, en einn þeirra fáu sem gera hann að aðal- sfcairfi. Hjá öðiruim er þettia tám- stundaiðja, sem gefur þó nokk uð í aðra hönd. Við kveðjumst — tveir ókunnir menn, sem hendingin ber saman á alfaraleið. Síðar kom éig á nioitaiegt heiimiM þessia manns og kynntist þá nánar högum hans og háttum. Góðbændur í Fróðársveit er gott að hitta. Þar er hægt að komia án þess að hafa fyrir- fram tilbúið erindi. Þeir nafn- ar, Ágúst Lárusson í Kötlu- holti og Ágúst ólafsson í Mávahlíð, láta sig margt fleira máli skipta en það sem við kemur gæzlu hjarðarinnar og sáningu akra. Gamlar sagnir og fornar ættir eru líka umræðu- efni og ekki eru þeir hlutlaus- ir þegar þjóðmálin ber á góma. Degi er farið að halla. Breiða fjarðairdjúpið er roðað geisla- gliti hnígandi sólar. — Við höldum suður um heiði, sjálf- sagt þó ekki að öllu sporaslóð Bireiðvíkinigiatoaippamis, þogiar hann fór til fundar við hús- freyjuna á Fróðá. Af hárri heiðarbrún breiðir stórbrotin náttúra faðminn til allra átta. — Yfir rjóma'r birta lamigdiegis. — Birta, sem alltof oft fölskv- ast innan þröngra veggja við gráa götu. í hrauninu. 10 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 24. ágúisit 1069

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.