Lesbók Morgunblaðsins - 26.03.1972, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 26.03.1972, Blaðsíða 3
¦pjoöaTsroTTvmTi veTKiasT l Tíruvra'nl vlB tjoiða si5kra heimila. Fyrmefndur Murphy, lögreglustjóri New York borgar, stendur nú i ströngu að útrýma mútu- þægni lögreglumanna þar í sambandi við fíknilyfin. Þetta mun vera aldagamalt fyrirbæri þar. En eftir höfðinu dansa lirnirnir segir íslenzkt orðtak og heíur fundizt mishrestur þegar ofar var farið, allt til borg arstjóra og hæstaréttardómara á ýmsum stöðum vestra. Fer því jafnan vel á þvi að fylgja íordæmi Marteins Lúters þegar siðbótar er þörf, og ráðast á garðinn þar sem hann er hæstur, hvaða páfagarður sem í hlut á. Páfinn er staðgengill föðurins og veikist kxaftur hans og hin föðurlega umhyggja, orsakar það vand- ræði, afbrot og leit að ávanaefnum til hugsvölunar. Fæstir heróinistar hafa notið föðurlegrar umhyggju og likt er því farið með marga ofdrykkjumenn. Þegar drenglyndi, karlmennska og manndómur þverr, hallar ört undan fæti hjá fjölskyldum, trú- flokkum, pólitiskum flokkum og þjóðflokkum. Hnign- un Rómaveldis bar þess ljósan vottinn, en sú saga endurtekur sig í sífetlu í smærri sttl. Skortur á sjálfsstæðiskennd er einmitt eitt mest áberandi einkenni þeirra, sem háðir verða efnum þessum. Þvi var það að Alþjóðaheilbrigðismálastofn- unin ákvað að hætta að nefna sjúkdóma þessa Addic- tions árið 1964 og kallar þá síðan Dependency, sem þýðir að vera háður og ósjálfstæður. Auk þeirrar skapgerðarveilu eru sjúklingarnir venjulega þung- lyndir undir niðri. Oft dylja þeir þó sjálfa sig og aðra þess með galsa, oflátum og sýndarkæti. Sem fyrr segir eru orsakirnar margar og samofn- ar. Enn er þó ótahnn áhrifamesta orsökin, en hún er sjálft efnismagnið. Eftir því sem flóðöldumar rísa hærra farast fleiri menn. Eftir því sem efnaflóðið eykst, vex notkun þeirra að sama skapi. Stafar það sennilega af því að geðkvillar eru svo algengir, að ¦um áttatíu af hundraði hafa að minnsta kosti ein- hvern vott þeirra. Eru því um áttatíu af hundraði í svolítið aukinni hættu að venjast á eitthvert þess- arra ávanaefna, að minnsta kosti á tóbak eða áfengi. Dugar þar til varnar hvorki menntun, uppfræðsla um efni þessi né gáfur. Samkvæmt skýrslum Alþjóðaheilbrigðismálastofn- unarinnar fluttu Finnar inn þrisvar sinnum meira magn heróíns en nokkurt annað land fram til ársins 1941. Átti það að vera notað til svonefndra lækninga og höfðu finnsku læknarnir umráð yfir þvi. Frá alda- mótum var meðalaldur þeirra tíu árum lægri en ann- arra karla af sömu aldursflokkum þar í landi4). 1941 var bannað að flytja það inn og var hætt að skrá það í finnsku lyf jaskránni. Brá þá skyndilega svo við, að meðalaldur lækna hækkaði og varð fljótt aðeins tveimur árum lægri en annarra manna þar. Á árunum 1911—1958 létust hér á landi samtals 102 læknarS). Telja verður, eftir þvi sern næst verð- ur komizt, að átján þeirra haíi látizt fyrir aldur fram vegna ávanaefnaneyzlu, aðallega áfengis. Er þar að visu um mikla framför að ræða frá því fyrr á sið- ustu öld, er mun fleiri embættismenn dóu af þessum orsökum. Bent er á þetta hér til að sýna fram á það, að aukin uppfræðsla ein um þessi efni er tiltölulega haldlitil til varnar gegn þeim. Hins vegar var enn veigameira að mest efnismagn þessara efna var í höndum læknanna, jafnt í Finnlandi sem á Islandi. Aukning efnismagns mengunarinnar, hvort heldur sem er í höfuðskepnum lofts og lagar eða í blóðrás, öndunarfærum og í andlegu andrúmslofti, veldur óhjákvæmilega sjúkdómum, glæpum og dauða, og það í réttu hlutfalli við magnið. Nái mengun vatna eða sjávar vissu marki, hverfur súrefnið og önnur lifsskil- yrði svo líf getur ekki lengur hjarað. Fer allt eftir þvi, hversu eitrað og siterkt mengunarefnið er. Nægir að minna á frétt í Morgunblaðinu 19. september sl. um hið nýja eitur í hafinu, klórkolvatnsefni, sem er svo sterkt, að 13 milljónustu hlutar draga þegar í stað úr kolsýruvinnsdunni svo svif það deyr, • sem er mikilvægur undirstöðuliðúr i fæðukeðju margra nýtanlegra djúpsjávarfiska. Má nærri geta að Islend- ingum er kappsmál að hætt verði að demba óþverr- anum í hafið svo bjarga megi fiekstofnunum. Gegnir hér vitanlega sama máli um allan þann aragrúa af óþverra ávanaefna, sem dembt er i blóðrásir og önd- unarfæri þjóðalilkamanna. Réttnefndur saminefnari virðist mér því vera að nefna þau einu nafni: innri mengunarefni. AFLEIÐINGAR Greinilega má sjá af mörgum framangreindum atrið- um, að afleiðingar margra ávanaefna verða oft orsak- ir annarrar fíkniefnaneyzlu. Verður þvi vítahringrás, sem vindur æ hraðar upp á sig, unz í algert öngþveiti er komið, ef öflug andspyrna og staðföst barátta er ekki hafin gegn þeim og ótrautt er barizt unz sigur er fenginn. Afleiðingarnar eru mismunandi eftír því hvaða efni eiga hlut að máM, og hversu skjótvirk þau eru. ti Esra Pétursson Á fundhnim var Esra Pótursson spurour um hvort haun teldi að geta ætti hass írjálst. Esra kvaðst vera á móti bví. Hann sa^oi a,ð bað gæti haft mikia býðiiifi'U ef hass yrði leyft í Bandaríkjuiium i'tx bað I a'mi til augiý'siiig'ast.jóraiiiia á Madison Avenue í New Yorlt. l»eír myndu bá talta að viima að bví ollum árum að útbreiða bað sem mest og eimiigr að hafa áhrif á styrkleika bess, sem er mjög lítill í lieirri mynd sem bað er nótað í Bandaríkjunum. „Xú hefur bíið verið fram- leitt hreint í ísrael og: ef cannabis fer upp fyrir ákveðið mag:n grerir bað óhjákA':emiIes:a hvem einasta mami geg'g'jaðaii um stundarsakir, líkt og metrazol eetur gert hvern einasta mann flogaveikan," sagði Esra að lokum. einnig aukizt jafnt og þétt á því timabili, bæði sem orsök og afleiðing. I New York-borg er eitt allsherjar gæzlufangelsi, er heitir Manhattan House of Detention for Men. Allir, sem framið höfðu meiriháttar afbrot, voru geymdir þar á meðan þeir biðu dóms. Varð oft lengi að biða, þar eð dómstólarnir höfðu hvergi nærri und- an að dærna í glæpamálunum. Starfaði ég þar ásamt einum öðrum geðlaékni árin 1966—1967. Vikulega bárust að jafnaði tíu nýir fangar, sem teknir höfðu verið fastir fyrir morð. Taldist mér til, að þrir af hverjum tiu væru ofdrykkjumenn, þrír heróínistar og hinir fjórir neyttu efna þessara í mun minna mæli, en voru ýmist geðveikir eða mjög geðvilltir. Oft reyndu þeir að fremja sjálfsmorð með því að skera á púlsinn eða hengja sig. Þótti mér þetta &m- illuti áheyrenda á fundi Reykjavíkurdeildar Rauða krossins um fíkniefni. Samkvæmt skýrslum bandariska læknafélagsins árið 1969 ollu tóbaksreykingar dauða þriú hundruð þúsund manna á ári í Bandaríkjunum einum. Á þeim tíu árum, sem Vietnam-styrjöldin hefur staðið, hafa fimmtíu þúsund Bandarikjamenn fallið i hernaðin- um. Sem sagt: á hverju einasta ári farast sýknt og heilagt sex sinnum fleiri af völdum tóbaks en í allri tíu ára styrjöldinni samanlagðri. Þó er tóbak sein- virkt eitur. Tekur upp undir fjörutiu ár að drepa menn, og hefst þó ekki nærri alltaf. Þegar berklarn- ir geysuðu hér sem faraldur, drap berklasýkillinn ekki heldur nærxi alla. Tóbakið veldur einkum lungna- þembu, krabbameini og hjartasjúkdómum, og eru oft miklar þjáningar samfara þeim. Ef unnt væri að kenna öllum að taka heldur tóbakið í nefið, mætti bjarga mörgum þessara mannslfa. Það vill nú svo heppilega til, að fyrsta skýrsla stjórnar Bandarikjanna um áfengi kom út 18. febrú- ar sl. Kom þar í ljós, að 9 milljónir manna þjást af misnotkun ávanaefna og hefur stjórnin metið kostn- aðinn á 15 billjónir dala á ári. Þarf hún því að skatt- leggja drjúgt til þess að hafa upp i það. Níutíu millj- ónir nota áfengi að einhverju marki, flestir án þess að það skaðd þá að ráði. Áfengið, segir í þessari nákvæmu skýrslu, orsakar helming allra fangelsana, þótt nú sé ólöglegt að fangelsa menn vegna ölvunar. Einnig veldur það bana tuttugu og átta þúsunda manna á vegunum vegna drykkju við akstur. Of- drykkja er algeng hjá öllum stéttum, en er nokkuð hærri hjá miðstéttunum. Neyzlan er átta látrar af 100% spiritus á hvert mannsbam á ári. Eru þvi Bandarikjamenn nú komnir á svipað sig og Danir voru árið 1895, en þá neyttu þeir álika mikils héild- armagns af áfengi. Samfara aukinni áfengisneyzlu hefur heróín, hass, amfetamín og neyzla annarra innri mengunarefna farið mjog ört vaxandi þar vestra síðustu tiu árin. Afbrotafaraldurinn hefur urlegt aukastarf og var ég feginn að geta sagt því lausu eftir nokkra mánuði. Betur líkaði mér að starfa að lækningum heróín- ista og vann ég við það í niu ár. Margt virtist mér svipað með þeim og ofdrykkjumönnum þeim, er ég stundaði hér um árabil á Akurhóli og í Gunnarsholti, auk annarra starfa í því sambandi. Flestir voru heróinistarnir ungir, rúmur helmingur innan við tví- tugt seinni árin. Alvarlegastar afleiðingar heróins- ósjálfstæðis voru dauðsföllin; um eitt til tvö af hundr- aði á ári. Kom í fjós6) að heilaskemmdir voru ekki ótiðar, og jafnvel heilablóðfaill, sem færðist í aukana. Er talið að sjúklingum þessum fjölgi um þrjátiu þús- und á ári. Dæla þeir mengunarefninu inn í æðarnar sjálfir. Stíflast þær og myndast þá brúnar rákir eftir þeim. Þekkjast þeir á því, að þeir sitja dottandi, hnerrandi og geispandi, þegar þeir hafa dælt ólyfinu i sig. Er samt oft auðvelt að láta þá ranka við sér. Svara þeir þá út í hött, sljóir í útliti og glaseygðir. En um leið taka þeir aftur að dotta. Hafi þeir tekið of stóran skaimmt liggja þeir í dái, eiga erfitt með öndun, blána í framan og kafna sdðan, ef ekki er að gert. Unnt er að bjarga þeim, ef til þeirra næst í tæka tíð, með mótefnum, svo sem Nalline, Cyclazo- cine og fleirum. Venjulega hætta þeir öllum eðlileg- um liínaðarháttum. Þeir geta fæstir unnið, stundað nám eða lifað í hjónabandi. Allan daginn eru þeir á stanzlausu eigri að afla peniinga fyrir efninu. Dýrt er það og kostar þá oftast tuttugu og fimm til þrjátíu dali á dag. Stúlkurnar vinna sér þetta inn undantekningarlítið með vændi. Piltarnir stunda meira þjófnað rán og innbrot. Ráðast þeir iðulega á menn og berja þá niður. Nefnist það „mugging" á málýzku þeirra, en nú er það orð aknennt notað í dagleg^i máli. Stundum ráðast þeir þannig hver á annan. Sjúklingur, sem ég stundaði, barðist gegn þremur þeirra. Tókst honum að hrekja þá alla á 26. marz 1972 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.