Lesbók Morgunblaðsins - 26.03.1972, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 26.03.1972, Blaðsíða 5
Jón Sigurdsson, borgarlæknir HASS OG ÞJÓÐ- FÉLAGIÐ 1 RÚMAN áratug hafa borizt hingað fregnir um síaukna ávanalyfja- og flkniefnaneyzlu í nágranna- löndum okkar, vestan hafs og austan, og í nokkrum þessara landa hefur þetta undanfarin ár verið talið raieð aivarlegustu og erfiðustu heilforigðis- og þjóð- félagslegu vandamálum, sem þessar þjóðir eiga við að stríða. 1 Bretlandi eru ekki til tölur yfir aðra ávanalyf ja- eða fíkniefnaneytendur en þá, sem neyta lyfja af morfmflokkniuni, en tala þeirra hefur að undanförnu tvöfaidazt með um 18 mánaða miHibiii. Allir þessir sjúWingar, eða a.m.k. svo til allir, hafa byrjað ávana- neyzlu sina með því að neyta hættuiminni „saklaus- ari" efna, hass, marihuana eða örvandi piHa og taílna. 1 Banmörku tvöfaldaðist á réttum tveim árum, 1968—1970, taia þeirra skólanemenda og annarra námsmanna, sem. var boðið eða sjálfir höfðu neytt eannabislyfja, marihuana eða hass. Mun ég hér eftir kal'la þessi efni einu niafni hass, en það er um- ræðueíni mitt hér i áag. Á sama tima virðist tala þeirra nemenda, sem neyttu hass reglubundið, 1— 2svar i viku, eða svo til daglega, hafa aukizt út 1 af hundraði í 4 aí hundraði. Alls notuðu um 12 af hundr- aði nemendanna fíkniefni, og næsturn allir þessara neraenda eða 97% neyttu eða höfðu neytt hass, þ. e. cannabis-efna. Árið 1966 haíði 25% Stokkhólmsbúa á aldrinum 16—25 'ára verið boðin fíkniefni til neyzlu, en tveim árum síðar var þessi tala orðin 60%. Langoftast var um hass að ræða, en það ár höfðu 25% pilta á umræddum aldri, í Stokkhólmí, nieytt þessara efna. Árið áður hðfðu 17% af 16 ára skólastúlkum í Stokk- hólmi reynt hass, en aðeins 3,5% ári fyrr. Flestir þessara unglinga höfðu notað efnið aðeins fáum sinnum, en talið er að fjórir til sex af hundraði skóla- nema á aldrinum 16 ára haldi áfram að neyta þess. Vorið 1969 var gerð athygiisverð athugun á fíkni- efnaneyzlu þeirra ungh'nga í Osló, sem fæddir eru 20. hvers mánaðar árin 1948—1953. Sams konar athugun hafði verið gerð á sama tima árið áður. Upplýsingar fengust frá liðlega 80 af hundraði. Við seirnni athug- unina reyndist 5,2 af hundraði þessa unga fólks hafa neytt hass, eimi sinni eða oftar, en 5,5% við athug- unina árið áður. Þátttakendur í þessum aitimgunum voru á aklriíntiim 15—21 árs. 2/3 þeirra, sem reynt höí&u hass, höfðu gert það aöeins 1—5 shmum, og þóttu athuganir Jbenda tii, að .þeir væru þegar hættir neyzlunni. Hins vegar höfðu liðlega 10 af hundraði þeirra, sem reynt höfðu efnið, neytt þess oltar en 75 sinnum, sem samsvarar því, að 0,5 af humdraði Oslóbúa á aldrinum 15—21 árs séu stórneytendur. Það er mjög athyglLsvert, að í Osló gætti engrar aukning- ar á neyzlu þessara efna á árinu, á sama táma sem hún er talin haía stóraukizt í Danmörku og Sví- þjóð. Það er ekki fyrr en á árunum 1967—1968 að það fer að bera á neyzlu fíkniefna hér á Islandi. Mun þar hafa átt hlut að máli ungt fólk, sem reynt hafði þessi efni erlendis. Árið 1969 er þetta orðið meira áberandi, og er þvi haldið fram, að í fyrstu hafi landsmenn fengið eitthvað magn af efnunum marihu- ana og hass írá Keflavíkurflugverii, en si. 2 ár mun hafa verið lítið um það. Hér sem anmars staðar virð- ast ótal leiðir vera færar til smygls. Talið er að fikniefnin berist mest með pósti, bréf- um og bögglapósti, en einnig komi það með farmönn- um og ferðamönnum. Ekki er vitað um skipulagða dreifingu þessara efna hér á Iandi, engan „hring", en öruggt má telja, að aðstreymið sé orðið svo mik- ið, að vissir smáhópar, sem áhuga hafa fyrir því, geti ætíð með nokkurra daga fyrirvara útvegað sér nægi- legt efni af hassi, til sameiginlegrar neyzlu eina kvöldstund. Að undaníörnu hefur verið erfiðara um útvegun hass en fyrri hluta vetrar. Er vitað til að í nokkrum slikum tiivikum hafi lysergiðs, eða LSD, verið neytt hér í borg, án þess þó að sérstakrar hrifn- ingar eða áhuga fyrir efninu hafi orðið vart. Heroin hefur ekki komið til landsins svo vitað sé. Hass mun oft vera neytt hér I stað áíengis, en stofnað til þeirrar neyzlu með öðrum hætti. Hass er lítið notað á dansleikjum eða í veitingahúsum. Aðal- neyzlan fer fram í heimahúsum, stundum fyrir eða eftir dansleiki. Oftast munu það vera s>máhópar ungs fólks, á aldrinum 16—25 ára, sem koma sér saman um að stofna til þessara „hass-partía". Litlar líkur eru til að um almenna reglubundna neyzlu þess- ara efna sé hér að ræða, þótt einstök dæmi þess séu til. Ekki er kuinnugt um neinn hér i borg, sem leitað hefur læknis vegna hass-neyzlu einnar saman. Hins vegar hafa örfáir sjúklingar gert það vegna neyzlu Jón Sigurðsson, borgarlæknir, í ræðustóli á fundinnm. blandaðra efna, LSD og amfetamíns, sem þeir vönd- ust á i öðrum löndum. En þá er spurt: Hve mikið er um þessa neyzlu hér, hversu margir neyta fíkni- efna, sem ekki heyra til áfengis eða lyfja. Þessu verður aldrei að fullu svarað. Flestir þeir, sem hér eíga í hlut, fl'íka því ekki, og opinberir að- ilar sérstaklega eru leyndir vitneskju um það í lengítu lög. Það sem að framan var sagt um hass-neyzlu h&r, hefi ég eftir ungum mönnum, sem náin kynni hafa - haft af „pop-heiminum" svokallaða og af námsfólki, þ.e.a.s. af þeim hópum, sem hass-neyzla er talin vera mest útbreidd í. — Þessir ungu menn telja, að fíkni-. efna-neyzla hafi verið sívaxandi undanfarin ár og að núsé fjöldi þeirra, sem neyta fikniefna í Reykjavik og næsta nágrenni um 1500—2000, eða um 10 aí hundraði ungmenna á aldrinum 16—25 ára. Mikill fjöldi þeirra hafi þó aðeins reynt það einu sinni eða tvisvar, aðrir láti líða um tvo mánuði á milh, eða neyti þess oftar. Séu tölur þessar sannar, sem eríitt er að segja til um, mun flestum þykja þær óhugnanlega háar, og ennfremur sýna þær þá fram á, að lengi getur ííkni- efna-neyzla' þróazt, áður en hún kemur upp á yfir- borðáð, áður en vitaeskja þar um kemur tii foreldra og hlutaðeigandi yfirvalda. Sumarið 1970 rannsakaði nefnd á vegum dómsmála- ráðuneytisins ávanaefnaneyzlu hér í borg. Hass- neyzla virtist ekki áberandi og ekki .tókst að finna neinn, sem notaði fikniefni sér til stórskaða. Að sömu niðurstöðu komst nefnd, sem athugaði veturinn eftir sama mál á vegum Félagsmálastoínun- ar Reykjavíkurborgar og Æskulýðsráðs Reykjavíkur. Um svipað leyti stofnaði umrsedd nefnd á vegum dómsmálaráðuneytisins til samstarfs milli hlutaðeig- andi ráðuneyta, Æskulýðssambands íslands, ýmissa embætta og félagssamtaka, auk ófélagsbundinna ein- staklinga, um varnir gegn ávanaefnum. Litili árang- ur hefur enn komið fram af þessari samvinnu og mun aðallega hafa valdið þar um ágreiningur um, hvort fræðsla og áróður ættt að ná tii unglinga og fullorðinna, eða aðeins til hinna siðarnefndu. Æsku- lýðsráð Reykjavíkur hélt hins vegar uppi nokkurri fræðslu fyrir æskulýðsleiðtoga og lögreglumenn. Þá lét umrædd ráðtmeytisnefnd semja uppkast aö fræðsluriti um ávanaefni, sem var æiiað unglingum. Rit þetta var gefið út í mjög lirlu upplagi og kom því íyrir fárra augu, en nú er þetta rit i prentun á vegum menntamálaráðuneytisins og mun verða dreift meðal unglinga i skólum og e.t.v. viðar. Fleiri fræðslurit um sama efni munu fylgja á eftir. Hvers vegna neytir æskan fikniefna nú, efna, sem æska fyrri tíma þekkti ekkert til? Ungllngar, táningar i dag, eru talsvert þroskaðri en þeir voru áður, sjálfstæðari i hugsun, hafa meiri peningaráð, en jafnframt annað verðmætamat á hlut- umim, en tíðkaðist fyrir nokkrum áratugym. Þeir krefjast meira af lifinu en einhverrar fram- tíðarvinnu, dýrra húsakynna og finna heimilistækja, þeir vilja lifa lifinu öSru vísi en foreldrar þeirra og eldri kynsióðir hafa gert. Mest áberandi breytingin, sem orðið hefur sáðustu árin, er þó sú tilfinning samkenndar, sem er með unglingum á táningaaldri nú, en var lítið mótuð áður fyrr. Samkennd, sem er alþjóðieg, og þekkir ekkí landamæri. Ungt fólk vill klæðast öðru vísi en þeir fuliorðnu, það hefur myndað sína eigin tegund al músik og það vili vera saman og skemmta sér út af fyrir sig, meira en áður þekktist, mynda smáhópa, þar sem menn hugsa svipað og aðhafast líkt, þar sem erfitt er að vera öðru visi en aðrir og þar sem fáir þola að vera utangarðs. Oft þarf ekki nema að einn í svona hópi komist á hassbragðið til að ekki líði á löngu þar til öllum hín- um hefur gefizt tækifæri til að bragða það líka, ,,að- eins að reyna". Það er staðreynd, að margír hass- neytendur eru þeirrar skoðunar, að efnið sé alger- lega skaðlaust, ekki vanabindandi og þeim er mikið i mun, að vinírnir, félagarnir, kunningjarnir reyni það Mka, þvi það er hálf ánægjan að neyta þess með öðrum. — Venjulega þarf engar fortölur, þvi margir eru forvitnir, vilja reyna áhrifin, og aðrir vilja sýna, að þeir séu engir mömmudrengir, en mótstöðu sumra þarf þó að yfirvinna með ögrunum og jafnvel hótunum. Um 70% neytendanina, 17—19 ára, eru piltar. Nú fer því fjarri, að aiit ungt fólk sé í slíkum hópum, en það er yfirieitt reymsla nágrannaþjóða okkar, að i 3 af hverjum 4 tilvikum er það vinurinn eða kunninginn, sem fær unglinginn tii að ganga íyrsta skrefið í þessu efni, og er þá undir hælinn lagt, hvert áframhaldið verður. Það er að sjálísögðu mest undir einstaklingnum komið, upplagi hans, en ytri aðstæður hafa sitt að segja. Erlendis virðist ald- ursflokknum 17—18 ára vera sérstiaklega hætt, hvað þetta snertir, börnum einstæðra foreldra, fráskilinna eða látinna, ennfremur börnum efnaðra og börnum 26. marz 1972 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.