Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1976, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1976, Blaðsíða 12
inerkilegur, þvi að oft getur kom- io sér vel að geta gert sig ósýni- legan. Þetta er reglulegur steinn. en þó eru mnnnum kennd ýmis kynjaráð til þess að ná í hann. líkt pg er um óskasteininn. og má vera ao þeim sé ruglað saman,- Annars eru taldir ýmsir fundarstaðir. Steinninn er dökklifrauður á lit pg finnst bæði i kjóahreiðri og músarrindilshrciðri. Auk þess finnst hann oft við sjó. ár og læki. og eins á víðavangi. En mönnum helst ekki vel á honum, þótt þeir finni hann. Leggi þeir hann frá sér, f'inna þeir hann ekki aftur. Séra Jón Norðmann segir í ..Allrahanda" að Helgá amma sín hafi eitt sinn verið að leita að steinum. ásamt öðrum biirnum. Fann hún þá einn fallegan stein pg stakk honum upp í sig. Þá hvarf hún hinum börnunum og tóku þau að undrast hvað af henni hefði orðið. Fóru þau þá að kalla á hana, osi hún svaraði, en þau sáu hana ekki að heldur. Þ:í fleygði hún steininum. og þá sáu biirnin hana undir eins og var nii ljóst að hún hafði fundið huliðs- hjálmsstein. Var nú farið að leita að honum, en hann fannst aidrei aft ur. Svipaða sögu segir Sigf'ús Sig- fússon í Þjóðsögum sínum. Ung systkin fundu huliðshjálmsstein í kjóahreiðri. Var hann lítill og nin- kcnniJcgur, Drengurinn tók hann í lófa sér og hvarf þá systur sinni. Hún fór að kalla á hann, en hann svaraði og lét hana þreifa á sér, en hún sá hann ekki að heldur. Sleppti hann þá steininum og um leið sá hún hann. En er þau æll- uðu að taka steininn aftur, þá sást hann ekki og fundu þau hann aldrei. Sennilega hefir lífsteinninn verið frægastur allra náttúru- steina eigi aðeins fyrir það, að hann gat grætt öll sár, heldur lífgar hann þá, sem dauðvona eru og getur gert menn ódauðlega. „Hann finnst þar sem jörðin velt- ist um og skrugga fellur. Hann er rauður á lit og lítill. Hann finhst á háfjöllum. Þar grandar ekki eld- ur sem lífsteinn er inn borinn." Ef' menn vilja verða ódauðlegir, þá skulu þeir gera skinnsprettu undir vinstra armi og stinga stein- inum inn í sárið, en það grær þá undir eins og steinninn geymist undir húðínni. Sá sem fer þannig að, getur ekki dáið, nema þvi að- eins að láta skera til steinsins og ná honum. Sigfús Sigfússon segir ein- kennilega þjóðsögu um þessa líf- náttúru steinsins: „Sagt er að út- lendir fiskimenn hafi setið um að stela hér rauðhærðum drengjum til þess að hafa þá f beitu. Þeir höfðu alltaf lífstein með sér og trórtu honum inn i likið, og þá helst það eins og lifandi, þar til allt var skorið f beitu." Talað er um lifsteinahellu. Hún á að vera hol að innan. og í því hólfi eru steinarnir, en þeir koma út á Jónsmessunótt til þess að leika sér. Slík lífsteinahella á að vera í Kofra og jafnvel í Baulu líka. Víðar munu þær finnast eins og þessi saga sýnir: Oddur biskup Einarsson var einu sinni á vísit- asíuferð og gisti í Kalmanstungu á Jónsmessunótt. Um morguninn fyrir sól fór hestadrengur hans að smala hestum þeirra biskups. Hann fór norður á engjar og norð- ur yfir Norlingafljót og upp é hálsinn fyrir austan Fljótstungu. Þar varð fyrir honum hellusteinn og á honum nokkrir smásteinar, sem voru á sifelldum hlaupum um helluna. Þeir ýmist hoppuðu hver yfir annan, eða hlupu hver í kringum annan, eins og lömb á vori. Þeir voru bleikleitir, en þó með ýmsum litum og misstórir. Piltinum varð starsýnt á þetta furðuverk. Þegar hann hafði horft á það stundarkorn, tók hann einhvern minnsta steininn, fór með hann heim og sýndi biskupi. Biskupi þótti mjög vænt um stein- inn og sagði að það væri ,,lff- steinn" og heljan „lífsteinahella". En þar af má marka hve vænt biskupi þótti um steininn, að hann gaf piltinum 20 hundraða jörð fyrir hann. — Hér haf þá verið taldir nokkrir náttúrusteinar, en margir fleiri munu hafa verið til. Þar á meðal var steinn, sem ógæfa fylgdi og kallaður var Olánssteinn. Dreng- ur nokkur að Fjallseli í Fellum eystra fann eitt sinn rauðan stein egglaga. Þegar fóstra hans sá steininn sagði hún: „Fargaðu þessum steini sem fljptast, það er ólánssteinn." En ekki er getið um hvers vegna honum fylgdi ógæfa. Aftur á móti varð brennisteinn- inn sannkallaður ógæfusteinn, því að úr honum var gert púður. Það var fyrsta múgdrápsvopnið og um það kvað Sigurður Breið- f jörð svo: Hermenn. borgir, hús og skip á hafnar mjúkum dýnum, verður allt í einum svip eldur í kjafti þínum. Hati þig sérhver hugmynd kvik á himni, sjó og landi, aldir, daga og augnablik eisa full af grandi. I hrokafullri sjálfumgleði geta menn nú brosað af meðaumkun að þjóðtrú allra alda og undrast hvað forfeðurnir voru heimskir að gleypa við öllum hégiljum. Og sú heimska er ekki talin minnst, að trúa því, að steinar geymi í sér dularöfl. Þessir menn gleyma því, að í þjóðtrúnni birtist fyrsti vottur allra visinda. Kemur- þetta nú einna Ijósast fram í trúnni á nátt- úrusteina. P'yrir örófi alda hafa vitringar fengið hugsýnir og hugboð um ótal greinar sköpunarverksins. Fáfróður almúgi gat ekki skilið þetta þá, en túlkaði það á sinn veg og bætti við ýmsum ályktunum og ágiskunum eftir sínu höfði, öld fram af öld. Þetta varð þó til þess að sögurnar geymdust, þar til nýir vitringar komu fram og sönnuðu að kjarni þeirra væri réttur. Vér vitum ekki hvar hún er upp runnin trúin á náttúrusteina. Ef til vill er hún komin frá vitring- um margra þjöða. En það er talið eitt af mestu afrekum nútímavís- inda að sanna, að þessi trú hefir verið rétt. Mann hafa nú uppgötv- að að efnið er ekki annað en bundin orka, og þar er ekki við lambið að leika sér. Ur náttúru- steinum hafa vísindamenn leyst kjarnorkuna. sem nú ógnar til- veru mannkyns á þessari jörð. Dularkraftar þeir, sem vitring- arnir fornu sáu 1 hugsýn að fnlgn- ir voru í efninu, hafa verið leystir úr læðingi svo rækilega að öllum stendur ógn af. eftir ÞOR MAGNÚSSON miniarí ^ém^éhi^d-ii^'^^ Verbúöarrústir ó Selatöngum Selatangar eru undarlegt ævintýraland og óviða munu jafnskemmtilegar minjar um útræði hér á landi og einmitt þar, þótt staðurinn hafi verið litt þekktur fyrr en nú á síðustu árum. Selatangar eru um það bil miðja vegu milli Grindavíkur og Krýsuvíkur, nokkru austan við ísólfsskála. Þarna hefur ög- mundarhraun gengið í sjó fram pg myndað tanga ng er þar sæmileg lending. Hana hafa menn hagnýtt sér og smám saman myndazt þarna verstöð, sem harla lítið er þó vitað um úr rituðum heimildum. Hins vegar vitna rústirnar um það, sem þarna hefur farið fram. Hér er fjöldinn allur af fisk- byrgjum og nokkrar verbúðir, sem hægt er að greina, og er þetta listilega vel hlaðið úr hraunhellum og stendur allvel, þótt tímans tönn hafi unnið á sumu. Síðast er talið, að róið hafi verið frá Selatöngum 1884. Fyrir mun hafa komið, að menn lentu á Selatöngum sfðar ef lending var ófær annars staðar, en síðasti fermaður af Selatöng- um mun hafa verið Einar bóndi í Stnra-Nýjabæ í Krýsuvfk Einarssnn, afi Þnrvaldar Þórarinssnnar lögfræðings. Ruddur vegur liggur af þjóð- veginum, ísólfsskálavegi, gegn 1 um hraunið og niður á Sela- tanga, en hann er illfær litlum bflum. En fjarlægðin er ekki meiri en svo, að þeir, sem rösk- ir eru til gangs fara það á stuttri stundu og er vissulega ástæða til að hvetja þá, sem áhuga hafa á minjum sem þess- um, að kynnast þessum einkennilega minjastað. Erfitt er nú að sjá, hverju hlutverki hver og ein rúst hef- ur gegnt, enda eru þær mjög misgamlar og hinar elztu nokkuð ógreinilegar. Þó má yfirleitt greina verbúðirnar af bálkunum, sem sofið hefur verið á, og sumar eru skiptar með vegg. Uppsátrið sést einnig allglöggt, en rústirnar ná yfir talsvert stórt svæði með sjónum. Vestan við rústirnar er sand- fjara og í hraunjaðrinum þar vestan við er hellir, Nórarhell- ir, sem hægt er að komast f um fjöru. Hann mun draga naf sitt af því, að Hraunsmenn í Grindavfk geymdu þar sela- nætur sínar. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.