Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1976, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1976, Blaðsíða 14
Þeir eru 50 milljónir, óupplýstir, en líta samt aðra með íyrirlitningu Fimmtfu milljðnir er ekki smá- ræðisættflokkur Hann er álfka stðr og Bretar og Frakkar hvorir um sig, og sfður en svo „litli brððir" f fjölskyldu heimsins. Samt sem áður er til fimmtfu- milljðna manna ættflokkur, sem heimurinn heyrir sjaldan getið — hann á ekkert rúm f alþjðða- samfélagi, hann vantar foringja og formælendur. Hann er stærsti minnihluti heims, en hefur engin áhrif, ekkert vald. Þetta eru leifar hirðingjanna. Búfjárfðlk, sfgaunar, bedúfnar, reikandi ættflokkar, sem láta sig ekki varða landamæri og þjðð- erni. Síðustu leifar Hirðingjar eru ðupplýst fðlk, þvf að skðlar og menntun fara ekki saman við flakk þeirra. Þeir eru þðttafullir og mikillátir, og á fðlk, sem hefur valið sér fasta búsetu, lfta þeir meðaumkunar- og fyrirlitningaraugum. 1 rauninni eru hirðingjar sfðustu leifar frumbyggja jarðar, þvf að einu sinni vorum við allir hirðingjar og það er ekki fyrr en á sfðasta skeiði sögunnar, að mestur hluti fbúa jarðar hefur tekið sér fasta búsetu. En nú er það aðeins lftill hundraðshluti þcirra, sem flakkar stöðugt um, og hann er að finna á tandbelti, sem teygir sig um Mið-Afríku og Mið-Austurlönd til Pakistan. Hirðingjum fækkar sf og æ. Stjðrnmálaástand og tækniþrðun hafa hjálpazt að þvf að gera þeim erfitt fyrir að viðhalda ævaforn- um lifnaðarháttum sfnum. Margir hirðingjaætt- stofnar hafa lagt ár- ar í bát. Seinustu tuttugu til þrjátfu ár- in hafa margir hirðingjaflokkar verið neyddir til fastrar búsetu. Sem dæmi má nefna Eskimða f Grænlandi og Sama nyrzt f Noregi og Svfþjðð. Að vfsu eru enn sem komið er margir Samar og Eskimóar, sem á vissum árs- tfmum færa sig til og reika um sem búfjárfðlk, veiðimenn og sjð- menn, en þeir- eru allt fyrir það „skrásettir" þjððfélagsþegnar og hafa sitt per'sðnunúmer, lffeyri og fast heimilisfang. Indfánar f Bandarfkjunum voru lfka hirðingjar unz þeim var þjappað saman f sérlendur, og það scm sfðar hefur snert menningu þeirra bendir ekki til góðs fyrir aðra hirðingja, sem fyrr eða sfðar verða að gefa upp flakktilveru sfna. Að breyta Iifnaðarháttum er ekki gert í einu kasti, og hirðingjarnir velja helzt það lé- legasta úr menningu hinna bú- föstu. Og fá þá um Ieið orð á sig að vera yfirborðslegir og kæru- litlir — þð að sannleikurinn sé sá að þeir hafa verið sviptir sinni eigin menningu án þess að fá nokkuð f staðinn til að fylla upp tðmið. Einu sinni voru allir íbúar jarðarinnar hirðingjar og enn reika 50 milljónir manna fram og aftur án tillits til landa- mæra og þjóðernis, sem einkenna hið búfasta mannkyn. En sem ættflokki fækkar þeim stöð- ugt. Lífsvenjum þeirra er ógnað. Heimur nútímans. hefur ekki rúm fyrir stærsta minnihluta sinn. Hirðingjar Zjmm-Á — stærsti minnihlutahópur jarðarinnar EFTIR FRIÐRIK SCHJANDER Stöðugt haldi á undan- Eftir þvf sem tækniþrðunin hefur sðtt fram hafa hirðingjarnir verið á undanhaldi. Bithagar þeirra hafa verið rækt- aðir og skipulagður landbúnaður hefur lagt undir sig þá jörð, sem þeir litu á áður sem sfna eign. Bráðum er eyðimörk og skrælnuð lönd það eina sem eftir er skilið handa hirðingjunum. Sfðustu tvö árin hefur veðurfarið verið ðvenjulegt á svokölluðu Sahelsvæði f Afrfku, og heimur- inn hefur veitt þvf athygli, hve Iffskjör hirðingjanna eru bág. Þeim hefur verið ýtt inn á svæði sem aðrir hafa ekki viljað lfta við hingað lil. En einn gððan veðurdag verða hirðingjarnir neyddir til að hopa enn frekar á hæli, unz þeim verður ekkert eftir skilið. Þá komast þeir ekki lengur hjá þvf að fá sér fastan samastað, ef þeir eiga að hjara af. Og þá lenda þeir að sjálfsögðu aftast f bið- röðinni að Iffsgæðunum. Með öðrum orðum — það er ótrygg f ramtfð, sem bfður þessara fimmtfu milljðna manna, ef heimurinn tekur ekki á sig ábyrgð á sfðustu hirðingjasam- félögunum. Vissulega reyna yfir- völd f mörgum löndum að búfesta hirðingjana, en það er ekki fyrst og fremst með velferð hirðingjanna fyrir augum. Þar geta aðrar hvatir komið til — þau vilja hindra ðspektir f vissum landamærahéruðum eða stöðva útbreiðslu smitandi sjúkdðma. WHO, Alþjððaheilsugæzlan, hefur látið rannsaka heilsufar hirðingjanna einmitt vegna þess, að menn hefur grunað að þetta flökkufólk geti verið hættulegir smitberar. En það hefur sýiil sig, að mjög' oft eru hirðingjarnir bæði frfskari og betur nærðir en nágrannar þeirra, sem eiga fasta bústaði. Mjótt er bilið milli sæmilegrar afkomu og hungurs. Hins vegar er bilið milli bjarg- álna og sultar oft mjðtt meðal hirðingjanna. Þeir lifa á búfénaði sfnum og tvö þurrkaár með félegri beit geta orðið örlagarfk fyrir afkomu þeirra. Heilir ætt- stofnar geta þurrkazt út. Hirðingjarnir eru oft sakaðir um að vera ðþrifnir en könnun hefur afsannað þetta. Lifnaðarhættir hirðingjanna eru f rauninni fremri en þorps- búa sem eiga heima næst þeim. Þeir fiytja matarleifar og úrgang f burtu og þegar þeir að fimm árum liðnum snúa aftur við til fyrri tjaldstæða sinna hefur náttúran fyrir löngu þrifið til fyrir þá, þvf að þeir hafa engin niðursuðuflát, plastpoka og flöskur til að skilja eftir. Menn þvo sér ur sandi! Það er auðvitað eðlilcgt að menn haldi, að hirðingjar séu ðhreinir, búandi við veðráttu, þar sem vatn er dýrmæt vara, er fara verður sparlega með. En einmitt þessar ástæður hafa kennt hirðingjunum að halda sér til- tölulega hreinum með öðrum hjálpargögnum og til eru f rami- inni hirðingjar, sem allt frá vöggu til grafar nota nauðalftið vatn sér til þrifnaðar. Þetta á til dæmis við um hinn sagnfræga Tuaregaættlokk inni f Sahara, einn af sfðustu leifunum af ðsviknum hirðingjastofni. Til er um það bil hálf milljðn af Tuaregum, sem dreifðir eru yfir stór flæmi f suðurhluta Sahara. Þeir saf nast sjaldan saman f stðra hðpa heldur slá niður tjöldum sfnum langt frá öðruin. Tuaregar varðv.eita málshátt, sem er á þessa leið: „Þvf lengra, sem er á milli tjaldanna, þvf skcmmra'er á milli hjartanna", og samkvæmt þessú lif a þeir. Það er í f jöllunum f svo nefndu Hoggarhálendi að stærstu Tuaregahðpana er að finna og Hoggar hefur Ifka verið mikilvægasti dvalarstaður þessara hirðingja. A liðnum öld- um hef ur þrðazt með þeim undra- verður hæfileiki til að lifa af f ciniim ömurlcgasta tilnla Sahara- eyðimerkurinnar. Þar eð aldrei kemur hér deigur dropi úr lofti, segir það sig sjálfl, að þjónustan við heilsu og hrein- læti er þeim ðþekkt fyrirbrigði. Vatn er of dýrmætt til þess að nota það f þessu augnamiði, en þð furðulegt megi heita virðast Tuaregarnir ekki sérlega ðhrein- ir. Þeir nudda sig mcð sandi og halda sér ðtrúlega hreinum með

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.