Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1979, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 10.02.1979, Blaðsíða 4
Jónas Jónssonfrá Hriflu haröasti andstæðingur fornritaútgáfu Halldórs Laxness. „Nú á með föstu skipulagi að draga Islendingasögurnar niður í svaðið. Það eru rithöfundar kommúnista, sem standa að þessu ólánsverki og útgef- andi þeirra, smjörlíkissali í Reykja- vík, stendur fyrir framkvæmdinni". Árni Jónssonfrá Múla þingmaður Norðmýlinga og ákafur andsteðingur nútfmastafsetningar á fornritum. „Þýðing Halldórs Kiljans getur... ekki átt erindi nema til algerra glópa, manna sem engu skipt- ir hvort læsir kallast, eða eru með öllu óstautandi. Það er óneitanlega frum- legt að fara að skrifa bækur handa slíkum lýð". Bjarni Bjarnason skólastjóri á Laugarvatni, þingmaður Árnesinga og harður „Jðnasarmaður" í hverju raáli. „Þessir menn vinna nú aðeins á fyrsta stigi þess skemmdarverks að telja ungu fólki trú um, að það eigi ekki að lesa fornmálið, heldur þær bækur, sem birtar eru með þeirri stafsetn- ingu, sem lögboðin er á hverjum tíma". Kristinn E. Andrésson rilstjóri Tímarits Máls og menningar og áhrifnmikilI menningarviti, lét inálið tll sfn taka. „... halda þingmönnum í taúgaæsingi og hræðsluástandi í tvo mánuði, til þess eins að samþykkja lög um það, að Islendingar einir allra þjóða megi ekki gefa út forna dýrgripi bók- mennta sinna eins og frjálsir menn..." „SKRILCTGAFA" á Laxdælii Um moldviðrið á Alþingi 194-1 útaffornritaútgáfu Halldórs Laxness. Eftir Harald Guðnason Fyrri hluti , .HATWSITO AFA )1 á Njálu Áriö 1941 geisaöi heimsstríð og mikil spenna var í mannlífinu. Þá vildi svo vel til, að íslendingar fengu óvænt tækifæri til þess að fara í stafsetningarstríð eitt af mörgum. Eru þeir þjóöa frægastir fyrir þann hernað. Frétt í Vísi 9. októþer 1941 tendraði baráttuhug í þjóðhollum íslendingum. í þeirri frétt segir, aö í ráði sé aö gefa út íslendingasögur í nýrri útgáfu, málið fært í nútímabúníng og ættartölum sleppt: „Hefst þessi útgáfa á Laxdælu, og er hún umskrifuð af Halldóri Kiljan Laxness, en prýdd myndum eftir Gunnlaug Scheving listmálara. Mun mörgum hér finnast vera ráöist í nýstárlegt — en e.t.v. nokkuð djarft — fyrirtæki, einkum þeim, sem ekki geta sætt sig við, að hróflað sé við gömlum verðmætum." Jónas Jónsson frá Hriflu blés í herlúöur Tímamanna. Hann skrifaði ritstjórnar- grein um málið í Tímann 11. okt. og segir þar m.a.: „Aiveg nýveriö kom tilkynning í einu af dagblöðum bæjarins um, að nú ætti, meö föstu skipulagi, aö draga íslend- ingasögurnar niöur í svaðið. Það eru rithöfundar kommúnista, sem standa aö þessu ólánsverki, og útgefandi þeirra, smjörlíkissali í Reykjavík, stendur fyrir framkvæmdinni. Halldór Laxness á að koma Laxdælu í forina, en síðar á aö gera öðrum perlum fornbókmenntanna svipuö skil. Tilgangurinn mun vera sá að afbaka allar fornbókmenntirnar á Þenn- an hátt." Grein Jónasar heitir Fornbókmenntirn- ar í svaðið. Síöan segir hann: „Væntanlega sér Alþingi bað, sem nú kemur saman, sóma sinn í pví að verja fornbókmenntir bjóöarinnar, með pví aö gera það að skilyrði, að stór f jármunaleg viðurlög, EF EKKI ÞRÆLKUNARVINNA (leturbr. H.G.), liggi við Því að gefa út fornrit Þjóðarinnar, nema með heimild stjórnarráðsins". Þá greip annar vígfimur maður vopn af þili, Árni Jónsson frá Múla skrifaöi langa grein í Vísi 13. okt.: „Á aö verðfella íslenska tungu?" Árni segir, að Halldór Kiljan hafi oft reynt að ganga fram af mönnum með uppátækjum sínum. Nú hafi honum tekist þaö. „Þýðing Halldórs Kiljans getur... ekki átt erindi nema til algerra glópa, manna, sem engu skiptir hvort læsir kallast, eða eru með öllu óstautandi. Það er óneitanlega frumlegt að fara aö skrifa bækur handa slíkum lýð." Árni segir í lok greinarinnar, að fornbókmenntirnar séu sá gullforði sem alltaf megi leita í, þegar hætta sé á gengisfalli. Síðan segir Árni: „Ef viö köstum frá okkur gullforðanum og förum að verðfella tunguna, verður Þess skammt að bíða, að engin íslenska sé til. Tungan hrynur eins og gjaldeyrir öreiga Þjóðar. Eftir nokkur ár kemur nýr Kiljan, sem ræðst í að snúa „Laxness- ínu" á enn ógöfugra mál..." Var nú skammt stórra högga á milli. Næsta dag, 14. október, kastaði Laxness „bombunni". Svolátandi yfirlýsing kom í Vísi þann dag: „Ég hefi tekiö að mér að gefa út Laxdæla sögu, færöa til hinnar svoköll- uðu stjórnarráðsstafsetningar, Þeirrar stafsetningar, sem nú er lögfest í landinu. — Að pví fráskyldu, að upp veröur tekin hin fyrirskipaða stafsetning' stjórnarráðsins, kemur vitanlega ekki til mála, að oröfæri textans, stíl eða máli verði í nokkru breytt í útgáfu minni á Laxdælasögu. Reykjavík, 14. okt. 1941. Halldór Kiljan Laxness." Arnór Sigurjónsson svaraði greinum Árna frá Múla og Jónasar frá Hriflu í Vísi 17. okt. 1941. Þá ritaöi hann aöra grein um Laxdælumálið í Þjóöólf mánuöi síðar. Arnór segir í Vísi, að Jónas og Árni séu einna pennafærastir íslenskra blaöa- manna. En oft sé eins og örvar þeirra mætist á miðju flugi og falli til jarðar. Jónas vonar aö Alþingi „verji fornbók- menntirnar", setji „fjármunaleg viöurlög, ef ekki þrælkunarvinnu" gegn þv/ aö gefa út fornrit, nema með leyfi stjómarráðs. En þeir félagar höfðu, er hér var komiö, ekki séð „þýðingu" Halldórs á Laxdælu. „Dómar þeirra eru því fordómar í orösins bókstaflegu merkingu", skrifar Arnór. Orð Jónasar sé vart hægt að taka í alvöru. Grein Árna sé hinsvegar góð hugvekja um íslenskt mál, og því rétt að ræða málið nánar við hann. — Arnór lýsir því vígi á hendur sér, að hafa gerst hvatamaöur þess, að Laxness vann þetta umdeilda verk. Hann segir svo frá: „Við Ragnar Jónsson ræddum eitt sinn um Það í fyrra, hvílík hætta tungu okkar og Þjóðerni stafaði af Þeirri flóðbylgju erlendra áhrifa, sem fór yfir land okkar... Allt Þetta leiddi til Þess að ég varpaði fram peirri tillðgu við Ragnar, að hann gerði tilraun til að gefa út eina eða tvær Islendingasagnanna með peirri stafsetningu, sem nú er lögboðin í öllum skólum iandsins en að öðru leyti eftir texta fomrítaútgáfunnar, og fæli Hall- dóri Kiljan Laxness að sjá um bessa útgáfu." Nú hafi Halldór búiö Laxdælu undir prentun á þennan hátt, „og ég hef handritiö undir höndum." Hann hafi hvergi breytt málfari, aöeins stafsetningu. Arnór birtir kafla úr Laxdælu og „þýð- ingu" Halldórs þessu til sönnunar. Um rithöfundarhæfileika Laxness skrif- ar Arnór meðal annars: • „Það er engin tilviljun, að mál hans og stíll býr yfir meiri töfrum fyrir nútíma íslendinga en flestra manna annarra, svo aö Þess sé gætt að segja ekki mcira en rétt er. Þaö er beinlínis afleiðing af því, að aö hann hefir lagt meiri alúð við málfar sitt en flestir íslendingar aðrir, og hann hefir beitt við Þá alúð mjög miklum vitsmunum." — Árni segir ístuttri athugasemd, að hann voni, aö hugmyndin um aö þýöa fornsög- ur á íslensku sé kveðin niður fyrir fullt og allt. — En um hvað var deilt í raun og veru 1941? Einfalt dæmi: Rétt var þat, rangt ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.