Lesbók Morgunblaðsins - 29.03.1980, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 29.03.1980, Blaðsíða 7
Heilög kvöldmáltíð eftir Salvador Dali. Þegar trúðleikn um sleppir A síöunní til vinstri er útdráttur úr nýlegri grein, sem birtist um Dali í norska blaöinu Aktuelt. Hún er gott dæmi um þá umfjöllun, sem þessi listamaður fær langoft- ast — og sem hann aö vísu gefur tilefni til. í hinu þykist víst minna púöur, aö Dali telst einn alsnjallasti myndlistarmaöur heimsins og hefur verið þaö í áratugi. Sú staöreynd vill gleym- ast, þegar trúöleikurinn og skringilegheitin eru annarsvegar, svo og allskonar yfirlýsingar eins og þessi nýjasta, aö hann muni snæöa konu sína ad henni látinni. Þesskonar auglýsingabrellur hafa sín áhrif og auglýsa Dali sem furöufugl. En þegar áhorfandinn stendur frammi fyrir einhverju af meiri háttar verkum Dalis, þá gleymast trúöleikarnir og þaö eitt blasir viö, aö hér er snillingur á feröinni. Á tuttugustu öldinni hafa ófáir myndlistarmenn náö frægö og frama aö því er viröist fyrir litla veroleika. Þeir hafa vakiö athygli meö uppátækjum og „billegum" brellum sem hætt er viö aö framtíöin dæmi léttvæg. Dali er sjálfum sór samkvæmur í þá veru, aö myndir hans sýna samskonar furöuheim og hann vill sjálfur hafa í kringum sig, þar sem svokallaö- Dálítill eftirmáli um einn snjallasta myndlistarmann vorra tíma — Súrrealísk krosstestingarmynd •Hir Dali. Áhoríandinn er Gala, kona lista- mannsins. ur raunveruleiki fær sérstaka meöhöndlun. En á bak viö þaö allt er listamaöur, sem aldrei bregst. Tækni Dalis er slík, að dæmi um annað eins sjást naumast hjá myndlistarmönnum þessarar ald- ar. Að því leyti er hann hliðstæða við svokallaða „gamla meistara", sem bjuggu yfir undursamlegri tækni og nú viröist aö mestu leyti glötuð. Salvador Dali er frábær teiknari og hugmyndaríkur í bezta lagi, enda byggir súrrealisminn mjög á frjóu hugmyndaflugi. Meðan sam- tíðarmálarar uppgötvuðu stóra- sannleik kúbismans og síðar af- straktið, hélt Dali sínu striki. Um langt skeið var súrrealismi langt í frá að vera í tízku. En það hefur breytzt í seinni tíð með tilkomu popplistar og nýraunsæis og nú eru margir, sem reyna aö feta í fótspor manna eins og Rene Magritte og Salvadors Dali. Eins og allir sannir súrrealistar, er Dali umfram allt myndskáld. Hann sýnir okkur heiminn í furðu- legu Ijósi; stundum sem afskræm- ingu, — en stundum sýnir hann gamlar og rótgrónar hugmyndir í nýju Ijósi. Til dæmis um það má nefna hin tilkomumiklu málverk Dalis af atburöum páskanna: Heilagri kvöldmáltíð og krossfestingunni. Enginn málari hefur túlkaö kvöld- máltíðina á svipaöan hátt og þó eru krossfestingarmyndimar tvær ennþá meira í sérflokki. Ekki er þaö sízt vegna þess, hvernig Dali „sér" Krist á krossinum. Á báðum þessum myndum er krossinn svíf- andi á lofti; annarsvegar geysi- lega stílfærður kross og áhorfand- inn viröist vera Gala, kona listam- annsins. Þessi mynd er niður komin á Metropólitansafninu í New York, en hin krossfest- ingarmyndin, sem þó er öllu kunnari, er heimilisföst í þeirri stórborg, sem næst er íslandi: Glasgow. Þar er einkar gott lista- safn; leifar frá stórveldistíma Breta, en hvað ætli margir íslend- ingar hafi lagt leið sína þangað? Það ér þó vel þess virði, þó ekki væri nema til að sjá meistaraverk Dalis, sem er stolt safnsins og komið fyrir í öndvegi. Þessi mynd er prentuö á forsíðu Lesbókar í tilefni páskanna. Mér er þessi mynd minnisstæð- ari en flest af því sem ég hef séð á söfnum. Hún er í senn ákaflega einföld og sterk — án þess að vera máluö í sterkum litum. Fyrsta skíma dagsins fellur á herðar Krists á krossihum; hann verður sem í sviösljósi og athyglin beinist að snilldarlegri útfærsl- unni á mannslíkamanum á kross- inum, sem sker sig skarplega frá dimmunni á himinhvolfinu. Blá og fölleit dagsbrúnin úti viö sjón- deildarhring minnir á íslenzkan skammdegismorgun og vatniö, fiskimaðurinn og bátur hans, er allt í skugga. Þetta er frumlegasta útfærsla sem ég hef séð á þessu klassíska myndefni og um leiö er hin tæknilega snilld í þvílíkum mæli, að maður stendur agndofa: Eftir grandskoöun á því, slær maður föstu að þarna sé að minnsta kosti eitt listaverk frá þessari öld, sem standi sig tæknilega á móti Vermeer og Rubens og hverjum stórmeistara öðrum. Að sumu leyti hefur leik- araskapur Dalis oröið honum til frægðarauka, en sögurnar um hinn kynlega kvist, hafa einnig orðið til þess að draga athyglina frá því, sem mestu máli skiptir: Að Salvador Dali er listamaður af guðsnáð, — einn þeirra, sem gnæfa óralangt uppúr skara með- almennskunnar. Það segir líka sína sögu um menningarlega afskekkt okkar, aö hér á landi hafa aðeins verið sýndar nokkrar grafíkmyndir listamannsins. Með fullri virðingu fyrir þeim, veröur að segjast, að mikiö djúp er staöfest á milli þeirra og meiri háttar verka Dalis. Þær gefa aöeins ófullkomna hug- mynd um hátindana í list hans. Ekki ein einasta þessara mynda hefur nokkru sinni verið sýnd á islandi, en til eru allmargar bækur um myndlist Dalis og margir þekkja verk hans af þeim. Gísli Sigurðsson. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.