Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1981, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 07.02.1981, Blaðsíða 5
Bak viö hann var íbúöarhús Stetáns P. og verslun. Þorgerður Sigurðardóttir og Stefán P. Jakobsson meö fjögur elstu börn sín. Myndin er tekin 1925. þaö aö fara til Færeyja og láta smíða fyrir sig vélbát. Var þaö m.b. Hekla, sem um langt skeiö var litríkur og mikill bátur í flotanum fyrir austan. Leit hann eftir smíöinni og sigldi honum heim aö smíði lokinni og gekk feröin vel. Þessi bátur reyndist honum vel og það svo að hann lét smíöa annan. Alls átti hann þrjá dekkbáta, Heklu, Kötlu og Geysi og hlut í þeim fjórða, auk margra smábáta. Þegar útgeröin fór vaxandi kom aö fleiri umsvifum. Um það leyti var Stefán orðinn þreyttur í fótum af sífelldum stööum viö stjórn og því fór hann í verslun og studdi þá útgerö og verslun hvort annað. Hann hafði þar mikil umsvif og húsakost góöan og reyndi af fremsta megni að sjá fyrir öllu. Þann tíma var líka mannmargt í Stefánshúsi og í nógu að snúast. Stefán haföi alla tíð kindur og kýr til aö hafa jafnan næg matvæli handa mannmörgu heimili. Heyja aflaði hann bæöi á Sævarenda og Sjávarborg en það var býli handan fjarðar, beint á móti. Þar voru og sauöir og lét hann þá ganga um opin hús og fylgdist með þeim að heiman og sögu kunnugir að kíkirinn hefði oft verið á lofti í höndum hans. Stefán stóð ekki einn. Hann átti ágæta fjölskyldu sem jafnan lét sitt ekki eftir liggja. Hann kvæntist árið 1915 Þorgerði Sig- uröardóttur frá Drúnavík í Borgarfirði og var hún 13 árum yngri en hann og lifir hún í góðri elli í Reykjavík. Þeim varö 6 barna auöiö sem öll eru dugandi borgarar á landi voru: Ólöf Ásta, f. 1916, Jakob Baldur, f. 1920, Laufey Guöríöur, f. 1922, Siguröur Bragi, f. 1925, Ingi Birgir, f. 1928 og Halla, f. 1932. Góöur stofn og góðar greinar. Stefán var myndarmaöur og duglegur að hverju sem hann gekk, enda verkefni ærin og litið tjóaði aö slóra. Snemma var hann hrifinn af íþróttum. Glíman var þar ofarlega á baugi. Þaö man ég vel að nafni hans var mjög á loft haldið fyrir austan þegar glímu bar á góma. Þá víluöu menn ekki fyrir sér aö fara sveitirnar á enda til aö keppa og jafnvel til Seyðisfjarðar. Glíman átti mikil ítök í Austfirðingum. Ég man fleiri Fá- skrúðsfirðinga, svo sem Björn Daníelsson, sem glímdu. Stefán var hjólliöugur og því vel til íþrótta fallinn. „Heilbrigö sál í hraustum líkama", ómaöi þá víöa. Hann kom mikið viö skemmtanalíf og meöal annars var hann rómaður fyrir leikarahæfi- leika. Enn muna margir hann í Skugga- Sveini svo eitthvað sé nefnt. Hann var félagslyndur maður og í samskiptum sínum við fólkið, sem byggði Fáskrúðsfjörð, fann hann oft til þess aö geta ekki liösinnt enn meir en hann gerði. Og þó reyndist hann mörgum bjargvættur. Þaö var taliö aö hann gæti ekki neitaö neins manns bón, sem bjargar var vant, og því söfnuðust skuldir í verslun hans sem allar biöu betri tíma. Á skipstjórharferli sínum var hann talinn hafa fundiö svonefndan Nýjaboða, sem eru fengsæl fiskimjö og var lengi hægt aö ausa úr. Hann var fádæma miöaglöggur og athugaöi vel botninn og fylgdist vel meö því sem kom upp á lóöina og dró ýmsar ályktanir af því. Það var því ekki aö ófyrirsynju að hann var fenginn af dönsk- um kortageröarmönnum til að fara með þeim á varöskipi um miöin fyrir austan og staösetja þau á kortin. Töldu þeir stuöning Stefáns mikils viröi. Eins og títt var á þeim tíma var aöalfiskverkunaraöferöin að salta, pressa, þvo og sólþurrka fiskinn. Því varö aö byggja upp reiti, raöa steinum um stór svæði því að ekkert var betra til að þurrka á en grjótið. Allir útgeröarmenn áttu fiskreiti. Þá þurfti stórar fiskskemmur og þar voru staflarnir geymdir þar til skip komu og fluttu þá til útlanda og fengust gjaldeyrir og vörur fyrir. Stefán Jakobsson hafði mjög mikil viöskipti við Fransmenn, verslun hans þjónaöi þeim að verulegu leyti og margir frönsku skipstjóranna voru góðir vinir hans og komu oft á heimiii þeirra hjóna. Stefán var talinn mikill frönskumaður enda ólst hann upp á þeim tíma er samneyti við frönsku sjómennina var hvaö mest. Stefán var einn af forgöngumönnum ratvæðingar eystra. Heklan hans var fyrst raflýst Fáskrúðsfjaröarbáta. Hann gekkst og ásamt fleirum fyrir fyrstu raflýsingunni í kauptúninu. Sett var niður í kjallara Franska' spítalans mótorstöö sem veitti raforku til Ijósa í hús hans og nokkur önnur. Þegar bankaútibú var stofnaö á Eskifirði uröu umsvif meiri og athafnamenn .víða af fjöröunum komu og hófu þar viðskipti. í þeim hópi man ég Stefán fyrst. Oft hefir verið um það deilt hvort þessi útibú hafi orðið það sem þeim var ætlaö og sýnist sitt hverjum. Að minnsta kosti fengu margir að kenna á refsivendi þeirra ef eitthvað bjátaði á. Eftir fyrra stríð. urðu margar sviptingar á innlendum og erlendum mörk- uðum, afurðirnar tóku miklum verðbreyt- ingum og því fór svo fyrir mörgum að greiðslugeta varð minni en ella. í stað þess að hjálpa þessum athafnamönnum yfir erfiðasta þröskuldinn snerust bankarnir þannig við, að fótur var settur fyrir og stöðvaðar athafnir og lokað og selt allt sem hægt var að selja. Á þeim tíma voru uppboðin í álgleymingi og margt fór fyrir lítið. Og máttu þessir menn, sem alla tíö. höföu lagt sitt líf að veöi til aö auka veg síns byggöarlags, horfa á aö verðmæti það sem þeir höfðu aflað væri tætt í sundur. Og meira aö segja gengiö oft svo nærri aö slíkt þætti mönnum ekki trúlegt nú. Sem sagt; Stefán var einn af þeim mönnum sem mátti horfa á ævistrit sitt þannig lagt í rúst. Hann var þá með stórt heimili og svo var hart að gengiö aö þröngt varö fyrir dyrum um sinn. Ekki minnist ég nú hve há upphæöin var sem eftir var í skuld þegar allt haföi veriö selt fyrir lítið en hún yxi engum í augum hú. Stefáni sem fleirum, voru hér allar bjargir bannaöar. Þetta - var skipun aö sunnan, sögöu menn. En aö sú skipun skyldi rannsökuö er annaö mál. Kreppuárin fóru líka í hönd. Margur maðurinn átti í vök aö verjast. Stefán guggnaöi þó aldrei, enda átti hann góða menn að sem þekktu hann og vissu aö heiöarlegri mann gat varla. Því voru þeir menn ekki fjarri sem gerðu honum kleift aö hafa umsvif þótt í minna lagi væri og var hann þeim þakklátur. Hann hafði eytt manndómsárunum í aö hefja staöinn, sem honum þótt vænt um, til vegs. Og í öllu velmegunarflóöinu nú má enn sjá spor Stefáns þarna fyrir austan ef að er gáö. Það hvarflaöi víst ekki aö honum aö þurfa að hætta í miðjum klíðum en þó fór svo að hann yfirgaf Fáskrúðsfjörð og flutti til Hjalteyrar með fjölskyldu sinni. Þar hófst annar kafli í baráttusögu hans til framfara, sem því miöur varð alltof stuttur. Um þann kafla verður ekki rætt hér nema það að hann fórst í slysi tveimur árum eftir komu sína þangaö og var það á árinu 1940. Oft hefir hvarflað að mér, þegar ég lít til baka og hugsa um þessa góöu drengi og athafnamenn, hvernig þeir myndu hafa tekiö ailri þeirri tækni sem nú býöst. Þakklátir menn fyrir allt sem þeir höfðu þá. Myndu þeir fara veg þeirra sem nú sjá ekkert nema Ríkið ef einhverjum björgum á lyfta? Ekki heföi það verið að skapi Stefáns. Það veit ég að sveitungar hans eru vissir um. Hann kynntist því fyrst og síðast að treysta eigin mætti og góðum Guöi. Þar var skjólið. Stefán var gæfumaöur. Hann eignaöist góöan lífsförunaut, sem bjó honum og starfsmönnum hans og börnum eftirtekt- arvert heimili, sem orð fór af um nágranna- byggðir. Börn hans bera honum -vitni. Uppeldi góðra foreldra svíkur ekki. Stefán verður þeim sem honum kynntust minnisstæöur. Hann átti þess kost að leggja hönd á plóginn viö aö gera Fá- skrúðsfjörö aö líflegum athafnabæ, snyrti- legum og vinalegum bæ, sem þeir er urðu aö leita á önnur miö, bera hátt í huga og gleyma aldrei. Hann var einn af þeim sem mátti segja um að „eiga þegar aldir renna — einhver spor í tímans sjá". ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.