Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1982, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1982, Blaðsíða 12
Þar hittum við Þórd fyrir í sögunni, aö hann hefur fengið fréttirnar af Örlygsstaöabardaga og situr einn með skósveiní sínum og ölkrús í búöarlofti. Olíumálverk eftir Gísla Sigurösson. Meö honum fengu Sturlungai foringja, sem sameinaöi hörk skipulagsgáfu og haföi ekki t duttlungafullu grimmd, sem c Sturlu bróöur hans. Hann vai alvörumaöur, en samt er eng honum — og allt þetta atger neitt. Eftir Ásgeir Jakobsson Engum var hann aufúsugestur Laugardaginn næstan fyrir Maríumessu hina síöari áriö 1242 steig á land á Gásum við Eyjafjörð maöur kominn úr Noregi aö reka erindi ekki lítil hér úti á íslandi. Blóð skyldi renna úr strjúpum. Þessi maö- ur var kominn til að hefna föð- ur síns og fjögurra bræöra. Þórður kakali hélt sig eiga vin- um aö mæta þar sem hann bar að landi, þrátt fyrir ríki Kol- beins unga. Faðir Þóróar, Sig- hvatur, hafði verið vinsæll höfðingi í Eyjafirði. En þegar hann tók að heilsa uppá menn, þá vikust þeir undan að svara honum. Það hafði enginn átt hans von ög hann var ekki aufúsugestur. Alþýða manna, kúguð af Kol- beini, hræddist hann. Vanda- menn hans töldu hann aðeins kominn til að missa höfuðið undir öxi Kolbeins og móðir hans taldi hann rifja upp harma sfna og nú ætti það viö að bætast, að hann félli fyrir fætur henni og hefði hún held- ur viljað hann látinn úti í Nor- egi; svo þótti og skyldmennum hans, sem komu til kaupstefn- unnar. Þá bættist það ofan á hræðslu alþýðu manna við Kolbein unga, að margir, sem áður höfðu verið vinir Sig- hvats, voru setztir í eignir hans. Ef þessum nýkomna manni yxi afl tll, þá myndi hann kalla til arfs eftir föður sinn og þaö kosta suma að standa uppafjörðum en aðra fjárútlát. Þórði kakala hefur ekki ver- iö létt í skapi, þegar hann reið við annan mann fram Eyjafjörð og hafði engan hitt á fjöl- mennri kaupstefnu aö Gásum, sem vildi leggja honum lió. Hann var einmani, sem skyldmenni hans vildu heldur dauðan úti í Noregi en kominn heim til fööurlandsins. Hvar yrði liðs að vænta, þegar allur kjarkur virtist úr þeim, sem mests höfðu að hefna, það voru brotnar manneskjur? Herskáustu liðsmenn Sturlunga hafði Kolbeinn drepið flesta, en sett hina sem lifðu niður, þar sem hann gat haft auga með þeim, og langflestir höfðu þeir svarið Kolbeini eiða. Sigurður Nordal fer þessum orðum um Þórð^kakala í fs- lenzkri menningu. „Þórður kakali var sá af niðjum Hvamms-Sturlu, sem bezt reyndist til stórhöfðingja fallinn, ferill hans minnir helzt á sögu Sverris konungs. Þórði tókst jafnan með snarræði og giftu að forða lífi síiin, þó að fylgismenn Kolbeins og Giss- urar sætu um hann við hvert fótmál, og smám saman óx liðsstyrkur hans. Þórður var öruggur til sóknar jafnt sem varnar, vinsæll og stjórnsamur, siðaði vel menn sína, bannaði ránskap, að níðast á konum og taka menn úr kirkjum." Ólafur Hansson segir svo um Þórð í bók sinni Gissur jarl: „Með honum fékk Sturl- ungaflokkurinn mikilhæfan og viljafastan foringja, sem átti eftir að rétta hlut hans meira en nokkur annar. Þórður kak- ali sameinaði hörku, vitsmuni og skipulagsgáfu. Hann var mikill hermaður serri Sturla bróðir hans, en risti niiklu dýpra og var fyrirhyggju- samari. Þó að Þórður væri oft harður andstæðingum sínum, hafði hann ekki til að bera hina duttlungafullu grimmd, sem Sturla bróðir hans átti (il. Sturla virðist um margt hafa verið líkari Ásbirningum, móö- urfrændum sínuin, en Sturl- ungum. Þórður hefur erft viLsmuiii föður síns, en er harð- ari af sér en hann. Þórður er meiri alvörumaður en Sighvat- ur, sem gat haft á sér gár- ungsskap fram í elli. Sennilega hefur Þórður ekki átt kímni- gáfu á við föður sinn. Hann er og trúmaður meiri en frændur hans flestir, nema þá ef til vill Sturla Þórðarson. Hann heitir á guð og helga menn sér til fulltingis. Hann er auðsjáan- lega sannfærður um réttmæti málstaðar síns — og illsku óvinanna, — og þetta hefur ef- laust verið honum mikill styrk- ur. Þórður kakali er eitt mesta mikilmenni Sturlungaaldar og heildarmyndin af honum geð- þekk vegna þess, hve mennsk- ur hann er." Einar 01. Sveinsson kallar Þórð kakala í riti sínu Sturlunga- ó'ld „mesta stjórnara aldarinn- ar" og telur hann hafa „hugað á bera uppreisn við konung". Gild ástæða er til að mót- mæla, hvernig fjallað er um Þórð kakala í íslenzkum ævi- skrám P.E.O. íslendinga saga Sturlu Þórð- arsonar er sagnfræðirit og sam- tímaheimild um menn og mál- efni á Sturlungaöld og svo er einnig um það sögubrot, sem til er af Þórði kakala, sem hér segir frá. Um ævi afreksmanna og ör- lög í sagnfræðiritum eru gjarn- an skrifaðar skáldsögur, samin leikrit, ort ljóð. Höfundarnir lesa þá á milli línanna í sagn- fræðiritinu, eftir sínu innsæi, hugarflugi og hæfni til að álykta 12

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.