Lesbók Morgunblaðsins - 30.10.1993, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 30.10.1993, Blaðsíða 1
<ir* M O R G U N L A Ð S StofnuÖ 1925 38. tbl. 30. OKTÓBER 1993-68. árg. Þjóðfundarmálverk Gunnlaugs Blöndals í Alþingishúsinu. „Græðgin og hófleysi hafa um hríð verið hættulegustu óvinir okkar íslendinga", segir greinarhöfund- ur. Vppá síðkastið hefur verið nóg um fréttir af því hvernig sú græðgi birtist. Um það eiga enn við orð Jóns forseta: Vér mótmælum allir. i' Islensk endurreisn H ugleiðingar mínar hér á eftir spretta úr um- ræðu dagsins og þeirri skoðun að við íslend- ingar séum í vanda staddir. Þrengingar okk- ar eru samt ekki nema að hluta tilefhahags- legar þótt sú kreppa sé ærin. Hættumerki Mörg þau einkenni sem von Weissáker lýsir og telur að hrjái þýsku flokkana eru einnig áberandi hjá stjórnmála flokkunum íslensku. Flokkshagsmunir virðast settir ofar þjóðarhags- munum. Völd og veg- tyllur fáeinna einstak- linga skipta meira máli en velferð almennings. Eftir JÓNAS PÁLSSON má víða greina og einkenni um þáttaskil eru til staðar á flestum sviðum þjóðlífsins. í þessari grein er bent á nauðsyn þess að líta á mál í samhengi og að fólki gefist færi að meta í opinni og upplýstri umræðu hverra kosta er völ. Á hvorttveggja skortir enn verulega þrátt fyrir viðleitni fjölmiðla sem ber að þakka. Efni þessarar greinar mætti draga saman á þennan veg: 1. íslensk þjóð geri nýjan sáttmála við sjálfa sig, landið og hafið. Lýðveldið er á vegamótum en framtíðarsýn okkar er mjög óljós. 2. Flokkarnir íslensku hafa löngu geng- ið sér til húðar. Nýskipan flokkakerfísins er helsta forsenda fyrir varanlegum umbótum í íslensku þjóðlífi. 3. Lýðveldinu þarf að setja nýja stjórn- arskrá. Margt bendir til að núverandi stjómskipan henti smáríki eins og ís- landi fremur illa. Um hvern þessara þriggja málaflokka mætti skrifa langa ritgerð. A því eru ekki tök enda óvíst að margir hafi áhuga á við- fangsefninu eins og það er hér sett fram. íslenska lýðveldinu sem nútimaríki hafa eiginlega aldrei verið sett markmið nema þau sem skáld óg hugsjónamenn settu franí í upphafi þjóðfrelsisbaráttunnar. Þessir von- ardraumar eru ef til vill best túlkaðir í ljóð- um skáldanna um aldamótin síðustu og skrifum ungmennafélagsmanna frá sama tíma. Heimsstyrjöldin síðari og hernám Breta marka þáttaskil í sögu íslensku þjóðarinnar. Landið komst í alfaraleið og atburðarásin skolaði þjóðinni án eigin tilverknaðar inn á vettvarrg nútímans. Sumir segja að síðan höfum við sem þjóð aldrei verið fyllilega með sjálfum okkur. Lýðveldið er stofnað 1944 að afstöðnu þjóðaratkvæði um sjálf- stæðið meðan bæði Island og Danmörk voru enn hersetin lönd. Næst kemur herverndar- samningurinn og aðildin að Nato. Upp úr því hefst barátta okkar fyrir stækkun land- helginnar í 200 mílur. Þessir þrír þættir — hernámið og herverndin, aðildin að Nato og loks útfærsla landhelginnar — hafa mót- að öðru fremur sögu okkar síðustu 40—50 árin. Á þessum tíma ,höfum við fremur brugðist við atburðum og nýtt okkur að- stæður til ávinnings en að mikið hafi reynt á okkar eigin frumkvæði eða stefnumótun. Við höfðum ekki heldur haft mikinn tíma til að gera langtímaáætlanir eða setja okkur fjarlæg markmið. Var þess eiginlega nokkur þörf? Við vorum vön að vinna í skorpum, nýjungagjörn, bráðlát og gráðug eins og háttur er unglinga. Og með aðstoð tækninn- ar og í skjóli alþjóðlegra aðstæðna tókst okkur á furðu skömmum tíma að byggja upp nútímalegt samfélag þar sem flestir bjuggu við velmegun. En margt gekk þó á misvíxl sem vonlegt var og hér verður ekki rakið. Stefnumið Til Lengri TÍMA íslensk þjóð hefur lifað tvö blómaskeið; annað á þjóðveldisöld, en í lok þess verða fornbókmenntir okkar til, hitt á þessari öld eða seinni hluta hennar. Á báðum þessum tímabilum byggist velmegun fólks á grófri rányrkju. I fyrra sinnið er gengið á náttúru- gæði í ósnortnu landi og í seinna skiptið var sjávarafla á landgrunninu ausið upp með tilstyrk nýrrar tækni. Finna má mörg hliðstæð dæmi þessa í mannkynssögunni. En nú er svo komið að ekki verður öllu lengra haldið á þessari rányrkjubraut, hvorki hér á landi né annars staðar. Stefnumörkun til framtíðar í atvinnu- og efnahagsmálum okkar hlýtur að mótast af 'þessu grundvallarviðhorfi. Forðast ber hvers konar sóun verðmæta og óhóf í tilkostnaði sem svo mjög hefur einkennt atvinnulíf okkar og fjárfestingar á síðustu áratugum. Græðgin og hófleysið hafa um skeið verið hættulegustu óvinir okkar íslendinga. Verði -ekki fljótlega breyting á er næsta víst að illa muni fara. Öflugt atvinnulíf og nægar gjaldeyristekj- ur eru undirstöður sjálfstæðs nútímaríkis. Við íslendingar erum mjög háðir viðskiptum við útlönd. Því er lykilatriði að tilkostnaður innanlands sé sambærilegur við það sem gerist hjá viðskiptaþjóðum. Efnahags- og peningakerfi okkar verður að vera þannig Sjá bls. 2. I iBJqiýlaniv ijjlaii uvrAv. ivtj I .íób | j.;»^'£l ííinnii jjiiuni -ijjinit): i . > ivíj i;ii uimoiJ«Kifi.' • : |m lirty i; Tjri nuJxovi i ri*j>i>i;36i jJö^'U

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.