Lesbók Morgunblaðsins - 01.06.1996, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 01.06.1996, Blaðsíða 1
ORGUNBLAÐS StofnuÖ 1925 21.tbl. l.júni 1996-71.árg. RÁÐHÚS Reykjavíkur. Sjaldan hefur verið vandað betur til steypugerðar, enda birtist steypan eins og hún kom úr mótunum. Fagmenn nefna það sjón- steypu. Sérstaklega vandasamt var að steypa súlurnar sem setja mikinn svip á húsið. Old steinsteypunnar yrsta steinsteypta húsið á íslandi var byggt fyr- ir 100 árum eða nánar tiltekið árið 1895. Hér er um að ræða Sveinatunguhúsið í Norðurár- dal. Þetta voru mikil tímamót og raunar mun meiri en nokkurn gat órað fyrir því í þessu 100 ár eru liðin síðan fyrsta steinsteypa húsið reis á íslandi. Það gerðist á sveitabæ í Norðurárdal. Síðan hefur mikil steypa runnið í mót. Eftir HÁKON ÓLAFSSON, GUÐMUND ARÁSON og RÍKHARÐ KRISTJÁNSSON. húsi var fyrst notað það byggingarefni og sú tækni, sem átti eftir aðyerða grundvöll- ur velmegunar á íslandi. Ég geri ráð fyrir að fæstir sjái samhengi þar á milli í fljótu bragði en þetta er þó staðreynd eins og fram kemur hér á eftir. Steinsteypa Bjargvættur Þjóðarinnar Þótt fyrstu húsin hafí verið steypt fyrir 100 árum leið vissulega nokkur tími þar til steyputækni fer að ryðja sér til rúms í byggingarstarfseminni. Það gerist ekki fyrr en í lok fyrsta áratugar 20. aldarinn- ar en eftir þann tíma má heita að öll stærri mannvirki séu byggð úr steinsteypu. Notk- un steinsteypunnar hérlendis er talsvert víðtækari en hjá nágrannaþjóðum okkar að því leyti að hér eru steinsteypt hús mun algengari. Helgast það af því að inn- lend byggingarefni af óðru tagi, svo sem brenndur leirsteinn og timbur, sem eru hvað algengust til notkunar í hús erlendis, eru ekki til hér. Þannig er steinsteypa það byggingarefni, sem íslendingar hafa notað til uppbyggingar nútíma þjóðfélags. Hún hefur verið notuð í híbýli manna, brýr, hafnir og ekki hvað síst í orkumannvirki. Án hennar hefði ekki verið mögulegt að byggja upp nútíma þjóðfélag á íslandi eins og við þekkjum það í dag. íslendingar voru óvenju fljótir að til- einka sér notkun steinsteypu, sem er ekki að furða þar sem hún gerði mögulegt að nýta á nútímalegan hátt eina byggingar- efni íslendinga, sand og mól. Erlendis var steinsteypa aðallega notuð í mannvirki þar sem mikils burðarþols var krafist og þá í samkeppni við timbur og þó einkum stál. Steinsteypan náði þó smám saman yfir- höndinni en styrkur hennar felst í því að unnt er að ná miklu þrýstiþoli og með bendingu er bendistálið látið taka upp togálagið. Með þvi að spenna upp bending- una var unnt að ná burðarþoii, sem önnur byggingarefni gátu ekki náð og ný og glæsileg mannvirki risu, ekki síst í sam- göngumannvirkjum. Þar sem burðarþolið byggðist aðallega á hinu háa þrýstiþoli, sem steinsteypan gat náð var ekki óeðli- legt að þrýstiþol steypu væri notað sem mælikvarði á gæði hennar. Þannig var það lengi vel að menn töldu steinsteypu vera hálfgert undraefni sem ekki skipti máli hvernig farið væri með svo framarlega að nægilegt þrýstiþol væri fyrir hendi. Steypuskemmdir . Hérlendis Og Erlendis En Adam var ekki lengi í Paradís. í ljós kom að það eru alls ekki sömu eiginleikar sem ráða burðarþoli og endingu stein- steypu. Ýmiss konar endingarvandamál hafa komið upp svo sem frostskemmdir, ryðskemmdir, alkaliskemmdir o.fl. Það hefur einnig komið í ljós að steinsteypa er ótrúlega margbrotið og að mörgu leyti flókið byggingarefni, sem býr yfir miklum þróunarmöguleikum en er að sama skapi viðkvæmt. Þess vegna eru rannsóknastofn- anir í nær öllum löndum, sem hafa ein- göngu sinnt steypurannsóknum, áratugum saman. Endingarvandamál komu á óvart

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.