Lesbók Morgunblaðsins - 01.08.1998, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 01.08.1998, Blaðsíða 13
Morgunblaðia/Árni Sæberg „í KVÆÐINU kemur skýrt íram hversu þungbær þáttur Brynjólfs og ábyrgö í harmsögu Ragnheiðar dóttur hans hefur verið honum," segir Sigurður Pétursson lektor. telur að María mey hafi birst sér í draumi þegar hann er í vígsluferð sinni í Kaup- mannahöfn 1639. Síðan rekur hann draum- ínn. Þar gengur Brynjólfur inn í mikla glæsi- lega höll, kemur í brúðkaup, síðan gengur hann nokkrar hæðir upp í birtu og síðan skellur á myrkur. Þá kemur honum til hjálp- ar maður og leiðir hann skríðandi í gegnum myrkvaðan sal þar til hann kemur að hvflu Maríu guðsmóður sem birtist honum undir nafninu Birgit. Síðan er hann leiddur til baka þar til hann sér ljóma eldanna „... sem er þó ekki jafn lifandi og áður". „Jafnvel þótt við hefðum ekki túlkun Brynjólfs gætum við skiUð þetta," segir Sig- urður. „Þetta er lífshlaup hans. Hann giftist ári eftir vígsluna í Skriðu í Hörgárdal Mar- gréti, dóttur Halldór lögmanns Ólafssonar. Það var í annála fært hvað þetta hefði verið glæsUegt brúðkaup og margt tiginna gesta. Með því að kvænast Margréti mægðist hann mörgum valdamestu og auðugustu mönnum landsins. Síðan kemur birta fyrstu áranna í embætti, þar sem flest gengur honum í hag- inn. Þau missa að vísu nokkur börn en það var ekki meira ólán en gera mátti ráð fýrir og tvö barnanna komast upp, Halldór og Ragnheiður. Haildór reynist ekki sá náms- maður sem Brynjólfur hafði óskað sér, var sendur til Englands til forfrömunar en þar deyr hann úr berklum skömmu síðar. Ragn- heiður var augasteinn föður síns og hann fær Daða Halldórsson til að kenna henni heima í Skálholti. Síðan kemur sá kvittur upp að að þau Ragnheiður og Daði séu að draga sig saman og Brynjólfur fær Ragn- heiði til að sverja eið að því að hún sé óspjölluð mær. Það gerist 11. maí 1661 en rúmum 9 mánuðum síðar, þann 15. febrúar árið eftir, elur Ragnheiður sveinbarn. Þarna komum við að afskaplega veigamiklu atriði sem hlýtur að hafa skipt Brynjólf öllu máli. Var þetta meinsæri? Éitt er að eiga óskil- getið barn og kannski var það ekki það-' versta sem fyrir gat komið, heldur fyrir Brynjólf sem sálusorgara og föður að vita ekki hvort Ragnheiður hafi framið mein- særi. Þeirri spurningu verður aldrei svarað. Líklega hefur Brynjólfur talið þetta mein- særi því menn töldu meðgönguna lengri þá en nú er. Sagan hefur viljað gera Brynjólf að hörkutólinu í þessu máli og vissulega hafa reiði og vonbrigði hans verið alveg gífurleg en hann tók samt á sig áfallið og reyndi að gera hlut Ragnheiðar sem bestan úr því sem komið var. Menn gera sér kannski ekki al- mennt grein fyrir því núna að með legorðs- broti sínu var Ragnheiður búin að fyrirgera rétti sínum til arfs eftir foreldra sína. Brynjólfur stendur í flóknum samningum . við yfirvöld til að tryggja Ragnheiði arf eftir sig. Konungur veitir henni á endanum upp- reisn æru og það er allt fyrir tilstílli föður hennar en það gerist of seint því Ragnheið- ur deyr rúmu ári eftir að hún á barnið, á 22. aldursári. tifgjcrfinn Maria í kvæðinu kemur fram að Brynjólfur er þjakaður af sektarkennd yfir að hafa látið Ragnheiði sverja eiðinn. Hann segist harma að hafa valdtö því sem hann kallar friðþæg- ingarákæru. Ég tel að hann geti ekki verið . að vísa til neins annars en eiðs Ragnheiðar. Hann ætlaði sér að hreinsa hana af áburðin- um með eiðnum sem hann þurfti alls ekki að gera, því að sverja slíkan eið var nánast óheyrt. Brynjólfur situr síðan uppi með sektarkenndina yfir því hvort hann hafi þvingað dóttur sína til meinsæris. í kvæðinu lýsir hann örvilnan sinni og að hann hafi þráð brotthvarf úr þessum heimi. Þá birtist María guðsmóðir honum í mesta myrkrinu og bjargar honum með því að ganga í fyrir- bæn við Guð. Þetta er lofsöngur til Maríu guðsmóður þar sem Brynjólfur biskup Sveinsson þakkar henni fyrir að hafa bjarg- að sér." Fullur forvitni spyr ég um nafn og hlut- verk húsmóður hans (73-75). Leiðsögu- maðurinn góði fræðir mig um að nafn hennar sé Birgit og áminnir mig um að minnast þessara orða þegar ég sé aftur kominn heim til ættjarðarinnar (76-78). Hann lauk máh sínu og skyndilega hvarf hann inn í vistarverur sínar. En þegar ég er kominn niður stend ég kyrr fyrir framan þrepin og nýt Ijóma eld- anna sem er þó ekki eins lifandi og áð- ur (79-81). Við Ijós sem skín minna og færri lampa bíð ég hér, gestkomandi, smástund meðal íbúanna og Ut í kring um mig ef einhver kynni að leyfa mér að setjast við hlið sér (82-84). En ég er ekki gjaldgengur í félagsskapnum né til þess fallinn að hljóta sæti á þessum stað. Ákveðinn í að komast burt tek ég sporið í átt til dyra og kemst aftur á meðal raðanna sem skipað var tíl beggja handa (85-87). Loks til að komast út úr húsinu tek ég með hendi minni í hurðina sem lætur und- an. Nú eru dyrnar aftur opnar og ég geng út í forgarðinn (88-90). Hér er ég umlukinn myrkri nætur. Ég doka við. Eins og þegar heimurinn er lost- inn agndofa heiðríkjunnar stend ég framan við dyr þessa kastala. Þá vakna ég (91-93). 94-111: Bryniólfur tulkar drauminn Þetta var draumur minn, mærin sæl, sem ég tel að þín hágöfgi hafi veitt mér til þess að minna mig á L mmrn dicaxe. Caxmen. utiémn. -f^ M4t!,firtn&V*WJiAm neflýentiát QjSnqfá; cTrc-ni'#c crimtn rmtwdtm^ sSufcm iuxjdciz fuéýuaovL^TÍtit^ ^ýcainé hyusjjtnertpjífhtitenttt An[aii J$£.JtmiVar* -^•ttát^anrtíííftj' a\c'rn% ^fixmncoricr imulúfy avtnmLmÍate.ú4t*m. "pl ivi» ut cMo'txi&tuc, ab ayitiú oUúvi, Can f.frwtí a>rmMndtts,fiíkU^ajr uttmtm. Hí.v Vi<fe»<wnh>ixe"tueniim þdafut*, "jlittl gi*cá mnicn Íumirt4.vté x^-'njtiLvrli^ OYcfcnívta AiCuWa maUiÍa £»t»Mrjí<i'nt. Twí>4 tVMSÍSÁMÍ váus, tájctm rtxolrvj' SHfru&uf*. coTtítítbAífimcíeí fonc ^ ordma _ 5 jírií. je é aSfutente "étLlicbx ga. u<ni ' Bwttr £mc tt mtkr tÆ. T»áo Conéuierni^ , °Dontc aftiúm iumií « xtctsfu$ fni'iu*. . $<:xnjvine. qnfooéa*, aÁtiort ^jtk'Ííu, $0>h '•<«$.¦, fnticVmum^:, étrtuunýfnmio ¦jDTy iif Uvi bívK t»« .jrnvi "./icnaxt) l,amaéim utrthtmtrn lMt-f4t'tus,itU:teTHvt, Gttnktn HANDR,TmeðrimöndBfyn/ó/fs hluta MarfukvSfstn? nSS°nar af s'öu^ örlögin áður en breyting varð á högum mínum (94-96). Því Ijós eldsins táknaði greinilega gleðinnar sköp en skuggi dauðans sköp dapur- leikans. I þessum helga sal hafði leiðsögumaðurinn brugðið upp mynd af náð, starfi og tima (97-99). Ég var minntur á að þú værir myndin sem hvfldi í horninu og að þú bærir nafnið Birgit sem merkir björg og að mannþröngin í hús- inu væri gjörvallt mannkynið (100-102). Við dyrnar bauð dyravörður þinn mér að hugsa um þessa björg þá ég væri heim kominn og ég vitna um það að hún hefur oft verið til staðar er hættur steðjuðu að (103-105). Ég harma margfalt að hafa hvað eftir annað valdið þessum hætt- um og friðþægingarákæru af miklum hroka en þinn náðar- kraftur lagði hömlur á endalokin (106-108). Ég tel að þú hafir feng- ið þessu framgengt af mildi guðs og náð sonar þíns með fyrirbæn- um eins og sendiboði þinn virðist hafa gefið mér til kynna (109-111). 112-123: Réttlæting Brynjólfs fyrir þvi að semjo kvæðie Skuldbundinn og tilkvaddur opin- bera ég þetta ófágaða og ómerki- lega minningarkvæði, sönnun þess að ég hef lagt við hlustár, við stah þess sætis sem þú ræður (112-114). Mér bar að segja frá þeim gjöfum Guðs, sem hann útdeilir og gefur tU að verða við fyrirbænum þínum, ef einhver sem er í neyð staddur biður um þær (115-117). Og ekki var við hæfi að láta ógetið fyrirboða draumanna sem þú hvattir til og sem fornar bækur fræða um. Nú, þótt ég sé einmana, næ ég aftur krafti fyrir tilstUU þessara tveggja bóka (118-120). Ekki mun ég láta undir höfuð leggjast að hugsa ítrek- að um þig, svo lengi sem hinn minnsti andi knýr veika Umi og eftirlifandi kraftur leikur innst í beinum (121-123). 124-138: Akall Hl Maríw meyiar eg lekaerð Ltfðu heU nú sem fyrr, mærin náðarfulla! Skær fyrir tilstiUi sonarins, sólarinnar sem stafar birtu. Rís þú milda stjarna og kom þurfandi mönnum tU hjálpar (124-126)! Auk heitum þínum heiðvirðum við raddir sjó- manna þegar þú sérð að það er í þágu þjóð- ar sem velkist og erfiðar í ólgandi hafinu (127-129)! Reyn þú að varna þess með um- hyggjusamri bón að mér verði leyft að far- ast hér og sjá til þess að ég megi þrauka, örmagna af striti og þróttlaus af ógleði, innst í forgarði húss hvfldarinnar (130-132). Halt þú ætíð áfram að vernda, þú perla himnabúa, með því að biðja ljúfan son þinn þess að hann gefi skipreka þjónum sínum að bjargast á sundi úr hyldýpi dauðans (133-135). Lof sé eitt Guði fóður, syni fóður- ins og meyjarinnar og anda föður og sonar. Allt sem til er syngi Guðinum eina halelújah (136-138). \- ŒSBÓK MORGUNBIAÐSINS ~ MENNING/USTIR 1. ÁGÚST 1998 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.