Lesbók Morgunblaðsins - 24.10.1998, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 24.10.1998, Blaðsíða 11
I- FELL að austan, séð þvert yfir Eyjabakka frá Hraunum. Ljósm. Skarphéðinn G. Þórisson FIMMTIU ARA FERILL FUÓTSDALSVIRKJUNAR EFTIR HELGA HALLGRÍMSSON Ljósm. Skarphéðinn G. Þórisson batni) og Austurkvísl Jökulsár. Snæfellsnes, I til hægri. Ljósm.: Skarphéðinn G. Þórisson SYÐRI HLUTI fyrirhugaðs lónstæðis á Eyjabökkum (1994). Myndin er tekin yfir Eyjafelli í norður. Eyjafellsflói, Austurkvísl Jökulsár og Austureyjar. Efst til hægri sést f Folavatn. Þegar Hjörleifur Guttormsson varð iðnaðar- ráðherra 1978 tók hann upp hanskann fyrir Bessastaðaárvirkun, og í okt. 1979 ákvað hann „að ráðist skuli í virkjun Bessastaðaár, sem fyrsta áfanga Fljótsdalsvirkjunar" (Austri 19.10. 1979). Sama haust afturkallaði Bragi Sigurjónsson, sem þá var orðinn iðnaðaráð- herra í stjórn Alþýðuflokksins, þessa ákvörð- un. Fljótsdalsvirkjun hln fyrri Á meðan þessu fór fram héldu starfsmenn Orkustofnunar áfram að kanna möguleika á miklu stærri virkjun í Jökulsá í Fljótsdal, beggja vegna Norðurdals, því að Múlavirkjun var þá aftur komin á dagskrá, og þótti liggja betur við nýtingu vatns af Hraunasvæði. I sáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thorodd- sen, sem mynduð var í febrúar 1980, var ákvæði um „að stefht verði að hringtengingu aðalstofnlína á næstu árum og næsta virkjun vegna landskerfisins verði utan eldvirkra svæða." Sú hringtenging varð að veruleika á næstu árum, og þar með má segja að botninn hafi verið sleginn úr Bessastaðaárvirkjun, þar sem ekki var miðað við Austurlandsmarkað lengur. Vegna stærðar var Fljótsdalsvirkjun talin hagstæðari kostur enda var henni í raun slegið saman við Bessastaðaárvirkjun. Var því lagður aukinn kraftur í að rannsaka hana og ganga frá hönnun hennar. I bæklingi Rafmagnsveitna ríkisins „Kynn- ing á Fljótsdalsvirkjun" (1980) er virkjunartil- högun lýst. Jökulsá skyldi stífluð rétt fyrir of- an Eyjabakkafoss, og aðalmiðlunarlón yrði á Eyjabökkum, 48 km2. Inn í það var áætlað að veita vatni af ofanverðum Hraunum, allt frá Sauðárvatni (Sauðárveita). Úr Eyjabakkalóni yrði vatninu veitt í skurði, um 26 km löngum, er liggja myndi í hlíðarrótum Hafursfells að Laugafelli, undir það í jarðgöngum, þaðan út Fljótsdalsheiði, um nokkur vötn, út í Gilsárlón, en flatarmál þess var áætlað 22 km2. I skurðinn var áætlað að taka vatn úr þverám á skurðleiðinni: Hafursá, Hafursár- kvísl og Laugará. I Gilsárlón voru áætlaðar sömu aðveitur og áður fyrir Bessastaðaárvirkj- un. Úr Gilsárvötnum átti að veita vatninu í skurði niður í Hólmalón, sem tæki yfir Hólma- vatn og Garðavatn, og þaðan í göngum og skurðum niður á Teigsbjarg, þar sem því yrði steypt í lóðrétt fallgöng að stöðvarhúsi inni í fjallinu, spölkorn fyrir innan beitarhúsin í Hvammi á Valþjófsstað. Stærð Fljótsdalsvirkj- unar var áætluð 250 MW með um 1.500 GWst framleiðslu á ári. Þessi virkjunartilhögun var lögð til grund- vallar 4. júní 1981, þegar Alþingi samþykkti „Lög um raforkuver" (nr. 60/1981), þar sem Landsvirkjun var heimilað að reisa og reka virkjun Jökulsár í Fljótsdal (Fljótsdalsvirkj- un), ásamt ýmsum öðrum virkjunúm sunnan- og norðanlands. Hagkvæmnireikningar sérfræðinga og tölvulíkön höfðu nú fengið mikið vægi í ákvarð- antóku um virkjanir, og samkvæmt þeim var virkjanaröðin: Blanda-Fljótsdalur- Sultartangi ótvírætt talin hagkvæmust, jafnvel án tillits til stóriðjuframkvæmda. Þingsályktun um þessa röðun var samþykkt 6. maí 1982. Eftir mikið stímabrak og samningaþóf við heimamenn var Blönduvirkjun ákveðin og framkvæmdir hafn- : ar 1982. Skyldi Fljótsdalvirkjun þá koma næst á eftir henni. Rafmagnsveitur ríkisins sömdu við Fljóts- dalshrepp 1981, um ýmislegt varðandi virkjun- ina, þar á meðal um túnrækt niðri í dalnum í stað beitarlands er myndi tapast. Þóttur Hjörieifs Guttormssonar Einn skeleggasti baráttumaður náttúru- verndar á íslandi á áttunda áratugnum var Hjörleifur Guttormsson líffræðingur, stofnandi og fyrsti forstöðumaður Náttúrugripasafnsins í Neskaupstað. Hann hafði einnig stofnað Náttúruverndarsamtök Austurlands (NAUST) árið 1970, og var formaður þeirra allan áratug- inn, eða til hausts 1979. Vorið 1972 var Hjör- leifur kosinn í Náttúruverndarráð, á fyrsta Náttúruverndarþingi, og sat þar til 1978. Á vegum NAUST hafði hann gengist fyrir um- hverfisrannsóknum í sambandi við Lagarfoss- virkjun, og leitt það mál farsællega til lykta. Á árunum 1974-1980 stóð Náttúrugripasafh- ið í Neskaupstað fyrir náttúrufarskönnun á virkjunarsvæðum Bessastaðaár og Jökulsánna í Fljótsdal og á Dal, og höfðu komið út nokkrar skýrslur um það efni þegar Fljótsdalsvirkjun var heimiluð 1981. Suma þætti þessara rann- sókna annaðist Hjörleifur sjálfur, og var með- höfundur og ritstjóri helstu skýrslnanna. Kemur þar ótvírætt fram, að Eyjabakka- svæðið er meðal þeirra hálendisvinja sem hafa N VIUA KVEDIÐ HAFA m LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 24. OKTÓBER 1998 1 I

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.