Alþýðublaðið - 08.05.1997, Blaðsíða 2

Alþýðublaðið - 08.05.1997, Blaðsíða 2
ALÞYÐUBLAÐIÐ skoðanir FIMMTUDAGUR 8. MAI 1997 UHNIUID Brautarholti 1 Reykjavík Sími 562 5566 Utgáfufélag Ritstjóri Auglýsingastjóri Auglýsingasi'mi Auglýsinga fax Dreifing og áskrift Umbrot Prentun Ritstjórn Fax Alþýðublaðsútgáfan ehf. Össur Skarphéðinsson Ámundi Ámundason 562 5576 562 5097 562 5027 Guðmundur Steinsson ísafoldarprentsmiðja hf. Sími 562 5566 562 9244 Áskriftarverð kr. 1.500 m/vsk á mánuði. Sameining jafnaðar- manna Aukin samvinna er á dagskrá jafnaðarmanna í ólíkum flokkum. Fátt hefur sett eins skýr mörk á pólitíska umræðu síðasta misseris og einmitt krafan um hana. Sameining er krafa ungs fólks, sem fæst kýs að starfa í afmörkuðum pólitískum einingum, og skilur ekki hvað greinir flokkana að. Það er eðlilegt, því munurinn millum þeirra er í flestum málaflokkum minni, en munurinn innan þeirra. Sé horft til Verkamannaflokksins, sem nýlega vann stórkostlegan sigur í Bretlandi, þá er hægt að fullyrða, að í skoðanamunurinn inn- an hans að minnsta kosti jafn mikill og milli íslensku A-flokkanna. A-flokkarnir eru tæplega rekstrarhæfar einingar í stjórnmálum dagsins. Alþýðuflokkurinn er besta dæmið um það. Hann er fastur í vítahring smæðarinnar, sem hann nær ekki að brjótast út úr. Þar ræður ekki stefnan úrslitum, heldur stærðin. Flokkurinn heldur uppi nútímalegri stefnu, sem nýtur fylgis langt út fyrir raðir flokks- manna, og jafnhliða hefur hann haft á að skipa leiðtogum sem njóta virðingar fyrir yfirburða reynslu. í kosningum hefur hann eigi að síður setið fastur í 10-15 prósenta fylgi, með einni undantekn- ingu á síðari áratugum. Veigamikill hluti skýringarinnar liggur í því að að fjölmargir kinoka sér við að kjósa smáflokka, sem hafa takmarkaða mögu- leika á að komast í ríkisstjórn. Hvar á til dæms frjálslynt fólk að kasta atkvæði sínu? Það fylgir í raun viðhorfum Alþýðuflokksins, en þegar til kastanna kemur fylgir það Sjálfstæðisflokknum að mál- um. Astæðan er ekki síst sú, að fjölmargir láta ekki ítrustu sannfær- ingu ráða heldur fremur, hvar líklegast sé að atkvæði þess hafi áhrif á landsstjórnina. Það kýs stóran flokk. Því verður heldur ekki neit- að, að frjálslynt fólk hefur með þessu getað sveigt Sjálfstæðisflokk- inn í átt til frjálslyndis síðustu áratugi, þó nú hafi orðið skil á þeirri þróun. Vissulega er ekki hægt að flokka Alþýðubandalagið sem frjáls- lyndan flokk með sama hætti og Alþýðuflokkinn. Fjarri því. En flokkurinn er eigi að síður að hníga í átt til aukins frjálsræðis. For- maður þess hefur sagt berum orðum, að rétt sé að draga úr ríkisaf- skiptum, og hefur sett fram allt önnur viðhorf í utanríkismálum en áður hafa ríkt í Alþýðubandalaginu. Meiru skiptir þó, að þróunin hjá öllum þorra ungs fólks hnígur að farvegum aukins frjálslyndis í ætt við þá stefnu, sem skóp stórsigur Verkamannaflokksins í Bret- landi. Stöðnun felur í sér dauða í stjórnmálum. Flokkur sem ekki þró- ast í takt við breyttan tíma á það á hættu að sjá kynslóðirnar skyndi- lega sneiða hjá sér. Breski Verkamannaflokkurinn sá það byrja að gerast, áður en Tony Blair og hans skoðanasystkin snéru þróuninni við. Alþýðubandalagið, alveg einsog aðrir stjórnmálaflokkar, verð- ur þróast og breytast í takt við tímann ef það ætlar ekki að daga uppi. Þetta skilja margir forystumanna Alþýðubandalagsins. Svavar Gestsson er dæmi um þetta. Lesi menn bók hans Sjónarrönd og síð- an ræðuna sem hann flutti á fundi Alþýðuflokksins og Alþýðu- bandalagsins á sameiginlegum fundi þeirra fyrsta maí, komast þeir ekki hjá því að sjá í hvorutveggja mikilvægar stiklur á þróunarbraut stjórnmálamanns. Svavar Gestsson er dæmi um forystumann í Al- þýðubandalaginu, sem nálgast hugmyndina um stóran flokk sam- einaðra jafnaðarmanna með öðrum hætti en áður, - og fordóma- minni. Alþýðuflokkurinn þarf að sama skapi að gera sér grein fyrir því, að sé honum alvara með áherslu sinni á sameiningu, þá þarf hann að sýna virðingu fyrir sögu og viðhorfum þeirra aðila, sem hann vill tengjast. Hann getur ekki sett öðrum skilyrði, eða stól fyrir dyrnar. Hann þarf lfka að leggja við hlustir, nálgast gamla andstæð- inga af gætni, og leggja - lfkt og Svavar Gestsson gerði í ræðu sinni - áherslu á það sem sameinar. Mestu skiptir þó, að hin sögulegu ágreiningsefni flokkanna eru ekki lengur fyrir hendi. í flestum málum hafa þeir nálgast. Frjáls- lyndi Alþýðuflokksins, djúp tengsl Alþýðubandalagsins við verka- lýðshreyfinguna, kvenfrelsisáhersla Kvennalistans ásamt mýmörg- um smásprotum sem tilheyra laufskrúði jafnaðarstefnunnar eru efniviður í nýjan stjórnmálaflokk morgundagsins. Það er ekki lengur spurt hvort, heldur hvenær. Lesið í sjónkann Úlfhildur Dagsdóttir bókmennta- fræðingur skrifaði grein í DV í tilefni af árlegum grátdegi Bókarinnar þar sem hún benti á að bækur væru ekki í útrýmingarhættu en hins vegar væri brýnt að hætta að umgirða þær sfkj- um eins og gert er í Þjóðarbókhlöð- unni, enda þjálfaði bóklestur annan skyldan eiginleika og ekki síður brýnan: læsi á það sem hún kallar „táknfræði umhverfisins". f þessu sambandi bendir Úlfhildur á að sögurnar eru víðar en í bókunum - músíkmyndbönd séu að verða æ sögulegri og auglýsingar séu farnar að innihalda einhvers konar örsögur. Fín grein. En getur verið að Ulf- hildur sé full hógvær? Hvað er sjón- varpið annað en allsherjar sagnafa- brikka? Er eítthvað annað í sjónvarp- inu en frásagnir? Nei. Sérhver auglýsing og sérhvert músíkmyndband geymir í djúpgerð sinni dálitla sögu þótt á yfirborðinu séu einungis hoppað á stiklum, tæpt á nokkrum aðalpersónum og helstu frásagnarliðum; framleiðendurnir pqllborð | ¦UUI.U.UI.U.IJJIIMIMHW1UIIMM.I.IIIW''...... '........ ¦¦ Guðmundur Andri Thorsson skrifar treysta einmitt á læsi viðtakendanna og sleppa úr sögunni öllu nema því allra nauðsynlegasta. Þetta er eins og hárfínasti ímagismi: allt skafið burt nema það sem þarf til að kveikja á okkur. Þeir geta treyst því að við les- endur/áhorfendur fyllum án þess að hugsa nokkurn tímann út í það inn í söguna: einhvers staðar í sagnahólfi heilans fer útbúnaður í gang um leið og við sjáum konu á gangi með sítt hár, mann á gangi í fráhnepptum frakka, par í bíl í landslagi, stúlkur í dalverpi... Og þessi útbúnaður smíð- ar utan um þessar manneskjur ein- hvers konar frumstæða sögu um óskasteininn. Við sjáum sjálf um að búa til æv- intýrið... Allar auglýsingar eru um venju- lega manneskju sem einn góðan veð- urdag fann óskasteininn. Kannski er óskasteinninn Goodyear- hjólbarði, kannski Pamphers-bleia, kannski Homeblest-kex. Allar auglýsingar byrja á orðunum: Einu sinni var... Einu sinni var fjölskylda sem átti Libbýs tómatsósu og hún var sam- hent, einu sinni var stelpa og hárið hennar var ömurlegt en svo kynntist hún nýja Elvítalsjampóinu. Allar auglýsingar skiptast í fortilveru sem einkennist af skorti, ástleysi, örygg- isleysi og svo aftur ástand þar sem allt er fullkomnað. Allar auglýsingar eru byggðar upp í kringum andstæð- ur og átök, erfiðleika og loks farsæl- an endi. Hið sama gildir vitaskuld um rokkvídeóin, sem eðli málsins samkvæmt eru „hæfilega væld". Þar eru myndljóðin, þar er meðvituð Sjónvarpsþuian er um- fram allt Sjarasade, sagnakonan fagra úr Þúsund og einni nótt sem tengir ævintýrin saman fyrir okkur; hún er völvan vitra; hún er spákonan með kúluna - hún verður að vera kvenkyns vegna kveneðlis frásagnar- listarinnar... brenglun skilningarvitanna, þar er endastöð módernismans. En þrátt fyrir alla stælana og þrátt fyrir hið þrotlausa ráf nútímamannsins í frá- hnepptum frakka um vegleysur stór- borgarinnar í þessum vídeóum, eig- um við ekki í nokkrum vandræðum með að lesa þau: Einu sinni voru strákur og stelpa. Einu sinni voru karl og kerling í koti sínu. Einu sinni voru þrfr grísir. Einu sinni var ég. Og ég var á labbi í Madrid og sá skyndilega mannsöfnuð. Þegar ég gáði að sá ég að allir stóðu og horfðu á rokkvídeó í glugga. Þau voru þögul. Þetta var í árdaga rokkvídeóanna og fólkið starði heillað á hraðklippt frásagnar- brotin þar sem gefin voru í skyn sam- tímis öll ævintýrin sem amma hafði sagt í gamla daga. Síðan þá hef ég aldrei getað horft á þessa listgrein nema þögula. Munum: sjónvarpið er sagnavél. Þulan á skjánum sem segir okkur dagskrá kvöldsins er ævintýri út af fyrir sig - nærvera hennar sendir frá sér ótal önnur skilaboð en þau hvað sé á dagskrá. Með leyfi: hver notar þuluna til að fá að vita hvað sé í sjón- varpinu í kvöld? Allir gá í blaðið. Nei: sjónvarpsþulan er umfram allt Sjarasade, sagnakonan fagra úr Þús- und og einni nótt sem tengir ævintýr- in saman fyrir okkur; hún er völvan vitra; hún er spákonan með kúluna - hún verður að vera kvenkyns vegna kveneðlis frásagnarlistarinnar... Og allar fréttirnar líka eru sögur, eru skáldskapur, eru val einhverra úr óreiðu veruleikans sett upp skipu- lega, með upphafi, miðju og endi, skúrkum og hetjum, andbyr og með- vindi, hverja frétt má hæglega setja upp í líkön Greimasar. Munum: sér- hver frétt á rót að rekja til sálará- stands þess sem segir hana, er um- fram allt heimild um hann. Fréttir Ólafs Sigurðssonar um alþjóðasam- særi umhverfissinna geyma umfram allt frásögn um hans hugarheim. Og svo framvegis... Þetta eru allt frá- sagnir og það má hafa gaman af þeim eða þykja lítið til þeirra koma eða yppta öxlum, það eina sem við verð- um alltaf að muna er að þetta eru allt frásagnir, allt þjóðsögur og ævintýrí. a q r b r

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.