Vísir - 23.12.1976, Blaðsíða 6

Vísir - 23.12.1976, Blaðsíða 6
"!"... ...... ;n:!U.Miii.i!iiiiii: ,; ::: Fimmtudagur 23. dcsembcr 1976 VlSIft Sóknar- prestur segír frá Voriö 1862 fluttustung prests- lijón uo Berufiröi i Suöur-Múla- sýslu. Það voru þau sr. Þor- steinn Þórarinsson frá Hofi I Álftafiröi og Þórunn Sigriöur Pétursdóttir frá Valþjófsstað. Sr. Þorsteinn haföi að loknu embættisprófi vigst aðstoðar- prestur fööur sins á Hofi haustio 1858 og einnig þjónað Beru- fjarðarbrauði fardagaárið 61-62, sem Eirikur Magnússon hafði veitingu fyrir. Hann kom aldrei til brauðsins, en fór til Cam- bridge i staðinn. Sr. Þorsteinn hafði haldið dagbók frá þvi hann settist i Prestaskólann haustið 1856. Henni hélt hann áfram til árs- loka 1916. Hann andaðist á Nesi i Norðfirði 7. júni 1917. Enda þótt dagbókin sé næsta fáorð — þar ber mest á veðurlýsingum — er þar sitt hvað að finna, sem gefur ofur- litla sýn inn i biiskapinn i Beru- firði og kirkjulifið I presta- kallinu i tið þeirra sr. Þorsteins og md. Sigriðar. Jörðin Berufjörður hafði veriö prestssetur siðan árið 1748, að Guörún Einarsdóttir, ekkja Jóns biskups Árnasonar, gaf jöröina „guði þrieinum til þókn- unar, hans dýrö til eflingar og Christi söfnuði á Berufjarðar- strönd til uppbyggingar, þeim prestum til uppheldis stoðar, sem hér eftir þjónandi verða", eins og það er orðað i gjafabréfi biskupsekkjunnar. Berufjörður var góð bújörð, metin á 50,8 hundruð i jarða- matinu 1861. Var það helmingi hærra mat en á nokkurri annarri jörð i hreppnum. 1 Johnsensjarðatali — 1847 — segir, að Berufjörður sé ,,kostu- leg biijörð" þó heimaland stað- arins sé mjög skemmt af skriðuhlaupum. Vetur eru snjó- léttir og útigangur fyrir sauð- fénað þvi I betra lagi. Tiínið, sem fyrir hirðuleysi er komið I órækt, gefur af sér fóður fyrir 2 kýr og vetrung, úthey 100 h. og alls yfir framfleytir jörðin 3 kúm, 100 ám, 120 sauðum, 80 lömbum og 4-5 hrossum. Akirkjunnar 18 varpeyjum og skerjum fyrir Búlandsneslandi fengust árið 1838 800 eggja 8 punds æðardúns. Við eyjar þessar er nokkur kópaveiði á vorin — fer minnkandi. Til gamans og fróðleiks skulu þessar eyjar, hólmar og sker nú talin upp meö nöfhum eins og sr. Þorsteinn lét þinglýsa þeim á manntalsþingi á Djúpavogi 16. júnl 1886. Þar eru þau einu fleira en i Johnsens jarðatali. óneitanlega bendir það slðasta — þrætuskeriö — til þess að ein- hverntlma hafi leikið vafi á þvl aö það hafi legið undir Beru- fjörð: Undir prestssetrið Berufjörð eða Berufjarðarkirkju liggja samkvæmt máldögum og Biskupsvisitazium nokkrar eyjar, hólmar og sker, sem ligg ja f yrir Búlandsnesslandi og sumar eyjarnar orönar áfastar_ við það og eru þær þessar alls: 1) Kiðhólmi, 2) Hrlsey, 3) Lang- hólmi, 4-5) 2 Prestar, 6-7) 2 Orkneyjar, 8) Flathólmi, 9) Lynghólmi, 10) Lúsalagnar- hólmi, 11) Hafnarey, 12) Hafn- areyjarhólmi, 13) Teitshólmi, 14) Krluhólmi, 15) Melhólmi, 16) Egilshöfði, 17) Steinflesjar, 18) Æðarsteinn og 19) Þrætu- sker. — Ennfremur á Beru- fjarðarkirkja mótfærzlu i Kjelduskógalandi og nautsgjörð og skipssátur á Þúfueyri i Kjelduskógalandi. Þ. Þórarinsson prestur og ábúandi á Berufirði. Þessa miklu og góðu bújörð tóku nú prestshjónin til ábiiðar i fardögum 1862 og sátu hana með miklum sóma I 28 ár. Ekki er að sjá á dagbókinni,. að kunnleikar þeirra sr. Þor- steins og Sigriðar á Valþjófsstað hafi verið miklir — máske engir persónulega — áður en þau voru heitbundin. — Sumarið 1860, seint I júll, er sr. Þorsteinn staddur hjá mági sinum, Thulinius kaupmanni á Eskifirði. „Þangað kom sr. Pétur á Valþjófsstað", segir i dagbókinni, 26. júli. Um erindi Valþjófsstaðaklerks I hús Thuliniusar þennan hásumar- dag er ekki getið. En fara má nærri um það samkvæmt þvi, sem á eftir fór. — Nú liður fram i septemberlok og heyönnum er lokið eftir annasamt sumar á Hofi, þar sem sr. Þorsteinn hefur keppst við heyskapinn með vinnu- mönnum föður sins og kaupa- fólki. En við orfið hefur hann hugsað margt, og þá þanka slna festir hann á pappirinn i bréfi til sr. Péturs á Valþjófsstað. En það dregst i hálfan annan mán- uð að senda tilskrifið — hvað sem valdið hefur — máske engin áreiðanleg ferð. Dagbókin 10.11.'60: Sendi ég með Jóni I Hamarsseli bréf, skrifað 27.9. til sr. Péturs á Val- þjófsstað. — En það liður ekki nema mánuður unz svar berst, þvi 13.12. fær hann bréf frá sr. Pétri, ,,sem gladdi mig mikið, já yfirmáta mikið". 1 þvi hefur verið jáyrði Sigriðar, þvi að 15.12., segir sr. Þorsteinn: „Skrifaði ég kærustu minni langt bréf". Og eftirmæli ársins 1860 eru þessi: Gleðilegt ár fyrir mig á margan hátt einkum seinni hluti þess, þvi á þvl fékk ég þá, sem hjarta mitt girntist. En nú er mál tl komið að heimsækja unnustuna. Hann f er að Valþjófsstað um miðjan janúar og dvelst þar I hálfan mánuð. Dagbókin 18. jan. 1861: „Gott veður. Talaði ég margt við mina ástkæru unnustu og fellur hún mæta vel i geð á allan hátt. Guði sé lof, að ég fékk hjarta eins vænnar og elskulegrar stúlku."- — Hann rekur ekki atburöina frá degi til dags meðan hann dvelst á Valþjófsstað, þessa „daga, er voru mér einhverjir þeir skemmtilegustu, er ég hef lifaö eins og likindi voru til að vera nálægt minni ástkæru Sigriði, að fá að faðma hana að mér, sitja undir henni og útausa mlnum hugsunum og hún sinum hugsunum fyrir mér." Þann 31. janiíar yfirgefur hann Valþjófs- stað og „hlaut að skilja við unn- ustuna þótt þungbært væri". — Snemma i jtili um sumarið bregður sr. Þorsteinn sér upp I Valþjófsstað til að ræða um framtiðina og ákveða giftingar- daginn. 1 prestatali segir, að þau Þór-„ unn Sigriður og Þorsteinn hafi verið gefin saman 3. sept. 1861. Er þar farið eftir prestsþjón- ustubók Valþjófsstaðar, en þar, á heimili foreldra brúðarinnar, fór brúðkaupið fram eins og venja var. Það er þvi engin furða þótt maður reki upp stdr augu við að lesa það i dagbdk- inni, að þennan dag, 3. sept. 1861, er sr. Þorsteinn við heyskap heima á Hofi, segir frá gestkomu o.fl. — Ekkert brúð- kaup, engin gifting. En undir semtemberlok leggja þeir feðgar, sr. Þorsteinn og faðir hans af stað til Val- þjófsstaðar, þar sem bruð- kaupið fór fram þ. 3. október. Sr. Pétur hefur misritað mánaöardaginn eins og ýms dæmi eru til við innfærslu I kirkjubækur. i 1 greinl Óðni, 4. ár. 7. tbl. um sr. Þorsteinn er giftingardagur- inn 3. október. Þeim hinum merka degi í llfi sinu lýsir Þ.Þ. á þessa leiö: „Stormur um morguninn en lygndi seinnihluta dags. Giftist ég og Sigriður mln elskulega, gif ti prófastur sr. Halldór á Hofi okkur. Voru 75 framandi i veizl- unniauk 26heimamanna og var það flest nóttina eftir". Næsta dag fer flest veizlu- fólkið heim, og fylgdu þeir feðgar Halldóri prófasti og fleirum út að Gilsá. Þann 4. okt. bú til aö bera uppi svo stúrt heimili, enda var sr. Þorsteinn einn af 12 stærstu bændum landsins eins og fram kemur i grein Indriða Einarssonar i I. árg. timarits Hins isl. Bókmenntafélags árið 1880 um lausafjáreign landsmanna. Þar voru birt nöfn 12 manna sem mest höfðu talið fram arið 1878. Helminguriinn af þeim voru prestar: Sr. Skúli á Breiöabólstað sr. Arnljóturá Bægisá sr.HalldóráHofi sr.Sigurður á Hallormsstað sr.Jóná Auðkúlu sr. Þorsteinn I Berufirði Enda þótt dagbók sr. Þor- steins sé næsta fáorð, bregður þar fyrir ýmsum myndum Ur búskaparháttum iBerufirði itlð þessa mikla fjárbónda, sem sumir töldu að hefði um sinn verið fjárflesti bóndi á Islandi, að þvi er segir í VIsi, þegar getið var andláts sr. Þorsteins sumarið 1917. Þar er sagt, að hann hafi átt yfir þúsund fjár, þegar hann var i Berufirði. Runólfur hét sauðarmaður sr. Þorsteins og var Sigurðsson. Það var einn dag á Utmánuðum 1876, eða nánar tiltekið þriðjud. 14. marz, að prestur var að koma úr messuferð á Berunesi. Hriðarveður var á, norðaustan kófbvlur og herti er á daginn þess fara 20 sauðir i göngu I Urðarteigi. Arið 1875 voru eldgosin miklu I Oskju og á Mývatnsöræfum. Er þeirra fyrst getið I dagbók sr. Þorsteins þegar hann er að messaá Berunesiá 2. ipáskum, þá heyrast dynkir og vart varð við Htils háttar öskufall. En viku siðar eða mánud. 5. apríl er Berufjarðar klerkur heldur betur minntur á afleiðingar eld- gosanna. Þá bar að garði menn frá Valþfjófsstað. Þeir ráku 360 63,5 hundruð 62 hundruð 61 hundruÖ 59 hundruð 56 hundruð 51 hundrufi fjár, sem þeir voru að flýja með undan öskunni I Fljótsdalnum. Ekki verður annað af dag- bókinni ráðið, en tekist hafi að koma öllum þeim fénaði fram. Um frálagsfé að hausti skal þess getið, að einn daginn segir dagbókin frá þvi, að 53 kindur voru reknar i kaupstað og 45 lógað heima, þar af 29 sauðum. Engum lömbum var fargað. Ekki veitti af að setja þau öll á tilað viðhalda stofninum, þvi að stundum „hrundu þau niður úr fári". A Þorláksmessu eru ærnar skildar. Hleypt er til 170, en „spjarar ær" eru 38. Fráfærur 28. júni. Fært frá 119 ám. Prestshjónin I Berufirði: Sr. Þorsteinn og mad. Sigrlður Pétursdóttir. Börn prestshjónanna f Berufirtti: a) Guðný kona sr. Jóns á Norðfirði. alþm. I Firði. c) Sr. Pétur I Eydölum. heldur sr. Þorsteinn áleiðis heim með konu sina og ná þau heim að Hofi þann 8. A Hofi voru þau slðan um vet- urinn en fluttust i Berufjörð voriö eftir. Þar var dapurleg aðkoma. Hús að falli komin á staðnum og börnin hrundu niður úr barna- veiki. Frá 14. mai — 24. júní ddu 9 börn i prestakallinu. Fyrsta verk sr. Þorsteins var að byggja upp baðstofuna. Ekki veittiaf húsnæðinu, þvi að fljótt varð heimilið stórt, einn tugur manns strax fyrsta árið og þegar frá leið alltaf kringum 20 manns — þar af 4-5 vinnukonur og 5-6 vinnumenn. Arið 1880 var hcimilisfólkið: Prestshjónin, 3 börn þeirra, 2 fósturbórn, foreldrar prests- konu, 6 vinnumenn, 4 vinnu- konur, húsmaður, nærkona (Guðrún Jónsdótir yfirsetu- kona), alls 21. Það þurfti mikið leið. Runólfur stóð yfir sauð- unum að vanda, þeir voru 105. Er mál var komið að reka þá heim til húsa var veðrið oröið svo hart, aö hann missti þá úr höndum sér, tafðist svo mjög i hriðinni að farið var að lengja eftirhonumheima. Fóru4piltar að leita hans. Þeir i'undu 38 sauði, en Runólfur komst heim 'heill á húfi. Næstu daga hélst bylurinn með grimmdarfrosti :og Þorsteinn missir i þessu áhlaupi 14 sauði og 1 á. — Og ekki er ein báran stök. Fyrir sumarmál eru 100 kindur dauðar úr lungnapest. Þetta haust leggur sr. Þorsteinn inn 400 pund af ull hjá Weiwadt á Djúpavogi. Þótt margt væri féð á fóðrum heima i Berufirði standa fleiri stoðir undir fjárbússkap sr. Þorsteins. Það eru heytollarnir, (prestslömbin), sem ýmsir bændur i prestakallinu urðu að fóðra. Eitt haustið getur dag- bókin um þau á þessa leið: 24 lömb rekin út á Strönd, 5 i Fossárdal, 6 i Hálsþinghá. Auk b) Anna seinni kona Sveins Þá skal bruðgið hér upp nokkrum myndum dagbókar- innar af starfi prestsins — kennimannsins. — Sóknir kalls- ins voru mjög misstórar. I heimasókninni, Berufirði, voru 70 manns, en i Berunessókn rúmlega helmingi fleiri. Auk þess þjónaði sr. Þorsteinn lengi Hálsi (Djúpavogi) og Papey. Alla slna löngu prestsskapar- tlð stundaði sr. Þorsteinn starf sitt af einstakri trúmennsku og skyldurækni. En mjög fékk hann að kenna á þvi, að kirkju- sókn fór dvinandi á þeirri halí'u öld, sem hann gegndi prests- starfi. Þegar hann var settur inn i embætti 10. ágúst fyrsta sumar sitt i Berufirði, var þar viðstatt „múgur og margmenni". En það stóð ekki lengi. Svo virðist sém þar hafi kirkjusókn verið dræm og messuföll tið a.m.k. seinni árin. Sem dæmi skal tekið árið 1884. Þá er messað heima i Berufirði á nýjársdag. „Voru fáeinirviðkirkju. Logn og bllða. Hiti 5gr.". Siðan er ekki messað

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.