Tíminn - 01.08.1968, Blaðsíða 9

Tíminn - 01.08.1968, Blaðsíða 9
FIMMTUDAGUR 1. ágúst 1968. TIMINN 'wé$m Útgefandl: FRAMSÓKNARFLOKKURINN Fratnikvæmdastjórl: Kristján Benediktsson. Ritstjórar: Þdrartnn Þórarinsson (áb). Andrés Kristjánsson, Jón Helgason og Indriði G. Þorsteinsson. Pulltrúi ritstjórnar: Tómas Karlsson Aug- lýsingastjóri: Stemgrimur Gíslason Ritstj.skrifstofur i Eddu- húsinu, simar 18300—18305 Skrifstofur: Bankastræti 7 Af- greiðsluslmi: 12323 Auglýsingasimi: 19523 Aðrar skrifstofur, siml 18300 Askriftargjald kr 120.00 á mán innanlands — t lausasölu kr. 7.00 eint. — Prentsniiðjna EDDA h. t. RICHARD MOWRER: Ásgeír Ásgeirsson í dag fara fram forsetaskipti. Ásgeir Ásgeirsson, sem geght hefur forsetaembættinu í 16 ár, lætur nú af embætti, en nýkjörinn forseti tekur viö. Asgeir Ásgeirsson hefur komið mjög við þjóðarsög- una síðustu fjóra áratugi og mun jafnan eiga þar virðu- legan sess. Hann vakti ungur á sér athygli fyrir gáfur og andlegt atgervi, gekk menntaveg og nam guðfræði en tók aldrei prestsvígslu. Hálfþrítugur gerðist hann kennaraskólakennari, var í fbrystusveit kennara m.a. sem ritstjóri og útgefandi. Menntamála og fræðslumálastjóri aHlangt skeið. Áhrif hans í menntamálum landsins voru mikil. Sfrjórnmálaþátttaka. hans varð einnig á margan hátt áhrifarfk, og hann var fjármálaráðherra og forsætis- ráðherra á árunum 1931—34, og alþingismaður Vestur- ísfirðinga langa hríð, og þar naut hann óvenjulega mikilla vinsælda. Forsetadómur Ásgeirs Ásgeirssonar hefur verið með miMum virðirigarbrag, og hann hefur ætíð komið fram við þjóðina og fyrir hennar hönd með höfðingiegri reisn og fuHum sóma, sem jók virðingu hennar og álit í augum annarra, og fágun hans og háttvísi brást aldrei. Ræðusnilld Ásgeirs Ásgeirssonar, sem ætíð ber ein- kenni þjálfaðra gáfna, rótfestu í sögu og þjóðmenningu, listrænnar sköpunargáfu og óvenjulega fágaðs tungutaks, hefur þjóðin ætíð metið mikils í fari forseta síns. Það, ásamt fleiri mannkostum, gerði hann að mikilhæfum forseta í hennar augum. Um leið og þjóðin þakkar Ásgeiri Ásgeirssyni mikil- væga og ágæta þjónustu í æðsta embætti þjóðarinnar minnist hún með innilegu þakklæti forsetafrúarinnar, Dóru Þórhallsdóttur, hinnar göfugu atgerviskonu, sem átti hug þjóðarinnar allan og ætíð mún bera hátt í minn- ingu hennar. Þegar Ásgeir Ásgeirsson rís af forsetastóli og sezt í helgan stein, fylgja honum hugheilar óskir þjóðarinnar um lífsblessun á efstu árum. Kristján Eldjárn Hinn nýi forseti, dr. Kristján Eldjárn, sem tekur við embætti í dag, er yngstur þeirra, sem setzt hafa á ís- lenzkan forsetastól, aðeins rúmlega fimmtugur að aldri. Hann gegnir óvenjulega sterku kalli þjóðar sinnar til þess að takast á hendur þessa vandasömu þjónustu. Kristján er vaxinr. 5r ninum bezta jarðvegi, menntaður ágætlega í tungu og sögu þjóðarinnar og hefur gegnt með farsæld mikilvægu starfi í þágu hennar. Hann er ágætum gáfum búinn, ritsnjall, hófsamur og fastur fyrir — drengur góður í þeim skilningi beztum, sem þjóðin hefur frá öndverðu lagt í það orð. Það er álit manna, eins og kosningaúrslitin sýndu, að hann hafi til þess óvenjulega mikil skilyrði að vera sameiningartákn þjóð- arinnar, og þá ósk mun hún eiga bezta honum til handa á þessari stundu, að honum takist það í fullum skilningi. Þjóðin fagnar hinum nýja forseta og mikilhæfri konu hans, frú Halldóru Ingólfsdóttur Eldjárn, hið bezta og biðuc þess, að starf þeirra í æðstu þjónustu lýðveldisins v*í*i gæfuríkt. Spánverja og Bandaríkjamenn greinir á um varnarbandalagið TEKIÐ er að draga sumdur með Spánverjum og Banda- ríkjamönnuim og «r jafnvel tal- ið vafasamt að saman dragi á ný í su-mar, en samninginn um herbækistöðvar Bandarílkja manna á Spáni á að endurnýja í september. Fernando Casti- ella utanríkisráSherra Spánar fór fyrir skömmu til Washing- ton til þess að athuga um undirbúning samninga u<m framlengingu samningsins. Spánverjar virðast ekki sér- lega hrifnir af því, hver fram- vindan hefur orðið i samvinnu ríkjanina, sem staðið hefur f fimmtán ár. Franeo hershöfð- ingja finnst hann ekki hafa fengið þann stuðning, sem bandalagið gat gefið vonir um. Bandaríkjamenn virðast hins vegar vera að kippa að sér heindinni með gætni. Þörfin á að lækka útgjöld erlendis er ein af ástæðunum. Önnur ár stæðan er í því fólgin, að her- bækistöðvarnar á Spáni eru ekki jafn mikilvægar og áður fyrri, og á það sérstaklega við uim stöðvar flugihersins. Tækni framfarir í herbúnaði valda hér miklu um. En einnig er mikilvægt, að Bandaríkin geta — og mega — í æ mimna mæli notað stöðiyacnar í þeimt, fil-:, gangi, sem uppbaflega var ætlunin. STÖÐVUM flugflotans var komið upp þegar þörfin var hvað brýnust á að koma meðal stórum sprengjuflugvélum af gerðinni B-47 eins víða fyrir og framast var unnt, en þær voru einmitt kjarninm í flug- her Bandaríkjamanna á þeirri tíð. Framfarirnar í framleiðslu eidiflauga, sem draga heimsálfa milli, langfleyigra sprenigjuflug véla og tilkomu Pólaris-kaf- báita, hefur dregið mjög úr þörfinni fyrir bækistöðvar er- iendis, að ekki sé meira sagt. Fyrir tveimur árum hrapaði bandarísk flugvél á Spáni með fjórar vetnissprengjur innan- borðs, án þess þó að sprengj- urnar spryngju. Þetta slys olli því, að bannað var flug sprenigjuflugvéla með kjarn- orkusprengjur yfir spænskri landlhelgi, og Bandaríkjamenn fluttu allar kjarnorkusprengi- ur sínar burt frá Spáni. Flugstöðvarnar á Spáni hafa oft verið notaðar til millilend inga. Þetrta var til dœmis gert þegar Bandarikjamenn gengu á land í Libanon árið 1958 og bandarískar herflugvélar höfðu viðkomu á Spáni á ieið sinni til Tyrklands árið 1961, þegar þær tóku þátt í hinni miklu heræfingu ,sem nefnd vár „mát II". Þegar stríðið brauzt út í hin um nálægri Austurlöndum í fyrra kom fljótt á daginn, að Bandaríkjamenn gætu ekki hagnýtt sér flugstöðvarnar á þennan hátt þó að til þátttöku bandaríska hersins kæmi. Vald hafarnir í Madrid tóku afstöðu með Aröbum,_ en Bandaríkin drógu taum ísraelsmainna, — til mótvægis gegn stuðningi Frankó Sovétríkjanna yið Egypta og Sýrlendinga. Ástandið hefur engum breytingum" tekið hvað þetta snertir og er dregið mjög í efa, að unnt reynist að nota flugbækistöðvarnar í stríði, sem leitt geti til árekstra milli Bússa og Bandaríkjamanina við austanvért Miðijarðarhaf. RÍKISSTJÓRN Francos Mtur hins vegar svo á, að bækistöðv- arnar séu nú mikilvægari fyrir Bandaríkjamenn en nokkru sinni fyrr. Og rökin eru þessi: Aukinn áhugi Rússa á Miðjarð arhafinu og tilkoma Miðjarðar hafsflota þeinra, brottför de Gaul'les úr Atlantshafsbamda- laginu, og afihending hinnar miklu, frönsku flotastöðvar við Mers-el-Kebir til Alsírs, sem lýtur byltingarstjórn, sem er á bandi Sovétríkjanna. Spánverjar halda fram, að hernaðarlegt mikilvægi stöðv- anna á Spáni hafi aukizt veru- lega við þessa þróun. Það sé þyí fyllilega tímabært, að Bandaríkjameinn geri. sér þetta ljást og sýni samstarfsviljia með þvi að taka tillit til hags- muna Spánverja og óska. Valdhafarnir í Washington virðast hins vegar láta sér þetta í mjög léttu rúmi liggja og engin áhrif háfa á samninga umleitanirnar við valdhafana á Spáni, þeim til sárrar grem;ju. Framkoma Bandaríkjamanna hefur verið ónærgætin að und- anförnu, að ekki sé sagt ögr- andi. Þetta hefur valdið mik- iili reiði á SpánL Spánn hefur til dæmis ekki verið undansikilinn við fram- kvæmd þeirrar áætlunar John- sons forseta áð draga úr efna- hagstaðstoð, til þess að minnka dollarastrauminn úr landi. — Spánverjar líta svo á, að banda lagið við Bandaríkin ætti að undanþiggja Spán í þessu efni. Spánska ríkisstj'órnin hefur krafizt þess, að á landið sé litið sem vanþróað land, og tekið skýrt fram, að endur- nýjun samninganna um her- bækistöðvarnar siðar á þessu ári verði mijög háð því, hvort Spánn verði látinn njóta sér- réttinda í samtoandi við fram- kvæmd Joihnsons-áætlunarinn- REIÐI spánskra leiðtog* kemur oft fram í blöðunuro, sem gagmrýna stefnu Banda- ríkjamanna vægðarlauist. Oft hefur verið gefið ótvirœtt í skyn, að Spámverjar taki held- ur þann kost að hafna banda- laginu og taka hlutlausa af- stöðu en að láta Bandaríkja- menn afneita sér og hlunnfara sig. Hið gamla umkvörtunarefni, að Spánverjar skyldu ekki látn ir njóta Marsthallaðstoðar að stríðinu loknu, hefur verið vak ið upp á ný. Dagblaðið Ya í Madrid spurði til dæmis: „Við fengum ekki hlutdeild í gjöf- um þeim og lánum, sem útbýtt var samkvæmt Marsihall-áœtl- uninni, og hví á að láta okkur verða fyrir barðinu á Johnson- áætluninni?" Stærsta dagblað landsins, ABC, víkur einmig að því, að framkvæmd Marshall- aðstoðarinnar var ekki látin ná til Spánar: „Við urðum að færa fórnir og leggja mikið að okk- ur við þróun efnahiagsmálanna án þess að flá aðstoð nokkurs staðar frá". Framhjá þeirri staðreynd er hins vegar gengið þegjandi, að Spánverjar hafa, vegna varnar samningsins frá 1953, sem end urnýjaður var árið 1963, — fengið efnahags- og hernaðar- aðstoð, sem nemur 1709 millj. dollara, og rúmir tveir þriðju af því eru beinn styrkur. Banda ríkjamenn hættu að láta Spán- verjum í té efnahagsaðstoð árið 1964 ,en hernaðaraðstoð- inni hefur verið haldið áfram, að vísu í minma mæli en áður. ANNAÐ viðkvæmt mál er afstaða Bandaríkjamanna til deilunnar um yfirráðin yfir Gíbraltar. Opinber mótmœli voru til dæmis borin fram þeg- ar 18 skip úr sjötta flota Banda ríkjamanna sigldu inn í brezku flotastöðina í júnímánuði s.l. Franeo gerir ákafar tilraunir til þess að má spönskum yfir- ráðarétti á þessu fræga kletta- virki, sem Englendingar lögðu undir sig fyrir 264 árum. Hann hefur lagt málið fyrir Samein- uðu þjóðirnar og jafnframt sett viðskiptabann á virkið, til þess að gera íbúunum á Gíbralt ar lífið leitt, en þeir eru 18000 að tölu. í apríl í fyrra herti hanin enn á þegar hann bann- aði flug yfk spánskt land í Framhaif a oi.s 15 \.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.