Vísir Sunnudagsblað - 12.05.1940, Blaðsíða 2

Vísir Sunnudagsblað - 12.05.1940, Blaðsíða 2
VISIR SUNNUDAGSBLAÐ Signu; heimspekingur, sem er þar á gangi, sér til hennar og varnar henni að fremja þennan verknað. ímyndaðu þér samtal þeirra". Eða: „ímyndaðu þér samtál á milli hringjara og slökkviliðsstjóra um tilveru guðs." Við vissum, að hann var gæddur miklu andlegu hug- rekki. Hann sagði oft, að engu jarðnesku valdi ætti að leyfast að eyðileggja hið persónulega, innra frelsi, sem er vöggugjöf hvers einstaklings. Dag nokk- urn færði hann okkur ótvíræða sönnun' á andlegt sjálfstæði sitt. Franskir kennarar eru embætt- ismenn ríkisins. Við og við koma skólaeftirlitsmenn til að ákveða, hvaða kennarar eru verðir þess að flytjast i hærri stöður. Alain var að segja okkur ástæðurnar fyrir því, h versvegna hann væri mótfallinn nafnbót- um og heiðursmerkjum. „Með þessu móti nær stjórnin of föst- um tökum á einstaklingunum", sagði hann. „Það eru nokkurs- konar mútur. Hvernig getur maður, sem sækist eftir titlum og heiðursmerkjum, er ráðherr- arnir einir veita, lifað frjáls, í athöfnum og skoðunum,?" í þessum svifum opnuðust dyrnar, og skólaeftirlitsmaður kom inn. Hann var mikill á lof li, hlaðinn heiðursmerkjum og titl- um. Við litum hver til annars. Skyldi Alain nú halda áfram þessu hættulega umtalsefni, eða skyldi hann sjá sér leik á borði og draga sig í hlé, þar sem fram- tið hans gat verið í veði? Hann heilsaði eftirlitsmanninum kurteislega og þvi næst sagði hann blátt áfram: „Eg var að skýra fyrir þeim, hversvegna eg er andvígur titlum og heið- ursmerkjum". Við drógum létt- ara andann. Alain var altaf sjálf- um sér likur. Og það skal sagt til heiðurs eftirlitsmanninum, að dirfska Alains hindraði það ekki, að hann var fluttur í betri stoðu næsta ár. Er eg hafði lokið námi í mentaskólanum í Rúðuborg, var ætlun mín að fara til París- ar og hefja þar rithöfundarferil minn. En faðir minn lagði fast að mér að vinna í verksmiðju sinni í Normandi. Mér til undr- unar studdi Alain mál hans. „Ef þú byrjar nú rithöfundarferil þinn," sagði hann, „munt þú ekkert þekkja almúgann og líf hans. Þú munt lifa reynslu- snauðu lífi fámennrar menta- mannastéttar á kaffihúsum og i veislusölum Parísarborgar. Þetta er ekki það, sem hinir bestu rithöfundar hafa gert. Balzac var skrifari embættis- manns. Dickens og Kipling voru fréttaritarar. Stendhal og Tolstoi voru liðsforingjar. Joseph Conrad var sjómaður. Ef þú vinnur nú um hríð í verk- smiðjunni, muntu kynnast vinnuveitendum og verkamönn- um og hinu erfiða starfi. í stuttu máli: þú tekur þátt í lifinu. Er þú hefir aflað þér lífsreynslu, hefir þú fyrst rétt til að lýsa lif- inu". Eg fylgdi ráðum hans, og mig hefir aldrei iðrað þess. Seinna kendi Alain i Menta- skóla Hinriks IV., sem er senni- lega besti mentaskóhnn í París. Er eg kom til Parísar, hafði eg það fyrir fasta venju að heim- sækja hann i litlu ibúðinni hans. íburðarmesta húsgagnið var píanó, enda lék hann ágætlega á hljóðfæri. Hann átti aðeins fáár bækur, og óbeit hans á heiðurs- merkjum var engu minni en áð- ur fyrr. Sökum langrar þjónustu hans í þágu ríkisins, voru hon- um send ýms heiðursmerki, en' hann var í verki trúr skoðunum sinum og neitaði að taka við þeim. Hann hefði auðveldlega getað orðið prófessor við Sor- bonne, en sökum hlédrægni sinnar gerði hann aldrei nauð- synlegar ráðstafanir til þess. Heimsstyrjöldin skall skyndi- lega á 1914. Alain var þá 47 ára gamall. Hann hefði ekki þurft að fara á vigvöllinn, en hann gerðist sjálfboðaliði í hernum. Hann var ágætur hermaður, hugrakkur og fylgdi nákvæm- lega öllum fyrirskipunum, en aldrei eitt augnablik Iagði hann hinn frjálsa anda sinn í f jötra. Hann var sennilega eini maður- inn i sinni stétt á þessum aldri, sem barðist allan ófriðinn sem óbreyttur hermaður. Hve mikið, sem að honum var lagt, neitaði hann að taka við foringjatign, sakir hinnar bjargföstu skoðun- ar sinnar, að valdið hafi vond áhrif á þann, sem með það fer. Hann fann, að hann gat best þjónað ættjörð sinni með þvi að Kfa á meðal óbreyttra her- manna sem strangur dómari gagnvart valdinu. Og á þeiin tíma, sem valdið var hæstiréttur, hélt hann áfram baráttu sinni til að varðveita virðingu fyrir manninum og hugsunarfrelsi einstaklingsins. Fjögur ár í skotgröfunum gerðu hann að gömlum manni. Eftir ófriðinn þjáðist hann af gigt og helti, en hélt öllum and- legum kröftum. Hann kendi heimspeki enn um 15 ára skeið i mentaskólanum, og af kenslu hans f ór mikið orð. Eg bjó þá í Paris, og þegar eg fór að heimsækja Alain vorum við vanir að ganga um í Luxem- borgargarðinum. 1 hvert sinn sem bók var nýkomin út eftir mig, færði eg honum hana með blygðunarsemi og beið eftir dómi hans, eins og eg hafði gert, þegar eg var í skóla. Stundum virtist hann vera ánægður. Þeg- ar eg færði honum „Ævisögu Disraelis" og seinna „Ævisögu Chateaubriands" sagði hann: „Þetta er mjög vel gert". Það var alt og sumt, en eg fyltist hamingju og stolti. Stundum var dómur hans strangur. „Þetta hefðirðu ekki átt að skrifa," sagði hann. Og eg er viss um, að hann hafði rétt fyrir sér. Að lokum varð Alain að hætta kenslustörfum. Hann var sjúk- ur maður og gat varla gengið. Þar sem hann lét fyrir berast i hægindastól sinum, var hann á- þekkur risavaxinni eik, sem visnað hefir i fárviðrum. En hann bar sjúkdóm sinn með heimspekilegri ró, og þrátt fyrir miklar þjáningar hélt hann á- fram að rita um heimspeki og bókmentir. Eftir heimsstyrjöld- ina skrifaði hann 20 bækur, og fjallar hin síðasta um Balzac. Sumir okkar eru þess fullvissir, að eftir hundrað ár muni rit Alains hafa náð meiri viður- kenningu en mörg þau rit, sem nú eru talin sígild. Það fékk mér mikillar gleði, sem amerískur prófessor í heimspeki sagði við mig nýlega: „Vitið þér, að Frakkland er heimkynni mikils manns, sem er tiltölulega ókunnur, og skrif- ar ritgerðir undir dulnefninu Alain?" „Hann er langt fná þvi að vera ókunnur", svaraði eg. „Hann er kunnur á meðal þeirra, sem eru verðugir þess að þekkja hann!" Þegar eg var kjörinn meðlim- ur franska vísindafélagsins síð- astliðið ár, spurðu blaðamenn mig um álit mitt á þessari nýju upphefð minni. „Eg er einkum forviða á því," sagði eg, „að mér skuli hafa hlotnast sá heiður, sem mér fremri mönnum hefir verið synjað um". Eg hafði Ala- in i huga. Samt vissi eg, að þótt honum hefði verið sýndur þessi virðingarvottur, myndi minn gamli lærifaðir hafa hafnað honum, eins og hann hafnaði öllum öðrum. Símon Jóh. Ágústsson þýddi. HUNDALlF? — Þessi mynd er frá Suðurheimsskautsleiðangri Byrds og sýnir hundana, sem leiðangarsmenn hafa með sér. Það er rétt að taka það fram, að líf þessara htóada er að sögn — „kóngaJif". —

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.