Vísir Sunnudagsblað - 02.06.1940, Blaðsíða 2

Vísir Sunnudagsblað - 02.06.1940, Blaðsíða 2
VISIR SUNNUDAGSBLAÐ um degi frekar en Róm forð- um; stóö smíði þeirra oft i marga mannsaldra og jafnvel svo öldum skifti. Nú urðu og verða ekki byggingameistarar eldri en aðrir dauðlegir menn, og sé þess einnig gætt, að fæstir þeirra fengu yfirstjórn við þetta vandasama starf, fyr en þeir voru komnir nokkuð við aldur, þá er ekki að undra þótt fæst- um þeirra entist aldur til að ljúka því verki, sem þeir hófu. Þá var það oft, að sá, sem við tók, bygði í öðrum stíl en sá fyrri. Þannig er þessi stílbrengl- un of tast til komin og þykir víð- ast hvar til lítillar prýði. Dómkirkjan að Lundi er bygð í rómönskum stíl, eða þeirri grein hans, sem garmansk-róm- anskur kallast. Þó gætir nokk- uð lombardiskra áhrifa í skreyt- ingu hennar (ornamentik), og er það eðlilegt, þar sem bygg- ingameistari sá, sem mest vann að smíði hennar, var italskur. Hét sá Donatus. Saga kirkjubyggingarinnar er i sem fæstum orðum þessi: Árið 1060 varð enskur mað- ur að nafni Hinrik biskup að Lundi og um 1080 lét Knútur helgi hef ja þar dómkirkjusmíði. Einnig var þar reist ldaustur og var bæði kirkan og það helgað St. Laurentius. Sennilegt þykir að kirkja Knúts helga hafi aldrei verið fullgerð, en leifar hennar séu innbygðar í núver- andi dómkirkju, eins og fyr er um getið. 1104 verður Lundur erkibiskupssetur og um líkt leyti er hafin bygging hennar, og var Donatus, sem fyr er nefndur, fyrstur bygginga- meistara. Árið 1123 er bygging- unni það langt komið, að erki- biskupinn vígir það ár aðalalt- ari kjallarakapellunnar. Árið 1145 er smíði aðalkirkjunnar að mestu lokið, þó eru turnarnir þá óbygðir. Áður en smíði að- alkirkjunnar Jauk, var Donatus látinn, en álitið er, að sam- starfsmaður hans, steinhöggv- ari að nafni Regnerus, hafi þá tekið við yfirstjórn smíðinnar. 1145 er kirkjan og háaltari hennar hátíðlega vígt af Eskil erkibiskupi, en í tíð eftirmanns hans, Absalons, er hafin bygg- ing vestra turnsins. Löngu síð- ar, eða um 1860, er turnhlutinn rifinn til grunna og reistur að nÝJu, og þá í annari mynd en hann var fyrst. Árið 1234 varð kirkjan fyrir miklum skemdum sökum elds- voða. Eyðilagðist þá hvolfþak- ið og innri skreyting að mestu. Var það skjótt lagfært, en pví miður í nokkuð öðrum stíl, en áður hafði verið. Nokkrum ar- um síðar lét Jakob Erlendsson erkibiskup gera allmiklar breyt- ingar inni i kirkjunni; rífa skil- veggi og flytja þá lil og fleira þessháttar. 1329 lætur Karl erki- biskup byggja kapellu í viðbót við aðalkirkjuna og í byrjun 15. aldar vill Birgir Gunnars- son bæta enn einni við, en af því varð þó ekki, sem betur fór. Um þetta leyti er kirkjunni mjög tekið að hrörna og er nú fenginn vestfalskur bygginga- meistari, Adam van Diiren að nafni, til að annast viðgerð á henni, aðallega þó á kjallara- hvelfingunni og kapellunni þar. Síðan er litið átt við að lagfæra kirkjuna þangað til 1833, en þá er byrjað á mjög gagngerðri viðgerð, fyrst undir umsjón C. G. Brunius, sem þá er prófessor í grísku við háskólann i Lundi, en síðar tekur ungur og áhuga- samur húsagerðameistari, að nafni Helgo Zettervall, við stjórn á framkvæmdunum. Reyndu þeir að haga viðgerð- inni þannig, að kirkjan fengi sem mest haldið sínum upp- runalega svip, en þó er það álit sérfróðra manna, að ekki hafi það tekist svo vel, sem æskilegt hefði verið. Það er annar dagurinn, sem eg dvel að Lundi. Fyrri hluta hans hef eg ákveðið að verja til þess, að skoða dómkirkjuna. Hið ytra er dómkirkjan hin veglegasta og tignarlegasta. Þó er ekki laust við, að yfir svip hennar hvíli nokkuð þungur blær. Byggingarefnið er m.jög fallegur gráleitur sandsteinn, nokkuð grófhögginn. Anddyri kirkjunnar er opið til hálfs. Eg geng þar inn. Það fyrsta, sem vekur eftirtekt mína, þegar inn í anddyrið kemur, er söluborð með póst- kortastæðum og bókum; stend- ur það í skotinu við innri hurð- ina. Bak við borðið situr roskin kona og heklar i ákafa. Hún virðist nokkuð nærsýn, ef dæma má eftir því, hve hún heldur verkefni sínu nálægt gullspang- argleraugunum sem, hún ber. Þegar hún verður komu minnar vör, rís hún á fætur og leggur verkefnið frá sér í snatri. Eg býð henni góðan dag og svarar hún þvi á ósvikinni skánsku. En hún lætur ekki þar við sitja og er auðséð og heyrt, að hún kýs að eiga við mig lengra samtal. Tekur hún nú að bjóða mér bækur, sem hún hef- ir til sölu þarna á borðinu og fjalla, eftir því sem hún segir, um sögu dómkirkjunnar. Fyrst býður hún mér allþykkar bæk- ur í vönduðu og girnilegu bandi, en þegar það hefir engin áhrif, tekur hún að sýna mér þær, sem þynnri eru, lakar bundnar og ódýrari. Síðast kemur hún með smápésa, sem þó er auð- séð eftir svip hennar, að hún telur virðingu sinni misboðið með að handleika. Er það dugir ekki að heldur, býður hún mér að skoða nokkur póstkort. Er nú málrómur hennar ekki líkt því eins mjúkur og í fyrstu. Eg geri henni það til þægðar að líta á póstkortin, geng jafnvel svo langt, að eg hrósa þeim, en geri mig ekki liklegan til að kaupa neitt. Veldur því bæði að eg er peningalítill og svo er ekki Iaust við að vöknuð sé hjá mér löng- un til að sjá enn frekari svip- brigði á andliti hinnar fyrir- mannlegu sölukonu. Hún sam- sinnir, en þó nokkuð þurlega, að póstkortin séu smekkleg, get- ur þess um leið, að hún selji samt frekar Iítíð af þeim, þar eð flestum fei-ðamönnum, sem dómkirkjuna heimsæki, finnist hún betri minjagripa verð. Sið- an sest hún og tekur aftur að hekla i ákafa og virðist hafa gleymt nálægð minni með öllu. Er eg býst til að fara frá sölu- borðinu, án þess að kaupa svo mikið sem eitt einasta póstkort, rankar hún þó af tur við sér og réttir mér blað eitt með mynd dömkirkjunnar á. — Það kost- ar ekkert, segir hún um leið, og kennir allmikils kulda í róm hennar. Svo heldur hún áfram með verk sitt. Eg held áfram inn í kirkjuna, Þegar þangað kemur sé eg mann einn, klæddan „jacket"- fötum, standa við háaltarið. Virðist hann vera að hagræða einhverju þar. Hann hættir því samt, þegar hann sér mig koms, gengur til móts við mig og heilsar mér alúðlega. Er mað- ur þessi nokkuð roskínn og hinn virðulegasti. Tekur hann mig tali og kveður mér velkom- ið að skoða kirkjuna eins og eg hafi löngun til. Þegar hann. heyrir, að eg er íslendingur, verður hann enn alúðlegri, tek- ur i hönd mína og býður mig innilega velkominn; segist ald- rei hafa talað við Islending fyr. Hafi sig þó Iangað til þess, þar eð hann hafi lesið allmikið um ísland. Einnig kveðst hann hafa. lesið Heimskringlu Snorra oft- ar en einu sinni. Býður hann mér að sýna mér kirkjuna og tek eg því boði auðvitað með FELLUR HÖGGIÐ? — Þessi mikla höggmynd virðist ætla að fara að slá hreingerningamanninn af hökunni á sér. Myndin er á sýningunni í San Francisco og táknar þjóðirnar, sem búa á ströndum Kyrrahafsins. Sýningin var opnuð aftur 25. s. 1.

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.