Vísir Sunnudagsblað - 30.06.1940, Blaðsíða 3

Vísir Sunnudagsblað - 30.06.1940, Blaðsíða 3
VISIR SUNNUDAGSBLAf) JÞORVALÐUR KOLBEINS: Um síra Þorvald á Mel Um miðja síðustu öld bjó í Belgsholti í Melasveit Björn son Sigurðar sýslumanns i Húna- yatnssýslu Snorrasonar prests á Hjaltastað Björnssonar. Kona Sigurðar sýslumanns og móðir Bjarnar var Ingibjörg dóttir Bjarnar prest í Bólstaðarhlíð Jónssonar. Árið 1839 gekk Björn að eiga frændkonu sína, Ingibjörgu Þorvaldsdóttur. Voru þau hjón systrabörn, því móðir Ingi- bjargar var Kristín Björnsdótt- ir, móðursystir Bjarnar. En faðir Ingibjargar Þorvaldsdótt- ur var sálmaskáldið Þorvaldur prófastur i Holti Böðvarsson1) prests að Mosfelli Högnasonar prests á Breiðabólstað Sigurðs- sonar prófasts í Einholti Högna- sonar prests s. st. Guðmundson- ar prests s. st. Ólafssonar prests og sálmaskálds í Sauðanesi Guðmundssonar. Sira Högni Sigurðsson, afi sr. Þorvaldar i Holti, átti 8 sonu, er allir voru prestar, og hlaut hann af því viðurnefnið „prestafað- ir". — Þau hjón Ingibjörg og Björn í Belgsholti áttu 4 börn, þrjá sonu og eina dóttur. Hinn 19. júni 1840 fæddist fyrsta barn þeirra, sonur, er i skírninni hlaut nafnið Þorvald- ur eftir móðurföður sinum, sálmaskáldinu í Holti, er þá var látinn fyrir hálfu fjórða ári, 78 ára gamall. Systkin Þorvaldar er upp komust, voru Sigur- björg Kristín, er dó ógift, og Ólafur, bóndi á Kolbeinsá i Hrútafirði. Yngsti sonur þeirra hjóna, er Jón hét, lést á 1. ári. Hálfbróðir Bjarnar í Belgs- holti, sammæðra, var sr. Jakob Benediktsson í Glaumbæ, faðir frú Ki'istínar, konu sr. Einars á Hofi í Vopnafirði og Jóns Ja- kobssonar landsbókavarðar. ¦— Siðasta árið, sem sr. Jakob var í skóla, tók hann Þorvald bróð- urson sinn, sem þá var 12 ára gamall, að sér og kostaði hér heima og erlendis. Fékk Jakob tvo skólabræð- úr sína til þess að nokkru leyti að kenna Þorvaldi með sér ókeypis. Voru það þeir Stein- grímur skáld Thorsteinsson, síðar rektor, og Jón Þorleifsson, i) Eftir sr, Þorvald Böövarsson eru í sálmabók vorri 7 sálmar, þar á meðal jólasálmurinn alkunni: DýrS sé guSi í hæstum hæSum <nr. 71). síðar prestur að Ólafsvöllum. — Talið er, að Þorvaldur ætti sr. Jakobi alla mentun sina að þakka og i vígsluræðu sinni mintist hann þessara þriggja manna með mjög hlýju þakk- læti, svo og Halldórs yfirkenn- ara Friðrikssonar og sira Hann- esar Árnasonar, sem var frá Belgsholti og æskuvinur Bjarn- ar, föður Þorvaldar. Þorvaldur kom í Beykjavík- ur lærða skóla haustið 1852 og útskrifaðist þaðan 8. júlí 1858 með I. einkunn. Var hann á prófinu hæstur 9 stúdenta og fékk 91 stig. Á meðan Þorvald- ur var í lærða skólanum komu í Ijós hjá honum afburða hæfi- leikar til tungumálanáms og hvatti sr. Jakob hann mjög til þess að leggja þá grein fyrir sig að loknu stúdentsprófi. En það varð þó ekki, heldur afréð hann að leggja stund á guðfræði, og mun þar miklu um hafa ráðið nafn hans og óskir móður hans, sem eins og áður er sagt, var dóttir sr. Þorvaldar Böðvarsson- ar í Holti. — Er það mál kunn- ugra, að hann hafí vegna hlýðni við móður sína lent á algjörlega rangri hillu í lífinu, og hefði hann verið stórum betur konv inn í hópi vísindamanna en presta. Veturinn eftir stúdentsprófið —• 1858—59 — var Þorvaldur hjá Jakobi frænda sinum, sem þá var prestur á Hjaltastað og kenndi þar piltum undir skóla, en 1859 sigldi hann til Kaup- mannahafnarháskóla og 25. júní 1860 — þá tvítugur að aldri — tók hann þar heim- spekipróf með einkunninni „udmærket godt". Ef tir það tók hann hvert prófið af öðru, öll með góðri einkunn — þar á meðal sérstakt Hebreskupróf 11. júní 1862 — unz hann lauk embættisprófi í guðfræði 20. júní 1865, með annari einkunn betri. Þá var hann einum degi betur en 25 ára gamall og hafði verið við háskólann sex vetur. Hann var gæddur svo miklum og fjölhæfum námsgáfum, að fádæmum sætti. Svo virtist sem alt lægi opið fyrir honum það, er nám snerti eða fróðleik. Næsta vetur hafði hann nokk- urn styrk til þess að rannsaka handritin að hinum elstu ís- lensku guðfræðiritum, og árið eftir var hann aðstoðarmaður við safn Árna Magnússonar. - 1840 - 19. JUNI - 1940 - Á námsárum sínum við há- skólann lagði hann engu minni stund á forn íslensk fræði og tungumál en embættisnámið og var í ráði að hann ílendist við fornfræðistörf í Kaupmanna- höfn — og munu ýmsir meirí háttar menn þar hafa verið þess mjög fýsandi, þeir er til hans þektu og fanst mikið til um óvenjulegan skarpleik hans og alúð við þau fræði — en af því varð þó ekki. Jafnaldri hans við háskólann var hinn á- gæti málamaður Vilhelm pró- fessor Thomsen, siðar heims- frægur maður fyrir kunnáttu sína í austurlandamálum. Þeir bundust vináttu, sem hélst' æ síðan. — Lærði Thomsen ís- lensku af Þorvaldi, en kendi honum sanskrít. Allmikla stund lagði Þorvaldur og á rómönsk mál. Hann mælti á enska tungu, þýska, italska og franska, flest- ar mæta vel, skildi auk þess spænsku á bók. — Sagt er að varla bæri þann útlending að garði hans, að hann ávarpaði hann ekki á hans feðratungu. Á síðari árum sínum í Kaup- mannahöfn vann Þorvaldur að útgáfu Flateyjarbókar, er gefin var út í Kristjaníu og fullprent- uð 1868. Geta þeir Guðbrandur Vigfússon og Unger prófessor þess í formálanum, að tveir lærðir íslendingar, þeir Arn- Ijótur Ólafsson, síðar prestur að Bægisá, og Þorvaldur Bjarnar- son, hafi unnið að samlestrin- um með Guðbrandi. — 1867 fór Þorvaldur til Islands og fékk veitingu fyrir Beynivöll- um í Kjós 19. september 1867, en vígðist þangað 10. maí 1868. ÁBeynivöllum var hann prestur í 9 ár, en fékk þá Melstað með konungsveitingu 30. janúar 1877 og flutti þangað um vorið. Sama ár, 24. febrúar, veitti Islands ráðgjafi honum 1000 kr. styrk til að dvelja í Kaup- mannahöfn vetrarlangt og gefa út brot af hinum, forníslenzku guðfræðiritum, sem hann hafði unnið að á námsárum sínum. Það rit heitir „Leifar fornra kristinna fræða íslenskra" og kom út í Kaupmannahöfn 1878 með íslenskum formála. Þá bók tileinkaði hann Thorsen há- skólabókaverði „með einlægri virðin«u oíí hjartnæmu þakk- læti", enda þakkaði hann Thor- sen mest styrkinn. Bitstörf hans voru annars lítil, eftir svo lærðan mann, en mikið las hann og átti mikið og gott bókasafn og varla mun nokkur prestur íslenskur hafa átt betra og fjöl- breyttara bókasafn á ýmsum tungum. Allmargar blaðagrein- ar eru til eftir hann og dálítið hefir hann þýtt um, guðfræðileg efni, og annað, og segir málið jafnan til, því þar var hann all- ur með lífi og sál að vanda orð- færið, enda ritaði hann og kunni manna best íslensku, en hahn þótti kappsmaður í rit- hætti og sést það t. d. vel á því, er hann hefir ritað um Lestrar- bók sr. Þórarins frænda síns Böðvarssonar handa alþýðu, er prentuð var 1874. Þótti mörg- um sr. Þorvaldur sýna fram á stóra galla þeirrar bókar, ærið djarflega og skarplega, en ekk- ert varð hrakið af því, er hann reit um bókina. Hann ritaði og athugasemdir við nokkrar af guðsorðabókum, Péturs biskups Péturssonar og rökstuddi djarf- lega, að margt i þeim væri orð- réttar þýðingar, en ekki frum- samið af biskupi sjálfum, en alt ritaði hann fjörlega og skemtilega. Einna minnsstæðastur verður sr. Þorvaldur fyrir gáfur sínar og glaðværð. — Hann gerði ekki alla menn að vinum sín- um, var mjög örlyndur og ekki ætíð orðvar, sem stundum kom fram i skrifum hans, en hann var einkar drenglyndur og ein- lægur, tryggur vinum sínum og hugljúfi allra, er kyntust hon- um að mun. Hjálpfús var hann og gestrisinn og sérlega brjóst- góður við skepnur allar, en hestar voru hans mesta yndi. Yfirlætislaus var hann flestum mönnum fremur, fróður og fróðleiksfús með afbrigðum og skemtinn í samræðum. Til dæmis um frétta- og fróðleiks- fýsn hans má nefna það, að er hann vorið 1905 lá lengi og þungt haldinn af lungnabólgu og ætlaði honum enginn líf, þá var það einhverju sinni, að hann sagði við bréfhirðinga- mann sveitarinnar, sr. Eyjólf Kolbeins á Staðarbakka: „Bless- -aður góði, sendu mér blöðin strax þegar pósturinn kemur,

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.