Vísir Sunnudagsblað - 13.07.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 13.07.1941, Blaðsíða 1
1941 Sunnudaginn 13. júlí 28. blad Bepgsveinn Skúlason: - Heiinsókii tll gamallai* konii I Flatey er fleira fólk en í öðr- um eyjum á Breiðafirði — ungt fólk og gamalt fólk, — og a. m. k. suma tíma ársins er þar fólk á bezta aldri. Og svo er þar læknir, prestur og kirkja, eins og vera ber. En þegar banslar að og búma tekur um bina kyr- látu byggð þarna úti á firðinum, flytur unga fólkið burt — suður — ásamt ritunni úr böfninni og máríuerlunni af búðarsillunni. En gamla fólkið sýnir ekki á sér neitt fararsnið og situr heima. Það kann bvergi belur við sig. Þeir sem hafa hlustað á nið sævarins og þyt vindanna í 70— 80 ár og séð sólina setjast við Skor jafn lengi, yfirgefa ekki sveitina sína nema bíða við það eilíft tjón. í gömlu búsi, með gráum veggjum og svörtu þaki og stór- "um gluggum móti vesturátt, bjuggu um langt skeið gömul bjón: Kristín Jónsdóttir ljós- móðir og Jakob Þorsteinsson verzlunarstjóri, og voru þau að góðu kunn víða. — Nú býr Kristín þarna ein. Jakob er dá- inn fyrir nokkrum árum. Á æskuárum mínum var eg beimagangur í þessu búsi. For- eldrar mínir voru góðkunningj- ar þeirra hjóna, og naut eg þess. Nú höfðu atvikin hagað þannig til, að eg hafði ekki komið i bús- ið um nokkurt skeið. En fyrir skömmu átti eg leið um í Flat- ey, og leit þá inn til gömlu kon- unnar í rökkrinu. — Þegar eg kom inn úr dyrunum lagði á móti mér notalegan húsyl og kaffiilm. Kristinu þykir góður kaffisopinn eins og fíeirum stallsystrumhennarog hefirheitt lá könnunni allan daginn. Það er gamall vani. Og hvergi er betra að koma en þar sem kaffið er alltaf beitt á könnunni. Gamla konan hafði lagt sig fyrir á legubekk í stofunni sinni og bvíldi sín lúin bein. Gigtin ætlaði alveg að gera út af við hana. Þarna var kyrrt og hljótt, og þegar eg var sestur í mjúkan stól i stofuhorninu fór reglulega vel um mig. — En þó vantaði nú eitthvað,. Blindi öldungurinn sem verrjulega sat í ruggustóln- um sin'um eða gekk um gólfið, teinréttur og fj'rirmannlegur í fasi, og ræddi við gesti sína um liðna tímann: æskuárin í móð- urhúsum heima i Húnavatns- sýslu, æfintýrarík störf við æð- arvarp í Árnesi á Ströndum norður og vetrardvöl í Kaup- mannáböfn, var nú borfinn. — Norðlenzk heiðríkja var yfir hugsun hans, málfarið skýrt og skoðanirnar ákveðnar og karl- mannlegar. Jakob glej'mdist seint þeim sem böfðu af honum nokkur kynni. Eg bafði orð á þvi við Krist- ínu, hvort henni findist ekki ein. veran tómleg og löng, en hú'n kvað svo ekki vera. Hún sagðist bafa óskað þess aðxlifa mann sinn. Sér hefði orðið að þeirri ósk sinni, og nú væri ekki ann- að að gera en að biða. Hún hef ði verið við því búin. Lífinu væri lokið fyrir sér. Hér er rólegt beimkynni, hér er ólund f jarri. Hér skín sól i kalviðri, liér eru góluð ljóðmæli, sagði hún einhvern tíma. Kristin er hagmælt vel, en hefir gert lítið að því að yrkja, og enn minna að þvi að flíka skáldskap sínum. En erindið við gömlu konuna var nú ekki hvað sist, að reyna að veiða upp úr henni eitthvað af skáldskap hennar, og svo að spyrja bana um eitt og annað úr hennar löngu ævi, eftir því sem færi gæfist. Kristin sagðist vera fædd í Svefneyjum 2. sept. 1858, og hafa nú átt heima í Flatey síð- uslu 52 árin. Og 82 ára gömul kona getur sagt frá mörgu, sem okkur, sem nú erum á miðjum aldri, er harla ókunnugt um. En það er stundum ekki hlaupið að vizku gamla fólksihs, og svo fór hér. Kristín varðist allra frétta, sagðist aldrei hafa verið neitt, hvorki skáld né annað, enda væri hún nú búin að „brjóta og týna" því litla sem bún hefði átt, eins og þessi „eftirmæli" sem hún hefði gert um sjálfa sig gæfu bugmynd um: Þegar eg yfir lif mitt lit lítils er að geta. í engu verið eg bef nýt og ekki til að éta.1) í einfeldni minni spyr eg, bvort hún hafi lært ljósmóður- störf. Jú, segir gamla konan. . Eg lærði ljósmóðurfræði i 3 mán- uði hjá Hirti lækni Jónssyni í Stykkishólmi. Það var nú allur Iærdómurinn; og það lá við að eg iðraðist eftir það fyrst i stað, að hafa nokkurn tíma farið að taka þetta að mér. Það var ekki góð stoð að vera lærð Ijósmóðir í þá daga. Það var ætlazt til að maður gæti allt — jafnvel meira en guð almáttugur. Það bafði verið komizt af með ólaunaðar og ólærðar ljósmæður fram, að þessu, sögðu eyjabændurnir í þá tið. Guðrúnu í Miðbæ, Ólöfu í Skáleyjum, Ingibjörgu i Herg- ilsey og bvað þær nú allar hétu, hinar ólærðu en giftudrjúgu 1) Sbr. stökurnar eftir þær Guðrúnu Andrésdóttur í Flatey og Ólöfu Guðmundsdóttur í Skáleyjum. Guðrún kvað. um sjálfa sig: Handarmjalla hrundin hvít heims þó lalli vegi. Orðin valla neíns til nýt nú svo kalla megi. Ólöf sagði: Þau við kjör eg þreyja hlýt þessa leið má feta. Eg er ekki í neinu nýt nema til að éta. Allar voru þessar konur þá í fremstu röð breiðfirskra kvenna — og allar ljósmæður. ljósmæður, sem voru bér á und- an mér. — Og karlmennirnir sátu yfir engu síður en konurn- ar, t. d. Sveinbjörn Magnússon í Skáleyjum og Eyjólfur Eyj- ólfsson i Bjarneyjum, og þótti sá síðarnefndi ekki sérlega nostursamur í störfum; en það er undarleg heppni sem fylgir höndum sumra manna. — Eg hefi heyrt orð á því gert, hvað Ingibjörg í Hergilsey hafi verið Ijót. —- Jú, hún var ekki fríð kona, en hún var góð. Frábær kona að rausn og gæðum. Þvi varð Sím- oni Dalaskáldi að orði, þegar hann kom fyrsta sinn í Hergils- ey: „Þú ert ósköp ljót, elskan mín, en eg held að þú sért betri en margar aðrar." — Var nokkur læknir í Flatey, þegar þú varst ljósmóðir? Nei, Flateyjarlæknishérað varð ekki til fyrr en mörgum ár- um seinna. Þá var styzt að sækja Iæknir suður í Stykkishólm, og þá* leið varð að fara^á opnum árabátum, annað þekktist þá ekki, og það gat tekið langan tima — allt of langan. Eg varð þvi að gera margt sem eg hafði enga þekkingu á, en það lagast margt af sjálfu-sér ef maður er rólegur og lætur skynsemina ráða. — En ekki meira um það. Hver voru laun Ijósmæðra á hvítvoðungana? — Föstu launin voru 40 krónur á ári og 3 kr. fyrir að taka á móti barninu. — En þá voru margir fátækir hér í hreppnum; þó ekki væru nema húsméhn- irnir í Bjarneyjum — og ekki fór eg með 3 kr. i vasanum frá hverri sængurkonu. Verst þótti mér þegar ekkert var til að vef ja hvítvoðunga i. — Allt verður að ferðast á sjó í Flateyjarhreppi, og eg spyr Kristínu hvort mikill kuldi og vosbúð hafi ekki fylgt hinum tíðu sjóferðum. Hún gerir ekki mikið úr því, segist hvorki hafa verið sjóveik né sjóhrædd og þ,á hafi hún heldur ekki verið gigt- veik. Verstar voru sjóferðirnar

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.