Vísir Sunnudagsblað - 07.09.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 07.09.1941, Blaðsíða 1
wmmm 1941 Sunnudaginn 7. september 36. blað íslenzk heimsskoðun Eftir Þorstein Jónsson á Úlfsstödum. Motto: „Sannleiknrinn mun gera yðttr frjálsa." Sú bók, sem eg tel einna veigamesta þeirra bóka, sem Menningarsjóður gaf út á síð- astliðnu ári, er bókin „Markmið og leiðir", eftir Englendinginn Aldous Huxley, þýdd af dr. Guðmundi Finnbogasyni. Er þar gerð mjög virðingarverð tiL- raun til að finna leiðir fram úr ófærum. nútíðarinnar, sem ekki voru þó orðnar að svo miklu feni, er bókin var rituð, og þær eru nú. Þykir mér mest vert að geta þess, sem mér sýnist stefna í rétta átt i hugleiðingum höfundarins, eins og t. d., að illu verði ekki útrýmt með illu, og að framför í góðvild sé i rauninni hin eina sanna fram- för. Er höfundi ljóst, hversu rangt stefnir i flestum greinum og hversu öll ytri skipulagning væri ófullnægjandi til leiðrétt- ingar. Félagsmálin eða deilan um f élagsmálin er ekki það, sem hann telur að bezt muni greiða fram úr flækju félagsmálanna, heldur það, að einstaklingarnir verði sem beztir og frjálsastir í hugsunum. Heildin ætlar hann að skapist af einstaklingunum, en einstaklingarnir af skoðun- um sínum á tilverunni, og að hið þýðingarmesta sé því, hver sé hin ríkjandi heimsskoðun. Það, sem helzt mætti leiða fram úr ógöngunum, væri því, sam- kvæmt niðurstöðu höfundarins, að fundinn væri betri og sann- ari skilningur á tilverunni en fram hefir komið til þessa, og væri það einhver trúarleg heims- skoðun, sem mér sýnist hann helzt vilja byggja von sína á. Það er nú i þessu sambandi, að eg vildi minna á heimsskoð- un, sem komið hefir fram hér á landi og koma mætti á full- um sættum milli truar og vjs- inda. Á eg þar við kenningar dr. Helga Pjeturss um lífsambandið mjlli stjarnanna og þann skiln- ing, sem sú kenning getur af sér leitt. Segir hann þar fyrir, að sú kenning og sá sjdlningur megi verða mannkyninu til bjargar, og sýnir fram á það miklu ljóslegar en hinn enski höfundur, hvernig sannleikur- inn einn megnar að gera menn frjálsa. Heldur hann því fram, að stefna mannkynsins sé i að- alatriðum rön'g, og segir i ritum sínum fyrir meira en 20 árum, hvernig fara muni, ef þeirri stefnu verður háldið, og sýnist mér, að mjög hafi faríð þar eft- ir. Ættu menn nú að geta látið sér koma i hug, að sá, sem var- aði við þeirri stefnu, kunni einnig að hafa haft rétt fyrir sér í sambandi við þá, sem hann boðaði. Og þegar þvi er nú hald- ið fram af mikilsvirtum, útlend- um manni, að björgunarleið mannkynsins muni helzt vera einhver samræmandiheimsskoð- un, þá ætti ástæðan að verða enn meíri til.að líta þangað, sem eitthvað slikt er á ferðinru\ Eins og eg sagði, þá er mjög virðingarverð viðleitni hins enska höfundar til að finna leið- ir fram úr ógöngunum. Og sama má segja um lítilsháttar viðleitni, sem hann gerir til að samræma trú og visindi. En eins og við er að búast tekst það ekki. Til þess að slíkt geti tek- ist, þurfti að finna undirstöðu þá, sem dr. Helgi hefir fundið, sem er uppgötvun hans og skiln- ingur á eðli svefns og drauma. Skal hér lítið eilt vikið að þeirri uppgötvun og hvernig hún leiðir til þessarar heimsskoðunar, sem eg hygg að megi bjarga mann- kyninu. Þegar mann dreymir, segir dr. Helgi, er það ekki fyrst og frenjat vjtund dreymandans, sem er að verki, heldur em draumsýnirnar og það, sem þeim fylgir, inngeislan frá heila einhvers vakandi manns. Sýnir dreymandans eru því það, sem ber fyrir augu þessa vakandi draumgjafa, og það, sem, dreymandanum finnst verahann sjálfur, er þvi í raun og veru annar maður. Af þessu leiðir dr. Helgi svo, að lífgeislan hljóti að eiga sér stað, og þar sem hann hefir auk þessa komizt að þeirri niðurstöðu fyrir athugan- ir á draumunum, að draumgjaf- inn hljóti mjög oft eða oftast að vera ibúi annarrar jarð- stjörnu, þá verður ályktun hans ekki einungis sú, að lif ssamband eigi sér stað milli manna, sem þessa jörð byggja, heldur einn- ig á milli stjarnanna. En það, að slíkt samband eigi sér stað, leiðir svo til þessa skilnings: í svefni er maðurinn magn- aður til lif s af tilgeislandi kraf ti frá öflugum lífstöðvum, og það var einmitt slík geislan, sem vakti fyrst lífið hér á jörðu og knúði fram þróun þess. Lif þessarar jarðar er þannig þáttur i óendalegu lífi alheimsins og vakið af því. Það er vaxið upp úr hinni dauðu og óvitandi nátt- úru fyrir geislan lífskraftar frá öðrum jarðstjöi*num. Lengi vantaði hér skilyrði til að veita viðtöku þessum skapandi krafti, nema mjög lítillega, og kom þar þegar til greina stillilögmál- ið, sem dr. Helgi nefnir i sam- bandi við draumana, og ræður ættgengi. Hið ríkjandi, sem fyr- ir var, mótaði æ að mestu þann kraft, sem tilsendur var, og vannst þróunin þannig seint og «rfiðlega. En jafnan vannst þó eitthvað með hverri Iífskynslóð, og því meir, sem, lengur leið. Fjölþættningin varð smám sam- an æ meiri og samræming f jol- þættninnar, sem, svo bauð heim nokkru fullkomnari krafti en áður hafði fundið sér stað. Kom loks að þvi, að ekki ein- ungis lifsgeislinn, heldur eimlig vitgeislinn fór að nema hér land og koma jörðinnfá byrjun sjálf- Þorsteinn Jónsson forræðis. Er nú verið á þeirri byrjun og mun framhaldið tak- ast eftir því, hve vel mönnum, t tekst að skilja, hvert stefna skal. Leiðrétting þeirrar röngu , stefnu, sem þegar hefir verið tekin, er undir því komin, að menn skilji það, sem uppgötvun lífsambandsins getur látið þá skilja. Menn þurfa, til þess að sjá fram úr þokunni, að skilja hvað lífið er. Þeir þurfa að skilja, að það er hleðsla, sem, efnið tekur við, skilja, að það er niðurskipun samræmandi magns, því að með þeim skiln- ingi hverfur það . djúp, sem menn hafa hugsað sér milli anda og efnis. Til þess, að vel farnist hinu nýbyrjaða sjálffor- ræði jarðarinnar, þurfa menn eins og þekkingin á lífsamband- inu getur hjálpað þeim til, að læra að skilja á náttúrufræðis- legan hátt, hvernig menn lifa á- fram eftir dauða sinn í nýjum Iíkömum á einhverjum öðrum jarðstjörnum. Með því, að þekk- ing komi þannig í stað misskiln- ings og trúarbragða, munu deilurnar hverfa einmitt á þvi sviði, sem menn þurfa svo mjög að vera sammála á, svo að sam- böndin takist betur við hinar magnandi lífstöðvar. Mun þá æ betur koma af sjálfu sér, að menn lifi samkvæmt þeim til-

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.