Vísir Sunnudagsblað - 05.10.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 05.10.1941, Blaðsíða 1
MMMtt' 1941 Sunnudaginn 5. október 40. blad Þorsteinn Jósepsson; H L/andið var fáigriirt Ein af fallegustu byggðum þessa lands er Landsveit i Rangárvallasýslu. Fjallahr.ing- urinn, sem umlykur sveitina á þrjá vegu, er óvenjulega fríður og heillandi, en tígulegast þess- ara fjalla er þó Hekla, þar sem hún gnæfir hátt við himinn,. prýdd fönnum og jökli allan ársins hring. Það er ómögulegt að koma í Landsveit, án þess að verða snortinn af fegurð landsins. Það er líka ýmislegt annað, sem vek- ur athygli manns, svo sem ó- venju snyrtileg umgengni heima við bæina, enda eru byggingar Landsveitarbúa einar af þeim fáu byggingum til sveita, úr er- lendu efni, sem, ekki stinga í stúf við umh's erfið né særa fegurðar- tilfinningu manns. Má vera að þar ráði nokkru um, að heima við marga bæi er fallegur skrúð- garður, vaxinn reynivið og birki og ýmsu fallegu skrúðgresi. Þetta veldur því, að bygging- arnar rísa ekki' einstakar og kaldar upp af jörðunni, heldur eru þær umluktar lifandi gróðrj, sem skýla nekt þeirra og binda þær lífrænum tengslum við landið og umverfið, sem þær standa í. Jaestrisni Landsveitárbúa er við brugðið, og ræður þar um íslenzk höfðingslund, sem svo víða annarsstaðar til sveita, þar sem hin svokallaða „menning" hefur ekki náð að uppræta all-t eðli og allan kjarna íslenzks lundarfars. Gætir þess mjög, hvað vegfarendum er sýnd mik- il gestrisni á Landsveitarbæj- um, einnig þeim, sem.liggja í þjóðbraut og þar sem ferða- mannastraumurinn liggur um frá vori til hausts. Einnig í öðru er Landsveitin menningarhérað. Hún er nógu af skekkt til þess, að persónuleiki íbúanna fái að dafna i friði, fróðleiksþrá þeirra nær að þró- ogr frítt.;.. .. Uppdráttur af Landsveit. LySan táknar uppblásna landiS, cn gróSurlandiS er merkt meS smá- um þverstrikum. T. h., innan breiSu strikanna, er hin nýja girSing Skógræktarinnar og SandgæSslunnar. Einnig eru merkt meS kross- um nokkur eySibýli í sveitinni, og er sumra þeirra getiS aftar í þess- arigrein. Byggö býli eru merkt með punktum. ast vegna þess að utanaðkom- andi áhrif trufla ekki störf þeirra né hugsanagang um of. I Landsveit hafa fæðst, alizt upp og búið ýmsir menn, sem vakið hafa á sér athygli alþjóð- ar fyrir menningar og mennta- störf. Og í Landsveit býr kjarn- mikil bændastétt, bændur, sem standa á gömlum, merg og sjá sóma sinn í því, að búa að sínu. Þeir hafa ekki lent í hópi þeirra bænda, sem hlaupið hafa af sér hornin í skuldasöfnun eftir- stríðsáranna, heldur hafa þeir spyrnt við fótum, og með þeim árangri, að Landsveitarbændur hafa oftast verið skuldlausir með öllu. Það er ekki svo að skilja, að það sé algildur mælikvarði á bændur og bændamenningu, að þeir safni ekki skuldum, þvi að margir afbragðs- og afburða- menn kunna ekki með fé að fara. Hitt er óneitanlegt, að eitt af höfuðeinkennum bændastétt- ar allra landa, er að búa sem allra mest að sínum eigin verð- mætum, kaupa sem minnst að, og á þann hátt að skapa sem allra minnsta veltu í viðskipt- um. Það leiðir því af sjálfu sér að það eru óeðlilegir búnaðar- hættir, þar sem safnað er mikl- um skuldum á eðlilegum tím- um. II. Alveg af sérstökum ástæðum finnst mönnum undarlegt að Landsveitin — einmitt hún — skuli vera ein af skuldminnstu sveitum i Sunlendingaf jórðungi og jafnvel þótt víðar væri leitað. Manni finnst það undarlegt fyrir þá sök, að siðastliðna hálfa aðra öld hefur sennilega engin byggð sveit á íslandi goldið ann- að eins afhroð og Landsveitin. Einkum er það sandfok, sem hefir herjað þessa fögru sveit, og það svo mjög, að mikið meira en helmingur hefir lagst í eyði. Voru þar áður grasflæmi og skógarlendur, en nú eyðisandar og blásin hraun. Fyrir einni eða tveim öldum stigu bláir reykir þarna upp frá bæjum, þar sem nú stendur ekki frámar steínn yfir steini og ekki sér á sting- andi strá. Svö mikill og misk'- unnarlaus er máttur eyðilegg- ingarinnar í Landsveit. Landsveit öll, neðan mjóddarinnar milli Rangár og Þjórsár við Tröllkonuhlaup, mun vera rösklega 250 ferkm. að flatarmáli. Af þessu land- flæmi mun vera um 110 ferkm. gróins lands eftir, en allt hitt komið í auðn. Og ef mið- að er aðeins við efri hluta Landsveitar, eru fjórir fimmtu hlutar hennar örfoka eyðihraun. Landbrot þetta hefir gerzt smám saman, þó þannig, að ára- skipti hafa orðið að, og eitt árið eða árabilið verið miklu hat- rammara en annað. Það hefir gerzt með þeim hætti, að norð- austan næðingar og þurrastorm- ar hafa náð tökum á gróðrin- um, rekið smáfleyga inn i gróð- urtorfurnar — eins og herfor- ingjar gera i nútíma hernaði — og þvi stærri sem fleygurinn varð, þeim mun mikilvirkara varð sandfokið hverju sinni. Er svo komið, að fjöldi býla hafa lagst i eyði siðustu tvær aldirnar, og enn eru bændur að flytja alfarnir brott úr Land- sveit og bæirnir þeirra að leggj- ast í auðn. í Jarðabók Árna Magnúss. (1711) telur hann yfir 50 jarð- ir, þar með taldar hjáleigur og önnur kot, sem þá eru annað- hvort í byggð eða nýkomnar i eyði. Nú eru jarðir i Landsveit 30 talsins, og hefir sandfok-

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.