Vísir Sunnudagsblað - 09.11.1941, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 09.11.1941, Blaðsíða 1
1941 Sunnudaginn 9. nóvember 45. blad Ragnar Ásgeirsson: Aostor á Héraði. Þó eg hafi að vísu nokkrum sinnum ferðast um, Austurland og meðal annars komið tvisvar á Hérað, í námskeiðsferðum fyrir Búnaðarfélag íslands, þá hef eg aldrei fyr komið þar að sumarlagi. Þótti mér þvi vænt um að eiga þangað erindi um hásumarið, og greip það fegins hendi, er það bauðst síðast í júlímánuði. 22. júlí var eg staddur í Ás- byrgi, ásamt konu minni, og við settumst þar í hraðferðabílinn um hádegisbil. Eftir skamma stund var hinn fagri og frjósami Axarfjörður að baki, en hinn ömurlegi Hólssandur tekinn við. Svo koma Hólsfjöllin, sem hið fræga hangikjöt er kennt við. Þar eru fáir bæir og eru nú Grímsstaðir einna kunnastir — að minnsta kdsti meðan veður- fregnum var varpað út, og alltaf var þar mest frostið á landiriu. Ekki er það að furða, því Hóls- fjallabyggðin er um 400 metrum yfir sjávarmál og óraveg frá sjó. Á Grímsstöðum bíður kaffi á borðum, því þessi afskekkti bær er nú kominn í þjóðleið. „Hér er gott að komá," segir einn langferðamaðurinn, „hér þarf hvorki að kaupa né þakka fyrir sig." Það er óneitarílega kostur fyrir þá, sem telja eftir sér að bjóða góðan dag, þó það sé út- látalítið. Fjórum km. fyrir austan Grímsstaði eru „gömlu Gríms- staðir". Þar stóð bærinn um ald- ir, en landið blés upp og bærinn varð að flytja. Hnullungar úr veggjum og beinarusl benda á að þar hafi byggð verið. Mjög er þama eyðilegt, landið sendið og blásið, en hvergi hef eg séð jafnháar og einkennilegar mel- þúfur og þar. Blaðkan er bezta fóður, en einkennilegt sýnist ó- kunnugum manni, að hér skuli vera eitt bezta fjárland. Allar sveitir eiga sína fegurð, en eg verð að játa, að eg átti bágt með að koma auga á hana á þessum slóðum þennan dag. Mistur eða móða var i lofti og því hulin sú fjallanna fegurð, sem, þar er talin mikil. Þarna er langt milli bæja, en bíllinn fer hratt yfir og brátt sést til Víðidals, eins afskekkt- asta bæjarins, og þá, nokkru síðar, er farið um hlaðið i Möðrudal. I þúsund ár hefir þessi bær verið einn afskekktasti bær landsins og það er rétt eins og húsin sjálf standi steinhissa á að vera allt i einu komin í þjóðbraut. Ekki var staðnæmst þar i þetta sinn. Á Jökuldalsheiðinni eru fáir bæir, en eyðibýlin tala sínu þögla máli. Farið er framhjá einu þeirra, Rangalóni við Sæ- nautavatn. Brátt tekur svo Jök- uldalurinn við, með bændabýlin beggja megin árimiar. Þar má víða sjá vel hlaðna veggi og kringlóttar hlöður. Matjurta- og kartöflugarða sá eg þar í hlíð- um, sem sýna að Jökuldalsbú- ar fylgjast með, en kartöflur munu hafa verið heldur sjald- gæfar þar, þangað til fyrir f jór- um árum. Einkennileg byggð er þetta, þar sem mórauð straunv hörð áin veltur áfram og ein- angrar byggðirnar sitt hvoru megin. Þar sem ekið er yfir Jökulsá, tekur Hróarstunga við. Úr Tung- unni er slórkostleg og falleg út- sýn til f jallanna, sem skilja Hér- aðið frá Austfjörðum. Var nú siðla kvelds og aftanroði yfir Dyrfjöllum Kjarvals og Beina- geitafjalli, sem Ásgrímur hefir gert fagrar myndir af. Og svo voru öll hin f jöllin, sem eg kann ekki að nefna. Fannst mér sem eg hefði varla fegurri fjallasýn séð en úr Tungunni þetta kvöld. Þar sem Hróarstunga endar taka Fellin við. Er það réttnefni á þeirri sveit, því þar er fell við fell, vestan við Lagarfljótið. I einu fellinu er Grimstorfa, all fyrirferðarmikil skógartorfa, girt af náttúrunnar höndum. Þangað komast kindur ekki og menn aðeins eftir tæpu ein- stígi og er hún þannig sjálffrið- uð. Þarna faldi sig fyrrum Grímur Droplaugarson, eftir að hafa komið hefndum fram. Því ber torfan nafn hans. í þús- und ár hefir björkin átt heim- kynni sín á þessum hamrastalli, óáreitt af fé og að mestu leyti af f ólki. Eitt, sem éinnig hefir lifað á Héraði i þúsund ár, er orðið buski. Er það sama og danska orðið Busk, sem þýðir runni. Á Héraði tala menn um skógar- buska og birkibuska. Að hverfa eitthvað „út i buskann" þýðir því að hverfa inn i skóginn — runnana, en ekki út í bláinn, eins og sumir halda. Og „eldabuska" mundi þá mega þýða, sú sem kyndir, setur buska i eld. Var- lega skyldi fara í að dæma allt það í íslenzku, sem líkist dönsk- unni, dönskuslettur. Þeir „ís- lenzkumenn", sem það gera, at- huga oft ekki hve málin eru skyld og að sum norræn orð lifa í hinum Norðurlandamálunum, sem fallið hafa niður hér. Svo er komið að Lagarfljóti, að brúnni, sem var einhver fyrsta stórbrúin, sem byggð var á landi hér eftir aldamótin og enn er hún stæðileg. Þá er skammt að Egilsstöðum á Völl- um, einu mesta stórbýli á Hér- aði. Þar er einn aðalviðkomu- staðurinn, hjá Sveini bónda. Er tvíbýli þar og bæði býlin stór og byggingar miklar fyrir fólk og fénað. Þar er etinn kvöldverð- ur, síðan heldur billinn áfram til Seyðisfjarðar. Er það löng leið að aka á einum degi, frá Akur- eyri og þangað. En við verðum eftir á Egils- stöðum. Nœsta morgun skoðum við umhverfi Egilsstaða. Af hæðunum er fagurt að líta yfir Lagarfljót. Skógi vaxnir ásar austan við bæinn. Egilsstaða- skógur nær yfir mikla viðáttu. Enda er þetta mesta skógarhér- að landsins, sem við erum kom- in í. Á Egilsstöðum eru mikil tún og mikil nýrækt. Birkifræ fýkur úr skóginum í fram- ræsluskurðina og spírar á börm- unum. Mátti þar viða sjá álit- legar, fallegar birkiplöntur, vaxnar upp sem nokkurskonar „illgresi". Björkin er ágeng og leggur fljótt landið undir sig, fái hún að ráða. Jökulnúnar klappir standa víða upp úr túninu, spor frá is- öldum, yfir Lagarfljót sér inn á Snæfell fyrir botni Fljótsdals- ins. Sunnan við húsin eru stórir og myndarlegir trjá- og blóma- garðar, sem gefa Egilsstöðum myndarlegan og f agran svip. En ferðinni var heitið að Hall- ormsstað. Vellirnir teygja sig langt inn með Lagarfljóti, þar sem þeir enda taka Skógar við. Vellirnir eru vinaleg sveit, en lítið er þar um skógargróður nálægt bæjum. Ég hafði áður komið að Hallormsstað um há- vetur. Reið í kaldranalegu veðri frá Ketilsstöðum þangað. Þegar í skóginn kom, var hlýtt og nota- legt, þar næddi ekki, því skóg- urinn mildar lof tslagið, þar sem nóg er af honum. Ég varð þá að hugsa mér hvernig þar væri um hásumar, en verð að játa, að veruleikinn tók öllum vonum mínum fram. Á Hallormsstað fær maður glögga hugmynd um hvað Island hefir misst, við að skógunum var eytt og um hve þýðingarmikið það væri að koma þeim til aftur. En það er hægara að afklæða en að klæða landið á ný. Á Héraði má sjá glögg merki þess hve máttug friðun lands er og hvað manns- höndin hefir og getur gert til að hjálpa náttúrunni. Á Hallormsstað er húsmæðra- skóli, sem frú Sigrún Pál&dóttir Blöndal veitir forstöðu. Þar er

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.