Vísir Sunnudagsblað - 22.03.1942, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 22.03.1942, Blaðsíða 1
1942 Sunnudaginn 22. marz B. blaö {*nðiuuutlur Friðjonsson: KREYTNI Sunnudagsblað Vísis fiutti i fyrra sögu, þýdda, sem heitir Lygalaupur. Efnið er að þvi ley ti nýstárlegt, að það hefir eigi birzt fyrri a voru máli, svo að mér sé kunnugt. Ástalaupum hefir ver- ið gert hærra undir höfði í bók- menntum, því að um þá eru skráðar a. m. k. níu hundruð níutíu og niu þúsund níu hundr- uð níutíu og níu sögur, og mun- ar þá minnstu að milljónin sé fyllt. Þessi aragrúi sagna um ástalaupa og strákastirtlur eru svo keimlíkar, að hver saga dregur dám af annari, svo að engin þeirra sætir tiðindum, sem heitið getur því nafni. Allt er i rauninni sama tóbakið, i litið breyttum umbúðum, til mála- myndar. Einn og annar lygalaupurget- ur verið hressandi, hann sjálfur eða þá ef tirherman. Ef tirherm- ur eru listalygarar. Sú hermi- kráka, sem kryfur og slægir Lygalaupinn, sem Vísis-blaðið túlkar, bregður fyrir sig skáld- tungu, og gerir að vísu sjö hæn- ur úr þrem f jöðrum. Það Bessa- Ieyfi taka skáldin undir sjálfum sér, á þvílíkan hátt, sem stjórn- málamenn ýkja sér í hag kosti sinna manna og anmnarka mót- stöðuliðs. Tungan gerir (stig-)mun á ó- sannindum: ýkjur, skreytni, lýgi og fleiri nöfn eru henni tiltæk um missagnir manna, sem eru eigi áreiðanlegir i orðum. Þuríður Snorradóttir var talin óljúgfróð. Þá ætti lýsingarorðið óljúgfróður að vera til. En ekki hefi eg rekizt á það. Kalla mætti Gróu á Leiti ljúg- fróða um þau málefni, sem ber á góma milli búrs og eldhúss. Lygalaupurinn í Vísis-blaðinu er ljúgfróður um málefni, sem ekki hafa átt sér stað, og snýst skreytni hans um hann sjálfan og er svo að segja meinlaus. Menn, sem ráða yfir þessháttar staðleysum, eru svo að segja ó- teljandi um allar jarðir og á hverju strái svo að segja. Efni þessarar greinar verður um fá- eina menn þessháttar, sem orðið hafa á vegi minum. Ýkjur þeirra og skreytni virtust vera ósjálf- ráðar og munu mennirnir hafa verið gæddir' skáldgáfu — því að margir eru skáld þ'ó að þeir yrki ekki. Og er það jafn víst sem hitt: að ekki eru allir skáld, sem yrkja. * í þeirri andrá, sem Vísis-blað- ið færði mér Lygalaupinn — sunnan úr löndum -—, barst mér i hendur frásögn Friðriks Guð- mundssonar (i endurminning- um hans) um undrin, sem gerð- ust i Hvammi í Þistilfirði á tima- bilinu 1910—1914. Friðrik fær- ir Hjört hreppstjóra á Álandi í Þistilfirði fyrir sögu sinni, sem var merkur maður á allar lundir og vej vitiborinn. Saga Fróðár- undranna, sem gerðust þarna í Hvammi, hefir verið rituð í molum einum, og er-það skaði. Eg hitti Hjört að máli nokkru síðar en undrin gerðust, að sumu leyti í viðurvist hans, en eg spurði hann minna en skyldi úr spjörunum þeim og varð eg þá og þar ósvinnur, að láta merki- legt tækifæri ganga mér úr greipum. Hjörtur sagði mér (G. F.) um pottinn, að hann hefði séð hann færast úr stað, ekki meira en það. En eg spurði hann eigi svo sem skyldi. Það er að visu f urðu- legt, að stór pottur fullur af vatni hreyfist af sjálfsdáðum, sem svo er kallað, færist úr stað. En þó er frásögn Friðriks þeim mun stórfenglegri en frásögn Hjartar i mín eyru, sem ganga á vatni, þurrum fótum, er furðu- legri en breytni sundmanns er, þess er treður marvaða, svo að hann stendur upp úr, ofan við mitti, vatnsfletinum.......Eg mun gera gangskör að því, að fá rétta sögu af hreyfingum pottsins, eins og hún kom Hirti fyrir sjónir. En að svo stöddu efast eg um sannfræði sögunn- i Endurminningum Friðriks Guðmundssonar. Margt er í þeim endurminn- ingum allmjög ýkjum blandið, og er orsökin skiljanleg. Höf- undurinn ritaði endurminningar sinar blindur á gamals aldri, og haf ði þá gengið með hugarf óstur sín langtum lengur en móðir Völsungs gekk með son sinn, sem frægt er i sögum. Hugar- fóstur vaxa á svipaðan hátt sem börn i móðurlífi: án þess að sá eða sú viti, sem gengur með fóstrið, að það vex. Svo sem nærri má geta, hef ir Friðrik haft yndi af að færa i frásögur atburði, sem gerzt höfðu á lífsleið hans. Hann hef- ir orðið á sína vísu gunnreifur við að endurlifa og orðfæra við- burðina. Sú sjálfumgleði kemur greinilega i ljós i frásögnum hans um viðskipti og viðureign þeirra séra Arnljóts á Sauða- nesi. Friðrik lætur i veðri vaka, að hann hafi staðið Arnljóti fyllilega é sporði hvarvetna þar, sem þeir áttu málum að skipta. En þó að Friðrik væri allvel greindur maður, .var hann eigi meira en hálfdrættingur gagn- vart Arnljóti Ólafssyni. Friðrik gerðist kvæðasmiður eftir að hann fluttist til Vestur- heims, fulltíða máður. Eg held að f jarlægðin hafi gert menn og málefni hér heima (og hann , sjálfan eigi sizt) blá í hyllingu titrandi tibrár. Potturinn i Hvammi kann að hafa lent inn í þeirri móðu. * Með þessum getgátum er eg eigi að kasta skugga á Friðrik Guðmundsson. Eg er aðeins að vekja athygli á lögmáli, sem menn og konur lúta, sem frá- sögugleði grípur i faðm sinn. Sú gleði skein og skartaði t. d. á Ólínu Andrésdóttur, þegar hún sagði þjóðsögu. Þá lyftist hún í sæti og færðist öll i auk- ana. Þeir, sem heyrðu hana segja sömu söguna oftsinnis, tóku ef tir þvi, að sagan óx held- ur en hitt við hverja endursögn, þ.e.a.s. blómgaðist, fitnaði, ef svo mætti að orði komast. Víst er vandfarið með frá- sögugleðina, þegar sönn saga er sögð, þó gjarnan megigefahenni lausan taum þegar þjóðsagnir eru efst á baugi. Þegar Dan- merkur-saga Saxa er lesin, virð- ist manni frásagnagleði Saxa hlaupa með hann i gönur, eink- anlega ef gerður er samanburð- ur á honum og Snorra Sturlu- syni, eða höfundi Flateyjarbók- ar. Þó þarf enginn að ganga þess dulinn.^að Snorri færir í stílinn samtöl höfðingja, eða skapar þau ef tir líkum. Annars er frásögugleði rit- höfunda með ýmsu móti. Ólina Andrésdóttir varð öll á lofti, þegar hún sagði þjóðsögu. En séra Skúli sagði sögu Galdra- Lofts svo að segja niðurlútur, gersneyddur öllu yfirlæti, í svo fám orðum, sem unnt var. Hann kunni þá list. En Homer skáld notaði 99 orð um atburði, sem norræn list mundi komast af með 9 orð. Báðar þessar list- rænur hafa farið frægðarför með himinskautum „ok er mörg kredda ok er þat ekki á eina lund rétt" (að sögn Götu-Þrand- ar). Vax-la verður um það deilt, að gaman er að skreytnum mönn- um, þeim, sem engum gera mein með ýkjum síaum. Eg þekkti á unga aldri mann, sem var selaskytta svo mikil, að nálega lá hver selur dauður fyrir

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.