Vísir Sunnudagsblað - 10.05.1942, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 10.05.1942, Blaðsíða 1
mmm 1942 Sunnudaginn lO.mai 12. blaö Þegr^F Rn§§ar JU| önnum hættir til að gleyma því nú, þegar Þjóðverjar virðast ósigrandi og bjóða öll- um heimi byrgin, að Berlín hef- ir ekki alltaf verið höfuðborg sigurvegara, og að tvisvar á síð- ustu tveim öldum hefir hún ver- ið tekin herskildi af f jandmönn'- um þeirra, er þar réðu þá. 1 annað. skiplið — árið 1806 — voru það hersveitir Napole- ons mikla, sem þrömmuðu um gölur Berlínar. Það var engin furða, þólt Berlín félli fyrir svo vöskum innrásarher. En Berlín bafði fallið áður, árið 1760, þeg- ar hún var höfuðborg FriðrÍKs mikla, og hver var það þá, sem tók hana? Illa æfður og út- búinn her keisaradrottningar- innar á Bússlandi! Það er ekki laust við það, að þessi taka Berlínar árið 1760 hafi verið brosleg að ýmsu leyti. Ef satt skal segja, þá var hér frekar um mistakaskopleik að ræða en sorgarleik árangurs- lausra hetjudáða. Þýzkur hers- höfðingi, sem var í þjónustu Rússa, tók Berlín, prússneskur kaupmaður, sem hét pólsk-rúss- nesku nafni, hjálpaði sigurveg- aranum til þess að forða borg- inni frá skemmdum og eyði- leggingu, fjöldi manna var grunaður um drottinsvik og að hafa þegið mútur, og þegar Friðrik mikli náði höfuðborg sinni aftur á vald sitt, þá var það ekki vegna yfirburða hers hans, heldur vegna ódugnaðar andstæðinga hans og óttans, sem stafaði af nafni.hans. Hershöfðingjar Áusturrikis- manna og Bússa ræddu sameig- inlega um að ráðast á Berlín ár- iðh758 en þá stóð 7 ára stríðið yfir (1756—63), og loks var ékveðið að láta til skarar skriða haustið 1760. Þessi herför átti ekki að- eins að auka virðingu og álit Bússa út á við og inn á við, held- ur var ætlunin engu síður að draga úr mætti Prússa gagnvart Austurríkismönnum. Prússar þjörmuðu nefnilega mjög að her Austurrikis undir stjórn tóku Berlin Daun, höfðu króað hann inni í Slesiu. Austurrikismönnum var nauðsynlegt, að létt yrði á her- kvínni sem fyrst, og það varð því að ráði, að senda létt-vopn- aðar sveitir, er væri fljótar i för- um, til Berlínar. Tottleben, hershöfðingi í þjónustu Bússa- drottningar, var valinn til farar- innar. Gottlieb Heinrich Tottleben vár gáfaður maður og margt vel gefið. Hann þekkti Berlin vel og kunni vel við sig i þeirri borg. Hann var af saxneskum ættum, friður maður, en eyðslu- belgur mikill. Hann var ævin- týk-amaður og kvennabósi og haf ði löngum svallað við pólsku hirðina (einkum af þvi, að kon- ungur Saxlands var oft jafn- framt konungur Póllands). En svo fór að lokum, að TotUeben hætti að kunna við sig í Varsjá og gekk í þjónustuHollendinga. Þar varð harin undirhershöfð- ingi og svallaði sem fyr. Dag nokkurn kynntist hann konu, sem var svo rík, að hún vissi ekki aura sinna tal. Hún var erfingi mikilla auðæfa 4 Austur-Indium og vinir hennar og vandamenn voru andvígir kynnum hennar og Tottlebens, þvi að hann var jafnan auralaus. En hún lét engár fortölur á sig fá og varð ástmey hans. Til þess að losna . við ættingjana og nöldrið i þeim ákváðu hjúin að flýja til Berlínar. Það gerðu þau árið 1754, tveim árum áður en „Sjö ára stríðið" brauzt út. Þau Tottlebenshjúin tóku auðvitað drjúgan þátt i sam- kvæmislífinu, en hann hafði þó nánar gætur á öllu, sem, gerðist á stjórnmálasviðinu -og var því reiðubúinn til þess að bjóða Friðrik þjónustu sína, er styrj- öldin var hafin. En annaðhvort hef ir Friðrik haf t of marga hers- höfðingja fyrir, eða ekki kunn- að að meta kosti hins friða Saxa, þyi að hann vildi ekki gera hann að meira en ofursta. Þá fór Tottleben í fússi til St. Pétursborgar, til hirðar Elisa- betar, dóttur Péturs mikla. Henni var bölvanlega við Frið- rik og gerði Tottleben ums^vifa- laust að hershöfðingja. Þeim EI- isabet og Tottleben fannst það því vel til fundið, að senda hann til þess að klekkja á sameigin- legum fjandmanni þeirra. Tottleben lagði af stað. Hann hafði þrjú þúsund manna lið — húsara, kósakka, sprengjukast- ara og venjulega fótgönguliðs- menn. Ausk þess hafði harin fimmtán léttar fallbyssur, svo að hann gat farið hratt yfir. Stundum fór riddaraliðið svo geyst, að fótgönguliðið gat ekki fylgt því með góðu móti og tók Tottleben þá l>að ráð, að taka á vald sitt fjölda bændavagna og flytja fótgönguliðið á þeim. Þeg- ar Bússar tjölduðu að kveldi föstiidagsins 3. október, var Ber- lín komin i augsýn. Borgin var ósjálfbjarga og varnarlaus. Hún var að vísu um- girt múrvegg, en hann var éng-. an veginn sterkur. Tiu hlið voru á honum, hálfviggirt, og til varn- ar voru 1200 fótgönguliðar og riddarar. Bochow hét hershöfð- inginn, sem var fyrir þessu liði, en í borginni var auk þess f jöldi annarra hershöfðingja. Voru sumir hættir herþjónustu, en aðrir voru sárir. Þeir voru litlir vinir Rochows og gerði það hon- um óhægt um vik við v'arnir borgarinnar. I hópi þessara hershöfðingja var einn, er Seidlitz hét. Hann lét í veðri vaka, að hann væri xeiðubúinn til þess að taka við af Rochow, ef hann reyndist ekki vandanum vaxinn. Þeir, sem fylgdu Seidlitz að málum, nutu stuðnings Lehwalds, mar- skálks, er var borgarstjóri Ber- línar um þessar mundir. Hann var maður aldraður, en svarinn fjandmaður Rússa. Hinsvegar var konungsfjöl- skyldan ekki i borginni, og hirð- in og ráðherrarnir voru einnig á bak og burt. Höfðu þau öll verið flutt i skyndingu til Magdeburg skömmu áður, þeg- ar það varð ljóst, að ókleift yrði að stöðva framsókn Bússa. Tottleben fór umhverfis boi'g- ina og þreifaði fyrir sér, hvar varnirnar mundu vera veikast- ar. Hann komst að þeirri niður- stöðu, að réttast mundi að leita á við Hallehliðið og fylkti liði sinu þar án tafar. Ýar Tottleben því fyrir vestan borgina með menn sina. Hann sendi þvi næst boð um það til Bochows, hers- höfðingja, að hann yrði að gef- ast .upp strax skilyrðislaust og jafnframt krafðist hann þess, að auðmenn borgarinnar greiddi 4 milljónir dala, til þess að henni yrði hlift. Bochow var fús til þess að fallast á báða þessa kosti, en þá tóku Seidlitz og vinír hans í taumana. Þeir vildu berjast og Bochow varð að beygja sig fyi-ir þeimi, áður en hann gæti fallizt á skilyrði Rússa. Borgarar og hermenn tóku þegar til óspilltra málanna að styi-kja varnirnar. Styrktu þeir múrana og grófu tálmunargraf- ir framundan Halle-hliðinu. Bússar biðu átekta nokkra stund, en hófu síðan árás sína með skothríð á eina af útborg- unum. En hún bar ekki tilætl- aðan árangur, því að fallbyssu- kúlurnar voru ekki nógu stórar til að geta kveikt í húsunum, sem þær hæfðu. Þar kom í ljós ókostuí'inn við að hafa fall- byssurnar litlar og léttar, til að geta farið hraðar yfir. Rússarnir höfðu heldur ekki athugað það, að hús Berlinarbúa voru úr steini, en ekki timbri, eins og venja var heima í Rússíá.

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.