Vísir Sunnudagsblað - 24.05.1942, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 24.05.1942, Blaðsíða 1
wamm< 1942 Sunnudaginn 24. mai 14. blaö Litið iim öxi. $íra Jes A. Gíslason sjötugur. JES A. GÍSLASON I Þegar eg kom til Vestmanna- eyja fyrir einum mánuði, gekk eg fyrsta morguninn að klettum nokkrum vestan og norðan við kaupstaðinn, er Skiphellar nefn- ast. Eg hafði ekki staðið þar lengi, þegar eg sá til f erða manns eins, sem kom hlaúpandi í átt- ina til riiih austanJrá Eiði. Mað- urinn virtist mér wra eldri mað- ur í sjón, og þó enganveginn mjög gamall, en hreyfingar hans og limaburður var sem hjá ungum manni á bezta aldri. Við tókum lal saman, og eg hafði ekki rætt lengi við hann, þegar eg komst að raun um, að maður þessi var ekki aðeins heil náma að fróðleik um Eyjarnar, sögu þeirra, menningu, atvinnuhætti að fornu og nýju, heldur einnig náma hvað snerli jarðfræði og náttúi-ufræði. Áður en við skild- um sögðum við til nafns okkar, og þessi maður, sem eg hitti þarna var síra Jes A. Gislason, einn af elztu og kunnustu Vest- mannaeyingum, þekktur fyrir fróðleik sinn og ýms menning- arstörf. Eftir þetta hittumst við sira Jes oft. Stundum gengum við morgungöngu saman, þ. e. a. s. við hlupum eins mikið og við gengum, því að síra Jes heldur við heilsu sinni með daglegri morgunleikfimi, göngu og hlaupum. Og þó að síra Jes eld- ist að árum, þá hefir líkaminn neitað að fylgjast með — á hon- um sér ekki ellimörk. Eitt sinn komst eg að því, að síra Jes ætti bráðum sjötugsaf- mæli. Þá var ekki um annað að ræða, en gera honum aðför og „pumpa" hann um þá góðu görrilu daga, sem nú eru löngu liðnir og flestum gleymdir. Hann heitir fullu nafni Jes And- ers og er sonur Gisla Stefánsson- ar kaupmanns í Vestmannaeyj- um og Soffiu Andersdóttur konu hans. Móðurættin er af Austurlandi annarsvegar en Noregi hinsvegar. Faðirinn er aftur á móti ættaður undan Austur-Eyjafjöllum, sonur Ste- fáns stúdents i Selkoti Ólafsson- 'ar gullsmiðs þar, en siá Ólafur var kvæntur Guðlaugu dóttur sira Stefáns i Laufási og konu hans, Jórunnar sem var dóttir Steins biskups á Hólum. Jes fæddist 28. mai 1872 i svo- kölluðu Jónshúsi i Vestmanna- eyjum. Seinna var það nefnt Hóll og loks Hlíðarhús. En síra Jes tók tryggð við Hólsnafnið, og þegar hariri mörgum árum seinna lét byggja sér hús, nefndi hann það Hól, og svo heitir þar enn. Þau hjónin, foreldrar Jes, áttu alls 10 börn og eru sjö þeirra á hfi. En nú er þar komið, sem lifs- saga sira Jes hefst, og tek eg þann kost að láta hann sjálfan segja frá, á sama hátt og hann sagði mér: „Eg ólst upp hjá foreldrum mínum. Þau voru talin heldur fjáð, eftir þvi sem þá gerðist meðal Eyjaskeggja, þvi að fá- tækt og eymd voru hér i rikum mæli á þeim árum. Margir lifðu blátt áfram við skort, en sem betur fór komust foreldrar mín- ir og við systkinin hjá þeirri plágu. Við höfðum ævinlega nóg, bæði i okkur og á, hinsveg- ar var sparnaðar gætt á öllum sviðum, og stígvélaskó eignað- ist eg t. d. ekki fyr en eg var tólf ára. Á æskuárum mínum voru íbúar um 400 talsins, hér i Eyj- um. Sú tala hefir næstum tí- faldast til þessa dags. Þá voru danskir kaupmenn öllu ráðandi í verzlun og áttu þeir ekki hvað siztan þáttinn í hinni slæmu af- komu fólks. Nokkuð birti þó til, Á höfninni í Vestmannaeyjum. er faðir minn hóf verzlun á staðnum, jafnhliða kaupfélagi, sem reis upp á þeim árum. Al- gengt var, að fiskveiðar brygð- ust algerlega. T. d. minnist eg þe'ss, sennilega árið 1894, að þá fór eg til „lands" með Land- eyjarmönnum, sem höfðu stundað róðra úr Vestmanna- eyjum. Hlutur hvers þeirra var seytján fiskar — það var allt og sumt. Hæzti hlutur þá vertíð munu hafa verið 200 fiskar. Annars þótti það ágæt vertíð, ef meðalhlutur var um 400 af þorski eða löngu — annar fisk- ur var alls ekki talinn. Verðið á f iskinum var að sama skapi lágt, eða jafnvel niður í 32 krónur skippundið. Mér þætti fróðlegt að sjá framan i andlitið á þeim sjómanninum nú, sem ekki afl- aði nema 17 fiska á vertiðinni. Þetta viðhorf breyttist alger- lega um aldamótin siðustu og eftir þau. Árið 1807 var lítils-> háttar byrjað að nota lóðir og tíu áruiri siðar gerði Þorsteinn i Laufási tilraunir með þorska- net, enda þótt þau kæmust al- mennt ekki i notkun fyrr en ef t- ir 1913. Síðan veiðarfæri þessi voru upptekin, ásamt vélbáta- flotanum, má segja að tímamót hafi skapazt i sögu og velgengni Vestmannaeyja, með þeim ár- angri, að nú eru Vestmaunaeyj- ar fremstar i hópi allra bátaver- stöðva á landinu. Það er margs að minnast frá , uppvaxtarárum mínum hér í Eyjum, bæði um menn og mál- efni, vinnubrögð, lifnaðarhætti og siðu. En hér er ekki rúm til að rekja nema minnst af því. Meðal þess sem eg minnist frá þessum árum, var þegar skipin voru að koma úr róðri. Fiskur- inn var seilaður fyrir utan svo- kallaða Stokkhellu eða Brún- kollu, og að þvi búnu röðuðu sér 12—20 manns á skipin, eftir stærð skipanna, og drógu þau upp langa sandleiru og siðan ripp brattar klappir, þar sem

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.