Íslendingaþættir Tímans - 09.03.1974, Blaðsíða 8

Íslendingaþættir Tímans - 09.03.1974, Blaðsíða 8
Hólmfríður Pétursdóttir Arnarvatni Kveðjuorð. Flutt við jarðarför Hólm- friðar Pétursdóttur frá Gautlöndum, húsfreyju á Arnarvatni. í F. 17.12. 1889, d. 1.2. 1974. Norður í Dumshafi ris eyland eitt, sem nú hefir verið byggt i ellefu aldir. Það er land hinna skörpustu and- stæðn#. þar brýzt eldur úr iðrum jarð- ar en kaldur jökull krýnir fjallatinda vetursem sumar. Þar skiptast á ókleif fjöll, brunahraun og eyðisandur og blómlegar byggðir skjólsælla dala og háfjallasveita. Þar gerast dagar styttri og nætur lengri og dimmari i skammdegi vetrarins, en titt er viðast hvar annars staðar á byggðu bóli. En þar er lika „nóttlaus voralda veröld", þegar sólin skin af sliku örlæti nótt sem dag, og það getur bók- staflega verið synd, að ganga til náða á bjartri vornóttinni. Þá má heyra gras gróa og ull vaxa á sauðum. 1 þvi landieru skarpari skil milli sumars og vetrar en gerist i öðrum löndum, enda vorkomunni hvergi fagnað af slikum innileik sem þar. Þar vaxa lika kjarn- meiri grös úr moldu en i hinum suð- lægari löndum. Það sama hefir löng- um mátt segja um það fólk þá þjóð, sem byggt hefir landið, enda hefir landið aldrei boðið börnum þess gæði sin án þess að fyrir þeim væri unnið með harðfylgi hugar og handa. Með nokkrum sanni má segja, að islenzkt þjóðlif hafi frá fyrstu tið til þessa dags lotið lögmálum árstiðanna. Okkur er gjarnt að lita landnám Is- lands augum vorsins. Land allt vaxið viði milli f jalls og fjöru, vötn öll full af fiski, sem ekki kunni manninn að hærðast, sannkallað óskaland. Og fyll- ir ekki stofnun þjóðveldisins þá yor- björtu mynd? Og vist hefir margur ís- lendingur, þegar að kreppti, vermt sig við minningar um sumar sögualdar. Fall þjóðveldisins, glötun sjálfstæðis og róstur Sturlungaaldar, minna sannarlega á stórviðri haustsins. Og svo hefst hið langa, kaida og myrka skammdegi i þjóðarsógunni. Fimbul- vetur erlendrar áþjánar, örbirgðar, hallæra og drepsótta, svo við landauðn lá þegar fastast svarf að. Á siðustu öld sá margur þann kost vænstan, að flýja land til annarrar heimsálfu. En allir vetur taka enda, og vorið kom. Hið bjartasta vor, sem komið hefir yfir is- lenzkt þjóðlif kennum við gjarna við aldamótakynslóðina. Slikur vorþeyr fór um þetta þjóðlif um og fyrir siðustu aldamót, að varla hefir merkari atburður gerzt i allri þjóðarsögunni. Eflaust hafa marg- háttaðar hræringar úti i hinum stóra heimi ýtt undir það róttæka endurmat á arfteknum siðum mannlegra sam- skipta, sem þá fóru i hönd. En allt var þetta þó fært til islenzkra staðhátta og borið uppi af sjálfmenntuðu alþýðu- fólki þess tima. Ræktun lands og íýðs! Islandi allt! Það voru kjörorð þessa fólks. Efalaust hefir ómurinn frá frönsku byltingunni: frelsi, jafnrétti, bræðralag, hrært strengi i brjóstum þess. Þessi kynslóð er ef til vill sú hamingjusamasta og rikasta, sem fæðzt hefir á islandi Rikust og hemingjusömust fyrir þá sök, að hún átti hugsjónir til að berjast fyrir, óvenjulegt þrek til að leggja til atlögu. Bjartsýna trú á land sitt og þjóð. Hún hóf á loft merki félagshyggju og samhjálpar. Hún boðaði þá kenningu, 8 að hver einstaklingur ætti sama rétt til lifsins gæða, hvar isfett sem hann stóð. Hún barðist fyrir aukinni menn- ingu, sem miðaði að þvi að auka manngildi einstaklingsins. engin kynslóð hefir skilað jafn dýrmætum arfi sem hún i hendur þeirra, er landið skyldu erfa eftir hennar dag. Þvi hef ég dvalið svo mjög við þessa sögu á þessari stundu, að þessi kona, sem við fylgjum til moldar i dag, var glæsilegur fulltrúi aldamótakynslóð- arinnar. Hún fæddist á hinu bjarta vori og naut sólar þess og heiðrikju öll sin bernsku og þroska ár. Þeim uppruna sinum leyndi hún aldrei, bar hans merki til hinztu stundar. HUn hlýtur að verða okkur öllum minnisstæð, þvi saman fór i óvenju rikum mæli andlegt og likamlegt atgervi. Já, Hólmfriður á Arnarvatni, var sannur fulltrúi voraldarfólksins, sem islenzk þjóð stendur i mestri þakkarskuld við i dag. Sem húsfreyja á stóru og erfiðu heimili háði hún af prýði þá hetju- baráttu, sem islenzkar húsmæður hafa löngum háð i þessu landi, án. þess að dáðum þeirra væri sérstaklega á lofti haldið á spjöldum sögunnar, að seðja svanga munna af knöppum aflafeng og veita aðra aðhlynningu af „knbppum efnum, en halda að auki uppi islenzkri gestrisni af fullri rausn. Að aqki gerð- ist hún stjúpmóðir að stórum barna- hópi, og ég efast um að nokkur hafi leyst það erfiða hlutverk ef hendi af annarri eins prýði. Þetta mætti nú þykja ærið ævistarf. En Hólmfriður á Arnarvatni, lét ekki baslið smækka sig. Hugsjónir aldamótakynslóðarinnar áttu sannar- lega hug hennar og hjarta. Auk þess að vera virkur þátttakandi i félagslifi sinnar sveitar, tók hún sér fyrir hend- ur að heimta mannréttindi til handa þeim helmingi þjóðarinnar, sem ekki hafði notið þeirra, — islenzku konunn- ar. Ekki svo að skilja, að hún væri þar ein að verki, en framarlega stóð hún i þeirri baráttu, og mikið eiga kynsyst- ur hennar, svo og þjóðin öll, henni að þakka á þvi sviði. Þvi verður ekki á móti mælt, að Hólmfriður og tvibura- bróðir hennar, Jón Gauti, sem við fylgdum hér til grafar fyrir tæplega istendingaþættir

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.