Íslendingaþættir Tímans - 08.07.1978, Blaðsíða 6

Íslendingaþættir Tímans - 08.07.1978, Blaðsíða 6
Þrándur á Aðalbóli F.4. jUli 1897 D.27. mai 1978 Sá er þetta ritar knúði dyra á lnisi einu I miðborg San Francisco fyrir fimmtlu og fimm árum. Þar lauk um sinn löngu og nokkuð ströngu ferðalagi, þvi að sfðustu mánuðina hafði ég verið að vinna mig áfram vestur yfir álfuna, peningalaus með öllu og nýkominn heiman frá Islandi. Ég hafði frétt að i þessu husi byggi sýsl- ungi minn og frændi, Þrándur, sonur Indriða skálds á Fjalli i Aðaldal. Þótt skammt væriá milli heimila okkar i Þing- eyjarsýslu, sáumst viö þarna i fyrsta sinn. Atvikin höguðu þvi svo að ég settist að i þessu hUsi og leiftir minar og þess fólks sem þarbjóog siðarbættist ihópinn, lágu siðan saman þau sjö ár sem ég dvaldi i landinu. Þeir sem þarna bjuggu auk Þrándar og min voru þrir HUnvetningar, Jósef Jónsson frá Brekku I Þingi og bróðir hans ólafur, ásamt konu sinni þarlendri, og Lárus Erlendsson frá Beinakeldu. Sfð- ar bættust svo i hópinn þeir bræbur Þrándar, Högni nú bóndi á Syðra-Fjalli i Aöaldal oglndriði ættfræöingur i Reykja- vik, og sfðast en ekki sizt kona Þrándar, Signý, systir Þórkels prófessors og há- skólarektors. Þaðer einkennilegt hvernigatvikin láta leiðir fólks mætast og falla saman á cílik- legustu stundum og stöðum. Rithöfundur- inn Thornton Wilder rekur þetta eftir- minnilega i frægri skáldsögu, „The Bridge of San Luis Rey". Ósamstæöur hópur fólks, sem mætist á fornri brU, til þesseins,abþvier virðist að faUa saman I gljUfrið þegar brUin hrynur. Leiöir okkar, þessara lslendinga, höfðu af margbreyti- legum astæðum og á svipaðan hátt legið til þessa hUss i San Francisco, svo fjarri ættlandi okkar. En ekki til þess að deyja, heldur til þess að af leiddu ævilöng kynni ogvinskapur.semaldreibarskugga á um langa ævidaga. Fólk þetta er nU allt mjög hnigið að aldri, en Þrándur er hinn fyrsti er kvaddur hefur verið til brottfarar. Þrándur á Aðalböli var fæddur 4. jUli 1897 og þvi tæplega 81 árs er hann lézt. Foreldrar hans voru þau hjónin Kristin Friðlaugsdóttir frá Hafralæk og Indriði Þórkelsson bóndi og oddviti á Ytra-Fjalli, landskunnur maður. Þrándur ólst upp i stórum hópi tápmikilla systkina i einni af fegurstu sveitum landsins og var þvi að vonum átthagakærmaður. Þaö batt hann þóekkium of viðheimahaga ogleitaði þvi hugurinn Ut til frekari mennta og kynna. Hann hélt til Hvanneyrar og Utskrifaöist Ur bændaskólanum þar árið 1919. Þaðan lá leiðin tU Noregs og Danmerkur til frek- ara verknámsogsíðan til Bandarikjanna, þar sem við hittumst þann ágæta jUlidag árið 1923. Þrándur hélt heim til Islands af tur eftir tólf áraf jarvistaðallega i San Francisco, kæru mágkonu þá finn ég að margs er að minnast og sakna. Þó að hennar likam- legu kraf tar væru alveg á þrotum þá fékk hún að halda sfnu skýra og andlega þreki til hins siðasta. NU er þessi góða kona horfin af þessari jarövist til fegri heima. Ég veit að góöar oskirogþakkir fylgja henni frá samferða- mönnum hennar. Jarðnesku leifar hennar voru fluttar á æskustöðvar hennar og jarðaðar við hlið manns hennar við Grafarkirkju. , 6 Ei má eðli hagga, er það drottins gjöf. Þar sem var min vagga vil ég hljóta gröf. Stgr. Th. Ég enda svo þessi fátæklegu minn- ingarorð með djúpri viröingu og innilegu þakklæti til þin, kæra mágkona. Ég bið þess að guð láti engil sinn leiða þig á fund ástvina þinna. Astvinum þinum öllum votta ég dýpstu samuö. VigfUs Gestsson þar sem hann starfaði sen verktaki I mUr- iðnum. Honum vegnaöi þar mjög vel, en varð fyrir fjárhagslegu áfalli, sem margir fleiri, i bankahruninu 1929, og hélt þvi heim auðugri af lifsreynslu en fjármun- um. Hann minntist þó jafnan áranna I Kaliforniu með gleði og þeirra kynna, sem hann hafði þar af landi og þjóð. Arið 1932 reisti Þrándur nýbýli norður i Aðaldal og nefndi Aðalból. Hann bjó þar i 46 ár til dauðadags og var jafnan siöan f daglegu tali nefndur Þrándur á Aðalbóli. Þrándur var ágætlega gáfum bUinn, glöggur á menn og málefni og raunsær i bezta lagi. Hann var hreinn og beinn, hispurslaus i framkomu og kom jafnan til dyra eins og hann var klæddur, Hann var vinur vina sinna, og fyrirleit alla sýndar- mennsku og ðheilindi. Og ekki féllu hon- um þeir menn sem fóru með hæöum og hólum ogduldu hug sinn og athafnir, en studdi af heUum hug þá sem vUdu vel og unnu að framgangi góðra og þarfra mál- efna. Hann stofnaöi sparisjóð 1 sveit sinni og stýrði siðan, en fjármunalegt sjálf- stæði og ráðdeild taldi hann Ufsnauðsyn hverjum sem vUdi veröa nýtur maður. Þrándur var góöur bóndi, glöggur á fé og fóðrun og bjó af skynsemi og þekkingu- Honum var þó nokkuð stakkur skorinn vegna landþrengsla og skildi þær tak- markanir sem aðstæðurnar sköpuðu og lagaði bUskap sinn eftir þvi. Hann var fulltrUi Suður-Þingeyinga á Stéttarsam- bandsþingum i 15 ár og aðalhvatamaður að stofnun rjómabUs i Aöaldal á kreppu- árunum. Lyfti það mjög undir meö bU- skap par á rfiöum tima. Hann var einnig aðalbaráttumaður fyrir þvi, að bændur fengju rafmagn um nærliggjandi sveitir frá Laxárstöð, og var siöan umboösmaður og innheimtumaður Laxárvirkjunar þar i sveitaumdæmunum um áratugaskeið. Hann var mikill áhugamaöur um stofnun heybanka i sveitum, sem samtryggingu gegn heyleysi I harðærum, en ekki sá hann þá stórmerku hugmynd rætast. Mörg önnur mál lét hann til sin taka meira og minna. Þrándur gerði ekki viðreist eftir að hann settist að á ný I heimabyggö sinni- Hann var heimakær og undi vel hag sln- um sem bóndi i nánusambandi viö landið og náttUruna. Þó fór þar einnig heims- borgarinn ef að var gáð. Hann las mjbg erlend blöð og bækur og fylgdist jafnan vel með þvi sem var aö gerast á innlend- um og erlendum vettvangi. Arið 1926 kvæntist Þrándur æskuvin- isiendingaþættir

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.