Íslendingaþættir Tímans - 11.08.1979, Blaðsíða 4

Íslendingaþættir Tímans - 11.08.1979, Blaðsíða 4
Þórarinn Guðmundsson Fæddur 27.3.1896 Dáinn 25.7. 1979 Með fráfalli Þórarins Guömundssonar er lokið merkum kafla Islenskrar tón- menntasögu. Hann er fyrsti atvinnufiölu leikari Islands. Svo stutt er okkar þróunarbráut. Einstaka tómstundaspilari hafði rutt honum leiö, án þess þó aö um fyrirmynd væri að ræða. Má þar nefna Jónas Helgason, Einar spillemann og ýmsa danska aðkomumenn en einn hinn slðasti þeirra var Fredriksen slátrari. Þórarinn nemur fiöluleik á konserva- tórlunni I Kaupmannahöfn eftir að hafa heima lært undirstöðu hjá Henriétte Brynjólfsson. Þar með fylgdu önnur skyldufög, svo sem pianóleikur, hljóm- fræði, músDcsaga og kammermiisik. Með honum við músfknám var bróðir hans Eggert Gilfer, skákmaðurinn alkunni. Ber það Þórarni fagurt vithi, hve annt hann lét sér ávallt um þennan einhleypa bróður sinn, sem var útlærður organisti meðgóðu prófi, spilaði meö honum á kon- sertum, á gildaskálum og I útvarpi. Svo samrýmdir voru þeir, þó að frami þeirra væri æði óllkur. 1 Kaupmannahöfn hélt móöir þeirra bræðra, Þuriöur Þórarinsdóttir, um stjórnvölinn oggætti sona sinna. En faðir þeirra, Guðmundur Jakobsson hafnar- vöröur, annálaður hagleiksmaður við hverskyns smíöar, einnig fiðlusmiði, varð eftir I Reykjavlk. Sýnir þessi ákvöröun foreldranna óvenjulegt framtak og fórnarvilja. Þegar Þórarinn hefur nám sitt, er ísland tónmenntalega séð, enn þá ónumið land. MUsik sem menningarþáttur er óþekkt fyrirbæri, Fögur list en mögur, er viðkvæðið, og Urtölur eru tiðari en hvatn- ing, þegar tónlistarstörf eru rædd. Ekkert megnar þó að breyta fyrirætlun foreldra ogákafri löngun drengsins, sem þá er að- eins 14 ára að aldri. Fyrir tilsögn Urvals kennara eins og Anton Svendsen, Otto Malling, Axel Gade, Peder Möller og slöar Heinrich Schachtebeck I Leipzig tekst Þórarni að heyja sér þann forða kunnáttu, bæði í fiöluleik, planóleik og hljómfræöi.semþroskarogeflir þá miklu hæfileika, sem honum voru meðfæddir. Eftir fjögurra ára nám heldur Þórarinn heim aftur árið 1914. Ekkert fast starf sem hljóðfæraleikari er þá til I landinu. Eftir sjálfstæða hljómleika verður margskonar lausavinna aðalathvarf Þorarins. Hann spilar á dansleikjum, við jarðarfarir, við leikhUssýningar, á veitingahUsum og við blósýningar. Auk þess stjórnar hann söngkórum og annast kennslu I einkatimum. öll þessi i'hlaupa- vinna er erilssöm. En Þórarinn er léttur I spori og léttur I lund. Viðbrigðin frá Kaupmannahöfn eru þó geysimikil, og tilbreytingaleysi og fásinni valda honum oft vonbrigðum. Samt gef- ur hann endanlega upp áform um bUsetu með framandi þjóð. Þaö verður landi til láns. — Meðfrekaraframhaldsnámihefði Þórarni vafalaust tekist að vera heims- frægur einleikari, svo söngrlkur var tónn hans, svo fyrirhafnarlltil voru honum öll glgjugrip og bogans brögð. En þá hefði ættjörðin ekki notið krafta hans og braut- ryðjendastarfs sem uppalanda. Island hefði máské eignast sinn Kreisler en engan fiölukennara. Og við þáverandi að- stæðurvar þjóöinnimeiraumvert að eiga landsfööurlegan fiðlara en farandvirtUós. Tvimælalaust má þvl telja Þórarin, með þjóðnýtu kennslustarfi sinu, einn meðal merkustu Islendinga þessarar aldar. Hann kynnir fiðluna sem eitt hið undraverðasta hljóðfæri allra tlma og el- ur upp tvær kynslóðir nemenda, er veröa stofn að fjölskrUðugum samleik vaknandi tónmenntallfs. Kjarni nUverandi konserthljómsveitar er árangur af ævi- starfihans. Og mörglslensk tónskáld eiga haldleiðslu hans mikið að þakka. Sem lagahöfundur er Þórarinn lands- kunnur. Enda þótt metnaöur hans beind- ist ekki að oröstlr tónskálds, hefir honum auðnast að skapa söngstef, sem gjarna gleðja hvers manns hlustir. Hann hittir þann tón sem án allra heilabrota tUlkar gleöi og þrá I látlausu formi. Fögnuður tjáningar er honum rikari en hvers kyns tregi, gaman yfirgnæfir alvöru. Sem sannur mUsíkantsyngur hann af hjartans lyst, laus við allar efasemdir, fjarri öllum fræðilegum Utreikningum. Þannig bera lög hans vitni hugarkæti og fölskvalausri tilfinningu þess manns, sem Hávamál lýsa svo: Glaður og reifur skyli gumna hverr. Enda þótt Þórarinn segðist ekki vera mikill félagsmaður oghafa óbeit á pólitik, þá eru þó afrek hans á sviði ýmissa al- mennra samtaka sögulegur kapitUli. Hæst ber þar stofnun Hljómsveitar Reykjavfkur árið 1921, sem Þórarinn stjórnaði fyrstur allra, bæöi sem for- maður og hljómsveitarstjóri. An tilkomu hans heföi slíkur flokkur svo snemma ekki ýtt Ur vör. Þetta var fyrsta hljóm- sveit Islands og undanfari allra slðari samleikshópa klassiskra hljóðfæra. Atta árum slöar, á sumardaginn fyrsta 1929, hefir Þórarinn æft efnisskrá með 20 nemendum sinum og stjdrnar á hljóm- leikum þessari nýstárlegu barnahljöm- sveit. Svo mörg fiðluleikahdi börn höfðu hér aldrei fyrr saman komið á konsert- palli. Varþettaþá,ogerreyndar enn, ein- stæður viðburður og mikil hvatning upp- rennandi viðleitni I tónlistaruppeldi. Þannig var Þórarinn merkisberi I félags- legum samtökum, bæði meðal upp- vaxandi og fullvaxinnar kynslóðar. Sem starfsmaður RöcisUtvarpsins frá byrjun þess hvlldi mikill hluti lifandi mUsflcflutnings á herðum Þórarins. Hér lékhann iðulega einn og með öðrum.bæði I tríúi, kvartett og I hljómsveit Utvarps- ins, sem hann svo stjórnaði, er liðsmönn- um fjölgaði. Var hann ætlð vinsæll og vin- margur I samstilltum hópi hljóðfæraleik- ara. Og þegar við, nokkrir meölimir I FIH, stofnuðum Hljómsveit félags Is- lenskra hljóðfæraleikara árið 1944, gerð- ist hann fUslega konsertmeistari. Sam- starfsvilji Þórarins kom þá ekki slður fram við stofnun Félags Islenskra tónlist- armanna árið 1940, en þar gegndi hann fyrstur manna formannsstörfum. Af framanskráðu má ráða, hve marg- vfet hefir verið ævistarf Þórarins. Þrátt fyrir oft æði langan vinnudag, var hann jafnan skapléttur. Llfskraftur hans var ótrUlega mikill, og spaugsyrði voru hon- um ávallt tiltæk. Að eölisfari var hann bjartsýnismaður, kátur I lund og ljUfur I viðmóti. 1 kennskistundum mlnum hjá Þdrarni minnist ég þess aldrei, að hann yrði islendingaþættir

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.