Íslendingaþættir Tímans - 18.08.1979, Blaðsíða 8

Íslendingaþættir Tímans - 18.08.1979, Blaðsíða 8
Halldóra Samúelsdóttir Fædd 9. október 1897. Dáin 10. mai 1979. Að fjölga árum fylgir gjarnan su lifsins kvöð að horfa á æ fleiri vini kveðja og hverfa sjonum handan viö tjald timans, sjá æ fleiri dyr lokast, sem áöur stóðu opnar, og mörg kunn og kær salarkynni, sem áður voru full af yl og birtu lifsins, skyndilega standa fátæk og tóm og kveld- húmi í'ölduð lfkt og sól væri nýgengin af gluggum. A þesssakvöðvar ég áþreifan- lega minnt þegar mér barst andlátsfregn Halldóru Samúelsdóttur. Veit þó vel að fyrir hana sjálfa mun þetta þó hafa verið fagnaðar- og lausnarstund og langþráð hvild eftir langan og oft ekki erfiðslitinn dag, einkum þegar á hann leið og van- heilsa gerði hann grýttan og þungfæran. Seinast er ég leit inn til hennar á sjiíkra- húsið sá ég hvað að fór og óskaði henni i huganum góðrar ferðar, sem ekki var heldur langt að biða. Og vissulega sam- gladdist ég henni, er ég frétti umskiptin. En þrátt fyrir ómetanlegt gildi bjartra minninga og öruggrar yonar er ekki svo auðvelt sem ætla mætti að hlaupa frá mannlegum tilfinningum. Hiðauða skarö og tóma rúm, sem farinn vinur óumflýj- anlega skilur eftir, fyllist ekki á örskots- stund heldur hefur sinn eigin tima. Halldóra var einn af þeim Reykviking- um, sem lifðu sinn bernskumorgun á litl- um bæ i islenzkri sveit. Fæddist að Stökk- um á Rauðasandi 9. október 1897, en flyzt árið 1909 11 ára gömul með foreldrum sín- um til Reykjavikur, þar sem hennar lifs- og starfssvið var uppfrá þvi. Næsta óllkt mér, sem alltaf var þar, sem „förukona" utan nú sffiustu árin. En oft lá leið mln þangað af ýmsum ástæðum allt frá þvi að ég var þar við nám tvo vetur fyrir meir en 50 árum. Og marga góða vini eignaðist ég þar, sem ég er guði og gæfunni þakklát fyrir. Meðal þeirra var Hallddra Samúelsdóttir. Ræturnar að okkar vinskap var þó fyrst og fremst gróin vinátta foreldra okkar. Feðurokkar voru gamlir skólabræður frá Ólafsdal, innilegir vinir og frændur að auki, báðir breiðfirzkrar ættar. Samuel var Eggertsson Jochumssonar frá Skóg- um i Reykhdlasveit, Marta Ellsabet Stefánsdottir kona hans hins vegar ættuð af Snæfellsnesi og Mýrum. Þegar ég I fyrsta sinn kom til dvalar I höfuðstaðinn — ung og lítt veraldarvön — varð heimili þessara mikilhæfu mannkostahjóna mér sem skjólrlk og yndisleg gróðurvin mitt I köldu og framandlegu umhverfi stein- steypuogbárujárns, staður hvar ég alltaf mátti leita athvarfs þegar ég vildi, og hvarflest var til boða, sem unglingi mátti 8 vera til þroska og sálubóta. Greiðasemi og hjálpfýsi var þessuheimili inngróin og nær ósjálfráð, enda margur, sem taldi sig eiga þangað erindi. Hins vegar hafði hinn veraldlegi auöur sjaldan lengi viðdvöl þar i garði. Samiiel var enginn hálaunamað- ur. Hélt barnaskóla heima hjá sér á vet- urna og skrautritaði I hjáverkum. Gekk Hka almennt undir nafninu Samúel skrautritari. Hann var einnig landskunn- ur fyrir landmælingar sinar og ýmiss kon- ar kortagerð. Fágætur maður, sem sameinaði sinni opnu og si'ungu barnslund merkilega listhneigð og vlðtækt fræði- mannseðli. Ekkiað undra, þótt hrifnæmu, uhgu fólki þætti gott i návist hans. Þá skemmdi hin ágæta, fjölhæfa húsfreyja ekki fyrir svo greind, skemmtin og marg- fróð sem hún var. Óllk þó bónda slnum en þannig, að hvert öðru var til bóta. Auk Halldóru áttu þau Samúel og Marta Margréti fyrir dóttur Htið eitt yngri. Hiin var þá heima og vann I Marteinsbiíð á Laugaveginum. En Halldóra var farin að heiman og gift Pétri Guðmundssyni, er siðar var kunnastur undir nafninu Pétur I Málaranum. Um áratugi var hann einn þekktasti atorku- og framkvæmdamaður Reykjavlkur. Svo sem algengast var I þá daga byrjaði Pétur með tvær hendur tóm- ar, en vann sig upp I góð efni á fáum ár- um. Arið 1931 fluttust þau hjónin I nið nýja hús sitt Sjafnargötu 3,sem þá og enn I dag má telja til glæsilegustu ibiiðarhúsa borg- arinnar. 1 þessuhiisi átti Halldóra æ slðan heima, llka þau 25árin eftir að þau Pétur slitu samvistum oghiin varð ein. Þá voru börn þeirra llka uppkomin og farin að heiman, en þau voruþessieftir aldursröö: Kristln, gift Baldvin Einarssyni forstjóra, Marta, gift Birni Halldórssyni forstjdra, Kolbeinnfyrrv.forstj.,dáinn 16. ág. 1978, eftirlifandi kona Guðrún Ellsabet Halldórsdóttir, Gunnar deildarstj., kvæntur Signinu Guöbjarnardóttur. 011 vel gefin og kunnir borgarar. Kolbeinn eldri sonurinn and- aðistsem fyrrsegir sl. sumar. Fórsnögg- lega úr hjartaáfalli. Var það mikið áfalU' sjiíkri og aldraðri móöur að missa I bltíma lifsins svo ágætan og drengilegan mann ogelskulegan son sem hann var. En þess- ari raun tók Halldóra af fágætri stillingu. Má vera að hálf dulinn grunur um að skammt yrði til endurfunda hafi lagt þar að sefandi hönd. Ég kynntist Halldóru litið á aðal starfs- skeiði hennar meðan börnin voru að vaxa upp heima og maður hennar stóð I miðj- um straumi verklegra athafna og um- svifa. Veit þó að hiísfreyjan á þessu rlk- mannlega heimili lá ekki að jafnaði I nein- um traföskjum. Þvl aö innan dyra var einnig oft margt um manninn og umsvifa- mikið, ogmargvislegarþær skyldur, sem hvlldu á herðum þessarar fasléttu, smá- vöxnuogflngerðu konu, skyldur er kröfð- ust jafnt eftirlits, röskleika og framtaks sem umhyggju og góðvildar, kröfur er höfðuðu I senn til húsmóðurinnar og móð- urinnar. Og I þessu tvöfalda hlutverki var Halldóra meira en meðal stór. Um það vitna best þau sterku, innilegu tengsl, sem ávallt rfktu frá upphafi til þess síð- asta milli hennar og annarra I fjölskyld- unni.A hverjum jólum ogviðmörg önnur hatíðlegtækifæri höfðu stóru börnin henn- ar aðal hátiðastundina heima ,,hjá mömmu" til að gleðja hana og gleöjast með henni á gamla heimilinu, enda þótt þau sjálf heföu góðan og velbúinn húsa- kost. Svo sem margir munu minnast heim- sóttiá ,slnum tlmahinnfrægi, danskilifs- spekingur Martinus, okkur Islendinga nokkrum sinnum. Bjó hann þá þrlvegis hjá Halldóru á Sjafnargötu 3. Mun hvort- tveggjahafaverið,aödvölin þar hafi ekki valdiðGuðspekifélaginu, en á þess vegum kom hann, miklum utbornum kostnaði. Hitt þó vegið mest að innra sem ytra mun sá staður hafa betur hæft hinum góða gesti en nokkurt glæsihótel, enda sjálfur er hann kynntist, látið þar um ákveðna ósk i' ljós. A þessum árum bar fundum okkar Halldóru oft saman, og marga nóttina gisti ég hjá henni. Kynntist þvi vel gerð hennarogmannkostum. Þótt segja mætti að hún sæti einvöld I flnni höll i lauf- skrýddum lystigarði, liktist hún sjálf litiö stoltri og hnakkakertri hallarfrú. Nei, miklu frekar var þar á ferð, sem hún fór Framhald á bls. 7 kslendingaþættir

x

Íslendingaþættir Tímans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingaþættir Tímans
https://timarit.is/publication/303

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.