Frjáls þjóð


Frjáls þjóð - 06.02.1960, Blaðsíða 4

Frjáls þjóð - 06.02.1960, Blaðsíða 4
cU.au.qardaginn 6. tebráar lyvO FRJ ALB ÞJ DÐFRil' Skiphrofsmaðurinn úr Skutulsfirði "T^egar kaupstað þeim, sem -*¦ stendur við Skutulsfjörð var nafn gefið af dönskum kaupmönnum, henti það slys, að hann var nefndur ísafjörður. Svo hét og heitir aftur á móti sá f jörður, sem innstur -er við sunnanvert ísafjarðardviúp. Þess vegna eru á milli kaupstaðar ins ísafjarðar og fjarðarins, sem það nafn ber, sex firðir og sjö nes. Svo ríkt er vald vanans jafnvel þegar hann stríðir gegn öllum skynsamlegum rökum, að þessu hefur aldrei verið breytt af íslenzkri hálfu. Eitt sinn fyrir meira en þrjátíu ár um var fitjað upp á viðleitni í þá átt, en rann út í sandinn. Kaupstaðurinn við Skutuls- fjörð mun því sennilega nefn- ast ísafjörður um alla framtíð og getur það nafn þá verið til vitnis og minja um það, hve staðþekkingu hinna útlendu manna, sem höfðu fyrrum gróða sinn af íslandsverzlun- inni, var ábótavant. "Etyrir botni Skutulsfjarðar, ¦*• ekki langt frá ísafjarðar- kaupstað, er bær, sem allfræg- ur er frá galdraöidinni. Það er Kírkjuból, þar sem þeir bjuggu, Kirkjubólsfeðgar, er séra Jón þumlungur lét brenna. I lok átjándu aldar og fram- an af nítjándu öid bjó á Kirkju- bóli bóndi sá, er hét Sveinn Sigurðsson og 'var hreppstjóri í sveit sinni. Kona hans hét Ólöf Jónsdóttir, og voru þau hjón bæði talin vervju fremur ve] að sér. Þau áttu nokkur foörn, og var meðal þeirra son- iir, sem Sölvi hét. Vegna nálægðar við kaup- staðinn hefur Kirkjubólsbóndi verið í nokkrum kunningsskap við hina dönsku verzlunar- menn þar, og sumarið 1811 var það ráðið, að Sölvi skyldi sigla til Kaupmannahafnar með dönsku kaupskipi, sem hét Há- karlinn. Stóð hann þá á tvítugu, og hefur án efa átt að leita sér einhvers frama í Danmörku, stunda iðnaðarnám eða þjóna þar kaupmönnum. Slíkt var ekki svo fátítt um unga menn, einkum þá, er heima áttu í grennd við kaupstaðina. \ Stað í Súgandafirði hafði ?*¦ verið prestur sá, sem hét Þorsteinn Þórðarson, en yar lát ínn, þegar hér var komið ár um. Tveir voru synir hans, er upp komust, og hétu báðir Þórð- ur. Var hinn yngri prestur, en hinn eldri, sem sumir kenna við En.sidal í Skutulsfirði, um skeið lögsagnari, sem kallað var, og því allvel metinn. Al- þýða manna á Vestfjörðum nefndi hann Þórð grástakk. Mestar líkur eru til þess, að Þórður, sem var orðinn rosk- inn maður 1811, hafi siglt með sama skipi og Sölvi Sveinsson. Ótvírætt er að minnsta kosti, að hann hefur verið á íslandi um fcetta leyti, því að rétt áður eða Jlitlu síðar fæddist honum inni í Seyðisfirði dóttir, sem nefnd var Abígael. Abígael varð síðar allþekkt kona og giftist séra Sigurði Tómassyni, föðurbróður Gríms Thomsens. En það hjónaband varð endasleppt, því að prest- ur var hinn mesti drykkjumað- ur og var um miðbik nítjándu aldar fluttur á kostnað sóknar- barna sinna í Önundarfirði norður í Grímsey, svo að nokk- uð hafa menn viljað á sig leggja til þess að losna við hann. En Abígael konu sína segir sag- an, að hann hafi selt fyrir brennivín eitt sinn, er nauð1 kreppti að. E1 kki er vitað, hvort Hákaii- ínn lét venju fremur seint í haf sumarið 1811, en skipið virðist hafa hreppt vont veður og lent í hrakningum. Svo mik- ið er víst, að það strandaði við Færeyjar um haustið, en skip- verjar komust heilir á húfi á land, að minnsta kosti sumir hverjir. Meðal þeirra var Sölvi Sveinsson frá Kirkjubóli og Þórður grástakkur, ef hann hef- ur verið á skipinu í þessari ferð. Nú varð að láta þar nótt sem nam. Þess var enginn kostur að komast frá Færeyjum til Kaupmannahafnar svo síðla árs, svo að skipbrotsmennirnir urðu að hafa þar vetursetu. Sölvi settist um kyrrt í Þórshöfn og virðast hafa unað þar hag sín- um allsæmilega. Komst hann þar í kynni við unga stúlku, sem var vinnukona í kaup- staðnum, og varð þeim brátt vel til vina. Þessi stúlka hét Maren Soffía Pálsdóttir, og er ekki að orðlengja það, að hún- varð frjósöm af völdum hrepp- stjórasonarins frá Kirkjubóli, enda gerðu þau hijúskaparheit sitt. Færeyingar voru þá grand- varir menn, svo sem þeir eru enn, og stúlka, sem átti barn í lausakaupum, stefndi mannorði sínu í óefni. Hjúskaparheit var til þess fallið að milda hneyksl- ið. Þórður grástakkur gerðist aftur á móti barnakennari í Færeyjum og ílentist þar. Veturinn leið nú af, og þeg- ar skipagöngur hófus.t milli landa, tók Söivi að tygjast til brottfarár. Kvaðst hann ætla að gera ferð til íslands til þess að afla sér nauðsynlegra skilríkja, svo að hann gæti gengið að eiga stúlkuna, og sækja hana síðan. Komst hann heilu og höldnu heim, að því er virðist þegar þetta sumar. Maren ól síðan barn sitt, er var telpa. ¦jF^órshöfn var um þessar mund- " ir víggirtur bær, og var þar virkisstjóri eða höfuðsmað- ur með nokkra liðsmenn. Hinn forni skans er enn til sýnis þeim, er til Þórshafnar koma, uppi á klettabríkinni ofan við hafskipabryggjuna, og liggja þar. fornar fallbyssur í grasi innan hinna gömlu virkisveggja. Fáum árum áður en þeir Sölvi höfðu vetursetuna í Þórshöfn, höfðu víkingar gert þar strand- högg, en lítið orðið um varnir af hálfu höfuðsmannsins, þrátt fyrir liðskost þann, sem hann hafði á að skipa í virkinu, en eigi að síður var haldið áfrani að manna það. Höfuðsmaður- inn, sem jafnframt var æðsti embættismaður Dana á eyjun- um, hét Löbner á þessum árum. Með því einhver uggur hef- ur verið í Maren Soffíu Páls- dóttur við það, að Sölvi myndi ekki vitja hennar svo skjótt. sem vera átti, sneri hún sér þegar til Löbners höfuðsmanns í því skyni, að hann bæði íslenzk yfirvöld að hyetja Sölva til þess að efna heit sitt. Skrifaði Löbn- er því Stef áni amtmanni Steph- ensen á Hvítárvöllum og kvað á allra vitorði, að Sölvi hefði heitið stúlkunni eiginorði og lofað að vitja hennar aftur. Sagðist hann vænta þess, að ís- lenzk yfirvöld stuðluðu að því, að þessu yrði framgengt. T^etta bréf komst að vísu ekki ¦j til Hvítárvalla fyrr en á miðjum slætti sumárið 1813, en því ríkari ástæða var til þess að brýna fyrir Sölva skyldur hans, þar eð hann sat þá enn heima á Kirkjubóli og sýndi ekki á sér neitt fararsnið. Amt- maður skrifaði því Ebenezer Þorgteinssyrfi, sýslumanni ís- firðinga (sem hann nefndi réyndar Eben-Esel í kunn- ingjabréfum), kvað Sölva hafa spillt tímanlegri velferð stúlk- unnar með barneigninni og mælti svo fyrir, að lagt skyldi fast að honum að rækja skyldu sína. Sjálfur kvaðst hann ekki geta sinnt þessu máli á annan hátt, sökum fjarlægðar, en fela sýslumanni framkvæmdina. Ebenezer lét þetta ekki held- ur undir höfuð leggjast. En auð- séð er á öllu, að foreldrum Sölva hefur verið á móti skapi, að hann gengi að eiga þessa fær- eysku stúlku. Sölvi afsakaði sig þess vegna og kvaðst vegna elli foreldra sinna, er raunar voru um fimmtugt, tæprar heilsu þeirra og annarra erfiðleika ekki geta komizt til Færeyja til þess að efna heit sitt. Einnig bar hann því við, að ekki væru annars staðar á Vestfjörðum skip ófarin en í Bíldudal, og lézt hann óviðbúinn að sigla með því. Þetta gaf amtmaður höfuðs- manninum í Færeyjum til kynna næsta vor. Gat Stefán amtmaður þess, að hann harm- aði, hversu lítið honum hafði orðið ágengt, enda virtust und- anbrögð og vífilengjur ein- kenna svör Sölva. Ef til vill hefur Sölvi einnig friðþægt eitthvað við Ebenezer, en það orð fór af honum, að hann væri ekki vandur að með- ölum, ef févon var annars veg- ar. Tl/Taren réðst sjálf í að skrifa J-'-*- Sölva sumarið 1813, en hann lét undir höfuð leggjast að svara því, fyrr en sumarið eftir. Er augljóst, að hann hef- ur viljað hliðra sér hjá utanferð og verið tregur til að leggja barninu í Færeyjum. Svarbréf hans er enn varðveitt, og getur það verið sýnishorn þess, hvernig fólk skrifaðist á um þvílík mál í byrjun nítjándu aldar: „Mín kæra Maren Soffía! Þá ég ekki fyrr en nú hef fengið hentugleika til að svara þínu vingjarnlega. tilskrifi í fyrra og ennþá síður séð nokk- urn útveg til að takast á hend- ur ferð héðan, hvar af hefði flotið, að ég hefði orðið að skilja við mína kæru, heilsub'iluðu foreldra í þeirra bágum kring- umstæðum, en það sómir illa fyrir mig að hlaupast frá þeim og skilja þau eftir hjálpar- og huggunarlaus gegn vilja þeirra, eins og ég vona upp á, að þú, mín kæra, viljir afsaka mig, þá þú hugsar til þess, hversu hlýðn- in við foreldrana og elska mín til þín, togast á í brjósti mínu. En hvað þér og barninu við- kemur, get ég ekki annað sagt en þið séuð báðar velkomnar hingað til okkar, og ef þú sjálf hefur ekki lyst né möguleika þar til, þá láttu barnið samt koma, og skal það ekki bresta forsorgun hjá mér á- heimili foreldra minna, en ekkert til— lag í peningum eða öðru get ég látið þér í té eða því, á með- an það er í Færeyjum, og enda þótt skólameistari Þói'ður Þor- steinsson sé sagður leggja með barni mínu eina tunnu af rúgi. á ári, gegn þeirri kröfu hans á hendur mér, að ég leggi barni hans hér á landi jafnmikið, þá get ég ekki fallizt á það, nema ég f ái sannanlega að vita, hvern- ig þessu er varið, þvi að ég hef ekki neina fullnægjandi vissu um það, að hann láti neitt í té barni mínu til frarhfærslu eða annist það. Þar ég nú sem sagt helzt kysi, að barn mitt kæmi til mín á'íslandi, ásamt þér, ef þú vildir þekkjast það — því til Færeyja getur þú einskis lið- sinnis vænzt frá mér —, þá vérð ég að biðja þig að sjá um, að þínir velunnarar eða húsbænd- ur í Færeyjum vildu greiða fyrir því, að það, og máske þú líka, gæti komizt með skipi til einhvers staðar hér á vestur- strönd landsins næsta sumar eða. svo fljótt sem tækifæri leyfir. Á meðan bíð ég þín, ef þú vilt bíða mín. Með góðri kveðju frá mér. og ástkærum foreldrum til þín og barns okkaf beggja verð' ég framvegis þinn velunnari Sölvi Sveinsson." "fjetta ¦ leysti þó ekki vanda -*- Marenar, þar eð Sölvi sendi henni ekki nein fararefni. Sjálf gat hún ekki staðið undir ferða- kostnaðinum, og auk þess hef- ur henni varla þótt ráðlegt að takast svo langa ferð á hendur með barnið í hálfgerðri óvissu. Þess vegna liðu enn tvö ár, svo að hvorki gekk né rak. En vorið 1816 bárust henni þau tíðindi með dönskum kaupskipum, að Sölvi væri kvæntur í heima- Framh. á 7. síðu. iBtiííitttsis- Guðuason bókavtirður: Hugleiðing á mæli dr. Zameithofs Á aldarafmæli dr. L. L. Zam enhofs, hófundar alþjóðamáls ins esperantos, eru leiðtogar flestra þjóða haldnir slíkri and- íegri uppdráttarsýki, að annað- hvort vita þeir ekki, að málið er til, eða þeir sýna því fyrir- litningu- og jafnvel beinan fjandskap. Á gagnslitlum eða gagnslausum málskrafsþingum sínum hafa þeir hins vegar túlk á hverjum fingri, en nærri má geta, hvort ekki væri vænlegra til einhvers árangurs, að þar. gæti maður talað við mann milliliðalaust, auk þess sém háttur þessi hefur í för með sér firnamikið fjárbruðL Ef iiðs- oddar þjóðanna eru friðarvin ir í raun og sannlgika.jen það þykjast þeir ; víst allír véra, ættu þeir að láta hefja kennslu í esperanto um allar .jarðir til þess að efla skilning og vináttu meðal þjóðanna og frið í heim- inum. En þeir eru ekki aldeil- is á þeim nótum, hvorki pólitík- usar austurs eða vesturs. Það má telja til undantekn- inga, ef slíkir herrar koma auga á það, að esperanto hefur praktískt gildi. Þó er sjálfsagt að geta þess, sem vel er gert í þessu efni. Pólska stjórnin gaf út allmyndarlegt rit um Pól- land á esperanto í tifefni þess, að heimsþing esperantista var háð í Póllandi s.l. sumar, en höfundur alþjóðamálsins, dr. Zamenhof var fæddur þar í landi 15. desember. 1859. Þá má og geta þess, að stjórn sambandslýðveldisins. þýzka lét gefa út myndarlegt rit: á esperanto um Vestur-Þýzka- land, Faktoj pri Germanujo. Rit þetta flytur einkum upplýs- ingar um atvinnuvegi landsins og hagkerfi og er prýtt miklum fjölda mynda. Bókin kom út í sama mund og þing esperant- ista hófst í Mainz sumarið 1958. A öndverðu fyrra ári átti svo Bonnstjórnin frumkvæði að út- gáfu merkilegrar bókar, þótt ekki sé hún stór í sniðum. Rit þetta heitir Mitten in Deutsch- land — Mitten im 20. Jahr- hundert og því fylgir sérprent- aður texti á esperanto, 16 s.íður. Þetta rit hefur að verðleikum vakið talsverða athygli. Á for- síðu er mynd af gaddavírsgirð- ingu, sem er vissulega táknræn fyrir þá heimskulegu skiptingu, landsins, sem misvitrir stjórn- málamenn hafa látið fram- kvæma. Þarna er saga járn-! tjaldsins í- máli og myndúm, þessarar 1300 km. „línu", sem klýfur landið að endilöngu,; — Gaddavírsflækjur, vopnaðir varðmenn, varðturnar og þlægt Framh. á 7. sí'ðu.

x

Frjáls þjóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls þjóð
https://timarit.is/publication/311

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.