Frjáls þjóð


Frjáls þjóð - 28.11.1968, Blaðsíða 1

Frjáls þjóð - 28.11.1968, Blaðsíða 1
i '.;:,:* - • ...........- 28. nóvember 1968. Fimmtudagur 37. tölublað 17. árgaugur ÍSLAND FULLVALDA I HÁLFA ÖLD Hinn 1. desember er hálf öld liðin frá gildistöku sam- bandslagasáttmála Dana og íslendinga. 1. desember 1918 er án efa merkasti tímamóta- dagur íslenzkrar sögu seinni tíma. Þá var formlega lokið aldalöngum yfirráðum er- lendra aðila á fslandi. Þann dag stóð þjóðin í fyrsta sinn um öralangan tíma frammi fyrir umheiminum, sem ís- tendingar, með skyldur og réttindi fullvalda þjóðar. Það sætir undrun, hversu mikfll vorhugur var í íslend- ingum á því herrans ári 1918. Þjóðin var einhuga um að taka við stjórn sem flestra málefna sinna. Hún trúði á heill sína og lagði örugg út á fuliveldis- brautina. Bjartsýni hennar verður enn furðulegri, þegar hafðar eru í huga þær þreng- ingar, sem þjóðin sætti um þessar mundir, en segja má, að árið 1918 hafi verið einn samfelldur hörmungartími. Eldurinn, ísinn og farsótt- in er hin illa þrenning, sem löngum hefur gert íslending- um hörmulegar búsifjar All- ar þessar plágur dundu yfir þjóðina fullveldisárið. Forsjón in virðist hafa ætlað að reyna verulega þolrifin í íslending- um áður en þeir legðu út á sjálfstæðisbrautina. Árið 1918 gekk í garð með svo gífurlegum frosthörkum, að veturinn 1917—18 hefur æ síðan gengið undir nafninu „frostaveturinn mikli". Kulda- grimmdin var slík, að allur Kollafjörður lagðist ísi og gengt var út í Viðey og Engey. Frá Skólavörðunni í Reykja- vík sást einungis blámi af auð- um sjó fyrir Seltjarnarnesi. Reykjavíkurhöfn var full af ís og þess voru dæmi að menn færu á skautum upp á Akranes. Hafís rak áð landi um Vestfirði, Norðurland og Austfirði, allt suður til Gerpis. Bjarndýr gengu víða á land. Sjófuglar drápust í hrönnum. Jafnvel selurinn, sem þó er engin kuldakveif drapst unn- vórpum úr lungnabólgu, að því er haldið var. Ekki bætti það úr skák, að eldiviðarskort ur var mjög bagalegur, eink- um í Reykjavík, og dýrtíð var geysimikil af völdum heims- Myndin hér að ofan sýnir mannfjöldann framan við Stjórnarráðshúsið á hinni sögulegu stundu kL 12 á hádegi 1. desember 1918. Þá var íslenzki ríkisfáninn dreginn í fyrsta sinn að húni (sést ekki á myndinni), tákn þess að ísland væri sjálfstætt og fullvalda ríki. styrjaldarinnar. Hinn 12. október kom eldur inn til sögunnar. Þá gaus Katla með miklu jökulhlaupi. Vikur, sandur og aska féll yfir sveitir austanlands og olli víða tjóni. Farsóttin reyndist þungbær ust. Snemma hausts kom upp veiki sú í Reykjavík, er kölluð var spænska veikin 6. nóvem- ber var talið að helmingur bæjarbúa lægi í henni. „Líkast var sem allt líf væri að fjara út í bænum. Blöðin hættu að koma út, búðum var lokað. Öll vinna úti lagðist niður. Örfátt fólk sást á ferli. Fólk dó unnvörpum. 12. nóv. var friði fagnað um flest lörid, því daginn áður hafði vopna- hlé verið samið. En í Reykja- vík drúptu fánar í hálfa stöng sem tákn um herför dauðans. Hörmuleg neyð var í bænum." Alls dóu um 260 manns úr spænsku veikinni. Enda þótt máttarvöldin reyndust íslendingum andsnú- in fullveldisárið, var vilji þjóðarinnar til sjálfstæðis samt einbeittur. Hátíðahöldin 1. desember fóru virðulega fram, en návist dauðans lagði þó þungan skugga yfir þau. Samtímaheimild greinir þann ig frá þeim: „íslendingar láta ógjarna bera á tilfinningum sínum. Ekki bar á miklum né hávær- um fögnuði við athöfnina, er sjálfstæði landsins var endur- heimt. Gleði manna var hóg- vær. En þó mátti sjá á mörg- um, að þeir fundu, að stund- in var alvöruþrungin og lengi munu menn minnast augna- bliksins, þegar klofinn íslenzk ur fáni sveif að hún á stjórn- arráðshúsinu í fyrsta sinn. Sá fáni táknaði það, að nýtt tíma bil var hafið í sögu þjóðarinn- ar. Hin langa nótt ófrelsis og áþjánar var liðin og nýr dag- ur frclsis og sjálfstæðis upp runninn." HRUNADANSINN HELDUR ÁFRAMs Seðlabankinn tekur ný eyðslulán Fyrir og um síoustu helgi birti Seðlabanki Islands tvær fréttatilkynningar, sem hvor um sig og þó einkum bátSar samanlagoar gefa hrollvekj- andi mynd af því efnahagskvik syndi, sem þjóíJin er sokkin í eftir níu ára „viíSreisn". Sí'o'ari tilkynningin er einnig ljós vott ur þess a'b' áfram skal anað, tengra út og niður í ófæruna, botnlaust skuldadíkið. Þeir Verða stöðugt fleiri, sem spyrja me'S ugg og ótta: VerSur ekki gerS alvarleg tilraun til aí$ brjótast upp úr feninu? Á saga Islendinga sem sjálfstœb'rar þjóSar að enda með algeru fjárbagshruni og ríkisgjald- þroti? SKULDABYRÐIN Fyrri fréttaHlkynningin fjall- aoi um erlendar skuldir þjóðar innar og greiðslubyrði á árun- um 1963—1968. Kemur þar í ljós, aS fastar erlendar skuld ir opinberra aðila og einstakl- inga höfcSu hækkaS úr rúmum 4 milljöroum 1 963 í 1 1.3 millj artSa 1 968. Þar við bætast svo vörukaupalán og önnur lán til skamms tíma, og acS þeim viS- bættum má trúlega gera ráð fyrir aS skuldasúpan öll nemi nú allt að 1 3 milljörðum. Nú ér og svo komiS, aS greiSslubyrS- in, þ. e. heiIdargreiSslur vaxta og afborgana af föstum erlend um lánum í hlutfalli við heild- argjaldeyristekjur, nema á þessu ári 15.4%. MeS öSrum orSum: Meira en sjöunda hver króna, sem þjóðin fær í erlend um gjaldeyri fyrir allar seldar vörur og þjónustu, fer til þess aS standa straum af skulda- byrðinni. Fyrir tíu árum nam greiðslubyrSin 5 % eSa tutt- ugustu hverri krónu gjaldeyris- tekna, og sögSu leiStogar Sjálf stæSisflokksins þá að þetta væru drápsklyfjar, hærri en í nokkru nálægu ríki. 770 MILLJÓNÍR Fyrrnefnd greinargerS SeSla bankans um skuldirnar birtist í dagblöSunum á föstudag. En blöðin á sunnudag fluttu aSra fréttatilkynningu frá sama banka. Hún var á þá leið, aS SeSlabanki Islands hefði í sam ráSi viS ríkisstjórnina tekið tvö ný erlend lán, annaS hjá EvrópusjóSnum, hitt hjá AI- þjóSagjaldeyrissjóSnum, /sam- tals aS upphæð 770 millj. ísl. króna. Er annaS lánið aðeins til sex mánaSa, ,,en gert er ráð fyrir samningum til lengri líma síSar, ef ástæSa þykir til"! Nú hefSi mátt ætla aS stjórnarvöld landsins færu var lega í þaS aS auka enn stór- lega skuldir ríkisins erlendis og þar með greiSslubyrðina. Til greina hefði þó komiS, eins og efnahags- og atvinnuástandiS er nú, að taka nokkurt lán í því sérstaka skyni að hleypa nýju lífi í útflumingsatvinnuvegina, og auka þannig útflutninginn og þjóShagslega arSbæra at- vinnu. En hér er um aS ræSa eySslulán fyrst og fremst, gjaldeyrislán til þess að halda uppi hinu fræga en ofurdýia „viSskiptafrelsi". Það er veriS að taka erlend lán svo aS hægt sé enn um sinn að flytja inn allt sem nöfnum tjáir aS nefna, útlendan iSnvarning allra teg- unda. ÞaS er veriS aS stórauka skuldabaggann í því skyni aS viðhalda þeim viSskiptahátt- um, sem kenndir eru við kex og tertubotna. HAGSMUNAGÆZLA Hver er skýringin á því aS SeSlabankinn og stjórnarvöld- in leggja á það ofurkapp að taka gjaldeyrislán til þess aS Framh. á bls. 3.

x

Frjáls þjóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls þjóð
https://timarit.is/publication/311

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.