Mánudagsblaðið


Mánudagsblaðið - 24.04.1950, Blaðsíða 3

Mánudagsblaðið - 24.04.1950, Blaðsíða 3
Mánudagur 24. apríl 1950 MANUDAGSBIAÐIÐ 3 Fjalla-Eyvindur: Leik- stjóri Haraldur Bjömsson. Leiktjöld: Sigfús Halldórs- son. Leikendur: Halla, Inga Þórðardóttir. Kári, Fjalla-Eyvindur, Róbert Arnfinnsson. Björn, Þor- •steinn Ö. Stephensen, Arnes, Haraldur Björns- son, Guðfinna, Emilía Jón- asdóttir. Smali, Bernhard Guðmundsson. Arngrímur Lárus Ingólfsson. Jón hóndi, Friðfinnur Guðjóns- son. Kona Jóns, Gunnþór- unn Halldórsdóttir. Bænd- iir og annað sveítafólk. Sviðið í Þjóðleikhúsinu er stórt. Það er samt vart nógu stórt til þess að sýna stærð og vegleika baðstofunnar hennar Höllu, ekkjunnar og síðar útlagans í Fjalla-Ey vindi. Hún er ekki forn þessi baðstofa og timbrið er ekki „dökknað af elli og reyk". Hún er nýgerð, rétt eins og líkismenn gerðu það að igamni sínu að láta gera f orna foaðstofu og fengju til þess jbeztu tréskurðarmenn og tré- smiði úf Reykjavík. Einhver óknyttapiltur hefur náð í dor- dingul.og sett hann á rúm- Ibitann í baðstofunni hennar Höllu. i Þetta er umhverfið í 1. iþsetti Fjalla-Eyvindar — ekki að vísu eins og höfundur leik- aitsins ímyndaði sér það, held- lir aðeins lítill vottur um á gætan smekk og snyrti anennsku leikstjórans. Ger- semi er þessi endurbót leik Stl'óra. Það er alls ekki svo að sskilja að við leikhúsgestir skiljum ekki, að oft er bein aiauðsyn fyrir leikstjórann að lendurbæta svið, hreyfingar «g jaf nvel setningar þær, sem jhöfundar setja fram í verk- jum sínum. Leikritahöfundar jeru oft alls ekki nærri nógu Jtunnir leiksviðinu og mögu leikum þeirra til þess að geta skrifað nákvæmlega, um Jivernig hvert atriði eigi að líta út. Þeir gefa aðeins heild arsvipinn og síðan verður leik Stjóri að ráða, hvað hann not ^r og hverju hann bætir við. En þessi endurbót leik- Stjóra er svo óþörf og óviðeig- andi, að áhorfandinn fyllist ióhug þegar i byrjun sýningar . jog nýtur þessvegna ekki á- jgætra atriða seinna í leiknum. 3>etta er al-íslenzkt leikrit, sem hvorki þolir 20. aldar blæ flré tildurmennsku. Jóhann Sigurjónsson ritaði íekki sögulegt leikrit. Hann ivar „inspieraður" af sögusögn lunum og staðreyndunum urri Eyvind og Höllu en leikrit ;|sitt, listaverkið, byggði hann »ðeins litilsháttar á stáð- ireyndum og sögusögnum, Þ\6Sl ei kh ú siS: FJALLA-EYVINDUR eftir Jóhann Sigurjónsson Leikstjóri: Haraldur Biörnsson enda skoða allir það sem slíkt. En leikritiið er ramm-íslenzkt fyrir því. Það lýsir sveitalíf- inu á 18. öld og deilir lítillega á réttarfar þeirra tíma. Það bregður upp svipmyndum úr lífi útlaganna — f jallabúanna, sem stálu sér til viðurværis og voru jafnan hundeltir af byggðamönnum, réttdræpir og fyrirlitnir. Höfundur fær þessar lýsingar sumpart af sögrium, sem hafðar eru eft ir Eyvindi sjálfum og Höllu og Arnesi og sumpart frá sjálfum sér. Þetta er skáldverk um fræg- asta útlaga okkar síðan Þor björn Öngull vá Gretti Drangey. Inga Þórðardóttir, Halla, fer að jafnaði vel með hlut verk sitt. 1 1. þætti er leik urinn blæbrigðalítill, eins og leikendur séu utan við sig í þessu baðstofugímaldi. Atrið- in milli hennar og Björns hreppstjóra verða ekki eins áhrifarík og þau gætu, og er mjög áberandi hversu klaufa lega hefur til tekizt um allar staðsetningar. 1. 2. þætti er mikil framför í leik hennar enda er hún þá miklu akveðn- ari og hreyfingar og svip- brigði eðlilegri. 1 þessum þætti eru mörg hópatriði og f lestir leikendur eðlilegir enda hefur leikstjóra ekki unnizt tími til að „instrúera" hvem fyrir sig. 1 3. og 4. þætti er leikur frú Ingu mjög hrífandi sérstaklega í atriðinu milli hennar og Arnesar í í 3. og allur leikur hennar í 4. þætti. Kári er leikinn af Róbert Arnfinnssyni. Leikur Róberts er mjög sæmilegur á köflum. Hann hefur fullt vald yfir rödd sinni og raddbrigði 'hans eru góð, en hreyfingar eru stundum óeðlilegar og ýktar. Gervið er gott að undanskil- inni hárkollunni, sem er of áberándi og ekki vel gerð. Það er illt að Róbert Arn- finnsson, lendir undir þessari leikstjórn í .fyrsta stóra hlut verkinu sem hann f ær við þjóð leikhúsið. Þorsteinn ö. Stephensen túlkar vel hinn grálynda Björn hreppstjóra en eins og fyrr í 1. þætti virðist hann ekki kunna vel við sig á þessu stóra sviði. Það er skrýtin ráðstöfun leikstjóra að láta hann þurrka af stígvélum sín um inni í baðstofu, um leið og hann hefur orð á að þau séu óhrein. Það má vera að það sé einhver tilraun til þess að fá áhorfendur á móti Birni — líkt pg gert er í barnaleikrit- um til þess að f á börn til þess að hata „skúrkinn". Leikritið gerir ekki ráð fyrir því, þótt vera kunni að aur falli af stíg- vélum hans. Annars er leikur Þorsteins jafn og góður. Haraldur Björns'son leikur Arnes. Arnes er af tröllakyni, svo þessi ráðstöfun hefur þótt sjálfsögð. Margar beztu setn- ingar leikritsins eru honum í munn lagðar. Landvættirnir uppi í óbyggðum hljóta að hafa tárazt þegar röddin hans Haralds hl jómaði 'um öræf in „Vertu sæl Halla, í varðhald inu mun ég minnast þín, eins og þess fegursta, sem ég 'hefi séð." Þegar hann hverfur af sviðinu verður manni ósjálf- rátt hugsað: „Skyldi hann nú lif a nógu lengi til þess að kom ast í varðhald?" Bernharð Guðmundsson, smalinn, fer einkar vel með hlutverk sitt. Hann er eðlileg- ur, blátt áfram og algjörlega laus við alla tilgerð. Skýr í máli, f jörlegur í hreyf ingum og leikur alltaf, hvort sem hann hefur setningar að segja eða er bara í hópnum á svið- inu. Emilia Jónasdóttir, Guð- finna, er mjög góð í hlutverki sínu. Gervið er ágætt og leik- ur hennar látlaus en þó þrung- inn skilningi á verkefninu. Það var sönn ánægja að sjá þau Friðfinn Guðjónsson og Gunnþórunni Hálldórsdóttur á sviðinu. Þótt hlutverk beggja séu smá var þó eins og birtu brigði skyndilega á svið- ið, þegar þau komu inn. Gervi og leikur beggja var svo eðlt> legtu- og blátt áfram, að svið- ið missti um augnablik leik- húsbraginn en í stað hans gafst manni kostur á að sjá gamla fólkið í réttimum á- nægt yfir heimtunum meö pelaglasið sitt rétt til þess að hýrga upp á sálartetrið. Með- an þau voru á sviðinu beind- ust augu allra að þeim. Aðrir leikendur voru allir m jög sæmilegir og þá sérstak- lega Lárus Ingólfsson í hlut- verk Arngríms holdsveika. Lárus var afburða góður og hreyfingarnar og gerfið prýði legt. Sigfús Halldórsson málaði leiktjöldin, sem voru mjög fögur. Ber sérstaklega á ein stakri smekkvísi í 2. og 3. þætti. Litasamsetningin var fögur og eðlileg. Sigfús má ekki áfellast fyrir mistök í 1. þætti, því hann vinnur þar augsýnilega samkvæmt ósk leikstjórans. Sem baðstofa var ekkert að f inna að verk- inu sjálfu — hún bara pass- aði ekki í þetta leikrit. Starf Sigfúsar er vandað og mjög þakkarvert. Það er ekki hægt að segja, að þrátt fyrir þá sviðsmögu- leika, sem Þjóðleikhúsið gefur leikstjóra til þess að f ullnægja kröfum þessa leikrits, hafi það tekizt að þessu sinni. Sviðið er stærra og tækin eru fleiri en hæfileikar leikstjóra sýnast nú enn minni en í Iðnó. Það er leitt að þurfa að segja þetta um 2. leikritið sem f ært er upp á hinu glæsi* lega sviði Þjóðleikhússins. En meginsökin og öll ábyrgðin hvílir á leikstjóranum Har- aldi Björnssyni. Hann hefur litið, sem ekkert notfært sér þá möguleika, sem sviðið og tækin hafa upp á að bjóða. Hvers virði er fossniðuf 'án þess að fossinn sjálfur sé eðli legur og lifandi? Eru ekki ljósatæki til þess að láta sýn. ast að fossinn velti fram af björgunum? Er nauðsynlegt að hafa baðstofuna þannig að; þeir, sem sitja í yztu sætum í salnum sjái ekki allt leiksviðið eða leikendur? Hefur leik- stjórinn —¦ gamall leikhús- maður — ekki þá sjálfsgagn- rýni að hann sjái missmíði á því að skipa sjálfan sig í vandasamt hlutverk Arnes- ar? Hann tekur að sér vanda- samt leikrit frægt bæði hér og erlendis „færir það upp" í fyrsta sinn í Þ jóðleikhúsi; voru og hálfdrepur efnilega leikendur, jafnframt því, sem hann gefur erlendum gestum ranga hugmynd um þróun ís- lenzkrar leiklistar. Haraldur reit, í fyrra, um kvikmyndina Hamlet, á þá leið að Laurence Olivier, leik- stjórinn frægi og leikarinn, hefði alls efcki skilið þetta> leikrit Shakespeares. Vissu- lega væri óskandi að Haraldur Björnss. skildi Fjalla-Eyvind jaf nvel og Olivier skilur Ham- let. Þá er efamál að íslenzkir leikendur þyrftu að bera kinn. roða eftir frumsýningu Fjalla> Eyvindar í Þjóðleikhúsinu. A.B. Viðhafnasalarinn, sem prýddur er myndnm Indríða Einarssonar, Matthiasar Jochumssonar, Einars H. Kvarans og Jóhanns Sig- i urjónssonar. Kilpur Arnórsson Framh. af 7. síðu. Samvizkan En það var samvizkuspurs- mál mikið í Smiðs sögu hvort hér hefðu verið útlendir hirð- stjórar á skattskyldutímabil- inu við Norðmenn, og það var samvizkuspursmál mikið- fyrir íslandssögu að því væri- hægt að neita, því þjóðernis- og þjóðréttarandi íslendinga er þá annar á þessum tíma,: en uppi hafði verið frá stofn- un þjóðríkis, og virðist æ uppi, þar til fyrir skömmu síðan, að hann „fór til Ame- ríku" eins og sagt var um marga í einskonar dánartón. um nokkurn tíma fyrir stuttu- síðan. Og íslenzkir fræði- menn svo lítilþægir af dóm- greind sinna að halda þessa fram án nokkurrar. teljándi1. sögukönnunar. Jafnvel úr dauðateygjuáþján þjóðarinn- ar reis þessi andi upp til fagurs vitnis um. ágæti margra íslendinga, og bjargiðv sem hann reis á var Gamljt sáttmálU:

x

Mánudagsblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Mánudagsblaðið
https://timarit.is/publication/313

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.