Tíminn - 23.01.1972, Blaðsíða 6

Tíminn - 23.01.1972, Blaðsíða 6
TIMINN SUNNUDAGUR 22. janúar 1972 málefni SKATTAAAÁLIN Skattalöggjöf „við- reisnarstjórnarinnar" Segja má, að öll þau skattalög, sem nú gilda, hafi veriS set-t í tíð „viðreisnarstjárnarinnar" svonefndu. Það var líka eitt lof orð hennar að koma á fullkom inni og heilbrigðri skattalög- gjöf. Alþýðuflokkurinn hafði lof að því til viðbótar, að tekju- skattar skyldu afnumdir á venju íeguim launatekjum. Að megin- stofni til eru lögin um tekju- stofna sveitarfélaga frá 1964 og lögin um tekju- og eignarskatt frá 1965. Það er ekki ofmælt, þótt sagt sé, að skattalöggjöf sú, sem hef ur verið sett í tíð „viðreisnar- stjórnarinnar", sé í litlu sanv ræmi við fyrjrheit hennar. í stað þess að gera skattakerfið einfaldara og óbrotnara, hefur það orðið miklu flóknara en það áður var. í stað þess að fækka sköttum og tekjustofnum, hefur verið bætt við fjölmörgum nýj um, og er frægastur þeirra að- stöðugjaldið svonefnda. í stað þess að fella niður skatta á almennuin launatekjum, hafa þeir verið þyngdir stórlega og sum árin svo stórkostlega, að efnahagssérfræðingar stjórnair- innar hafa lagt til, að einstakl ingum yrðu veitt sérstök lán til þess, að geta innt greiðslu » skattanria áf hendi! Stjórnarfrumvarp dagar uppi Vorið 1969 var svo komið, að ríkisstjómin taldi orðið nauð- synlegt að láta endurskoða skattakerfi sitt. Þá var sett á laggirnar sérstök embættis- mannanefnd, sem hlaut það verkefni að endurskoða skatta- mál atvinnufyrirtækja með til- liti til Eftaaðildar. Sú nefnd skilaði frumvarpi, sem lagt var fyrir Alþingi síðari hluta vefcrar 1970. Það náði aðeins til tekju skattsins og eignaskattsins.* Mjög var um það deilt, hvort það yrði til bóta fyrir atvinnureksturinn, þar sem eitt ákvæði þess fjall- aði um að fella niður skatt- frjálsu varasjóðina. Atvinnurek endur töldu það einnig óheppi- ' legt, að endurskoðun skattamála skyldi ekki einnig ná til tekju stofna sveitarfélaga. Þetta og fleira varð þess valdandi, að frumvarpið dagaði uppi. Frum- varpið var í reynd stjórnar- frumvarp, þótt nefnd flyttí það að beiðni f jármálaráðherra. Fyrirheit um heildar- athugun skattamála Utnræður þær, sem uirðu um feumannefnt frumvarp á Al- þingi, vöktu aukna athygli á því, að skattakerfi „viðreisnarinnar" væri orðið svo flókið og marg- sluragið, að þörf værl á að láta fara fram heildarathugun á því með það fyrir augum að gera það einfaldara og auðveldara í framkvæmd. Pyrrverandi fjár- málaráSherra, Magnús Jónsson, féllst á þetta, og skrifaði hann því áðurnefndri embættismanna nefnd nýtt bréf vorið 1970, þar Unga fólkið kann vel aS meta snjóinn sem Iaigt var fyrir hana að taka allt skattakerfið til endurskoð unar með það fyrir augum að gera það einfaldara og hagkvæm ara. Jafnhliða því, sem nefndin fjallaði um ckattamál atvinnu- rekenda, skyldi hún einn- ig fjalla um útsvars- og tekju- skattsmtál einstaldinga og hafa það að miði, að skattar yrðu „sannigjarnir og eðtílegirV^ Við- hlið embættismannanefndarinn- ar var sett á laggirnar sérstök þingmannanefnd til að fylgjast meS endurskoðuninni. Tilgangur hennar var að auðvelda Alþingi aS f jalla um skattamálin, þegar þar að kæmi. Bmbættisnefndin tók ósleiti- lega til starfa og vann mikið starf sumarið og haustið 1970. Mélið reyndist hinsvegar svo stórt og umfangsmikið, að nefnd in gafst upp við að legigja meira fyrir^ Alþingi í fyrra en endur- skoðað frumvarp hennar frá fyrra þingi um tekjuskatt og eigmarskatt atvinnufyrirtækja. Stjórnarfrumvarpi ur yrði skattfarjáls og leyft yrði að greiða hlutabréfaarð úr vara sjóði (arðjöfunarsjóði). Skilyrði Sjálfstæðis- flokksins gerbreytt Þetta frumvarp nefndarinnar var lagt fyrir Alþingi sem stjórn arfrumvarp. Það mun síðar þykja minnisvert í þingsögunni, því að ekki mun kunnugt um annað stjórnarfrumvarp meiiri- hlutastjómar, sem hefur hlotið eins miklar breytíngar í meðferð þingsins. Ástæðan var ekki sizt sú, að atvinnurekendur risu gegn því. f fyrsta lagi lögðu þeir tíl í bréfi til Alþingis, a8 firuimvarp ið yrði ekki afgreitt fyrr en end urskoðun á tekjustofnum sveit arfélaga hefði einnig farið fram. í ððru lagi lögðu þeir til, ef frv. yrði ekki stöðvað, að gerð> ar yrðu á því stórfeUdar breyt- ingw. Einkum var þeim þó kappsmál, að það ákvæði frum varpsins að fella niður skatt frjálsu varasjóðina, næði ekki fram að ganga. Eftir mikið þóf í stjórnarflokkunum, var fallizt á flestar tíllögur atvinnurek- enda. Þannig fengu varasjóðirn ir að haldast. Eins og áður seg- ir, var frumvarpinu gerbreytt í meðferð þingsins og stóð eigin- lega það helzt eftir af upphaf- legu efni þess, að hlutabréfaarð sgslögsam, xfiSfiaiMlJs ..MYæðia..umi|ka_ttfi^}si^|iluta;ii bréfaarðsins og arðjöfnunarsjoðs ins munu lengi þykja athyglis- veirður þáttur í sögu íslenzkra skattamála. Mjög liklegt er, að bæði þessi ákvæði imyndu ýta undir það, ef þau kæmu til fram kvæmda, að fé væri dregið úr hinum fjárvana atvinnurekstri, einkum þó meðan hlutafélög eru lokuð, eins og nú er venjan. Þá er mjög sennilegt, að skattfrelsi hlutabréfaarðsins myndi hafa í för með sér stofnun simárra hluta félaga, þar sem margir myndu reyna að afla sér skattfrjáls gróða á þann hátt. Sá maður, sem einna gleggst hefur bent á þessa hættu, er Ólafur Björnsson prófessor. Hann hefur m. a. gert það í grein, sem birtist í Mbl. á síðastl. vori. Þrátt fyrir þetta, sótti Sjálf stæðisflokkurinn það af einstæðu ofurkappi að fá samþykkt ákvæð ið um skattfrelsi hlutabréfaarSs ins. Samkvæmt frásögn Braiga Sigurjónssonar neitaði Sjálfstæð isflokkurinn að styðja frumvarp ið um hækkun tryggingabóta, nema frumvarpið um skattfrelsi hlutabréfaarðsins gengi fram. Þannig setti Sjélfstæðisflokkur inn hagsmuni hlutabréfaeigenda ofar hagsmunum allra annarra einstaklinga, sem ekki fengu neina leiðréttingu skattamála sinna á Alþirigi í fyrra. Hrunið skattakerfi Eftir að Alþingi hafði lokið af- greiðslu áðurnefnds skattafrum varps, skipaði Magnús Jónsson fjármiálaráðherra nýja f jöimenna nefnd til að annast heildarathug un á skattakerfinu. Þar sam. sú nefnd var miklu fjölmennari en embættismannanefndin, var ekki líklegt að störf hennar gengju greiðlegar. f skipun henn ar fólst hinsvegar ný viðurkenn- ing fyrrv. f jármálaráðherra á því, að gildandi skattakerfi gæti ekki staðizt öllu lengur. Þegar núverandi rfldsstjórni kom til valda á síðastl. sumri, var því staðan í skattamálunum þannig, eins og rakið hefur ver ið hér á undan, að viðreisnar- stjórnin var í verM búin að viðurkenna, að skattakerfi henn ar væri orðið svo flókið og marg þættj.að ekki yrði unað við það ' •lignglr og 0! íheiriháttaf I l ger- "SweMtíng þj»?|fciir a^^verS^.,' . Nú- verandi ríkisstjórn sannfærðist um, að þetta var meira en rétt. Gerbreyting é skattakerfinu gæti ekM og mætti ekki dragast leng ur. •• í samræmi við það, hófst Halldór E. Sigurðsson fjármála ráðherra handa um víðtæka end urskoðun skattakerfisins með það fyrir augum að hægt yrði að koma fram nauðsynlegustu byrjunarbreytingum strax á þessu þingi. Samkvæmt stjórn arsáttmálanum skyldi endurskoð unin beinast jöfnum höndum að því að gera skattakerfið ein- faldara og auðveldara í fram kvæmd og að lækka skatta á lágtekjufólki, m. a. með niður fellingu nefskatta. Nýju frumvörpin um skattamálin ÞaS starf, sem Halldór E. Sig- urðsson og samverkamenn hans þurftu hér að vinna, var vissu lega meira en litiS vandasamt og erfitt. Hér var um starf að ræða, sem undir venjulegum kringumstæðum var tveggja til Þriggja ára verk. Þess vegna má telja þaS afrek, að fjármálaráð herra og samverkamönnum hans skyldi takast að leggja frann £ður en þingið fór í jólaleyfið tvö frumvörp, sem fela i sér stórbréytingu á skattakerfinu. Meðal annars gera þau ráð fyrir niðurfellingu ýmissa helztu nef skattanna, t. d. til trygginga. Hið fyrra þessara frumvarpa, sem fjallar um tekjustofna sveitar- félaga, hefur þegar fengið þann vitnisburð fjölmenns ' fundar sveitarstjórnarmanna, að það marki þýðingarmikil spor í rétta átt. Af hálfu HaUdórs E. Sigurðs sonar fjármálaráðherra var strax lýst yfir því, að bæði þessi frumvörp væru upphaf víð- tækari endurskoðunar og breyt inga, sem unnið yrði aS fyrir næsta þing. Á sama hátt hefur ráðherrann lýst yfir því, að hann sé reiðubúinn að ræða um ýmsar breytinigar á frum- vörpunum í meðferð þingsins. Það skilyrði eitt er sett, að sjálfu meginkerfinu sé ekM breytt og að tekjur sveitarfélagá og ríkis séu ekki rýrðar, nema nýrra tekna sé aflað í staðinn. Þá ákvað fjármálaráðherra að viðhafa þau vinnubrögð, að frum vörpin yrðu lögð fram fyrir jóla leyfi þingmanna, en ekld tekin til meðferðar á þinginu fyrr en það kæmi aftur saman tíl fund- ar. Þetta var gert í þvi augna miði, að skattþegnarnir gætu kynnt sér efni þeinra og haft áhrif á aÆgreiðslu þeirra í þing inu. Tekjuskatturinn Af efni þessara nýju skattalaga- frumvarpa hefur verið einna mest rætt um tekjuskattínn. Stjórnarandstæðingar hafa reynt að halda því fram, að hann fuU nægi ekki þeim tilgangi stjórnar sáttmálans að lækka álögur á lágtekjufólki. Þetta er þó tví- mælalaust rangt, en hinsvegar verður þetta umdeilanlegra, þeg ar um millistéttarmenn er að ræða. Þess ber líka að gæta, að skattalðg fyrrverandi stjómar eru hæpin viðmiðun og hafa núv. stjórnarflokkar haldið því réttílega fram, að samkvæmt þeim væru beinu skattamir of háir á lágtekjufólki og millistétt um. Það leiðir af kosningaloforS um þessara flokka, að þeim ber að gera betur við iáiglaunafóUc og millistéttir í þessum efnum. Þess vegna er ekki óeðlilegt, þótt tekjuskattsfrumvarpið verði athugað á Alþingi með þetta í huga. En það verða menn aS / gera sér Ijóst, að allar breytíng ar í þessum efnum kaUa á tekjuöflun í öðru fonmi. Launamunur og skattar Stighækkandi tekjuskattar voru réttlátt og sjálfsagt tekjuöflun- arform á þeim tíma, þegar tekju skipting var mjög misjöfn. Nú hefur tekjuskipting jafnazt veru lega og launamunur orðið minni en áður. Því verður að gæta þess, að stighækkandi tekjuskatt ar jafni ekki út eðlilegan launa mun, þannig t. d. að rauntekj ur ófaglærðs manns og faglærðs verði hinnar sömu. Þess verður líka að gæta, að tekjuskattur leggst tiltölulega þyngst á launa stéttírnar, því að framleiSendur og milliliðir, sem sjálfir geta reiknað sér laun, sleppa alltaf betur, hversu ágætt, sem skatta eftirlitið er. Þessvegna eiga launastéttir að telja sér það ekki minna áhugamál, að tekjuskatt ar séu hæfilegir, en að hækka sjálft kaupið. Kauphækkanir koma að takmörkuðu gagni, ef um helmingur þeirra fer í skatta. Þetta er eitt af þeim höfuð- atriðum, sem hljóta aS setja mikinn svip á þá framhaldsat- hugun skattamálanna, sem fyrir höndum er. Þ. Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.