Tíminn - 23.04.1972, Blaðsíða 17

Tíminn - 23.04.1972, Blaðsíða 17
Sunnudagur 23. april 1972. TÍMINN 17 Heimir Pálsson, stud. jur.: HALLDÓR LAXNESS SJÖTUGUR Þessa dagana fer naumast hjá þvi að þeir landar Halldór Laxness, sem láta sig bók- menntir einhverju varða, leiði hugann dálitið meira en vana- lega að þvi mannlifi sem býr i bókum hans. Svo er a.m.k. um undirskrifaðan. Það eru að visu aðeins fimmtán ár siðan hann stofnaði til kunnings- skapar við hinar fyrstu skáld- sagnapersónur Halldórs, en siðan hefur kunningja— og vinahópurinn i þvi mannlifi vaxið næstum jafn ört og i hinu „raunverulega" — og flestir þeir kunningjar og vinir reynzt jafn traustir eða traustari hinum „lifandi". Fyrir þessa vini er mér ljúft og skylt að færa Halldóri Laxness þakkir i dag og óska honum heilsu og lifdaga til að skapa okkur, lessendum hans, sem flesta vini enn. Það liggur i hlutarins eðli, að enginn gerir úttekt á störf- um afkastamikils rithöfundar i stuttri blaðagrein. Þessa verður heldur ekki freistað hér. Það sem á eftir fer eru aðeins sundurlausar hug- leiðingar og ber að skoða sem slikar. Stundum hættirmönnum við að láta svo sem hinar dýr- mætustu gjafir forsjónar séu ekki annað en sjálfsagðir hlutir. Þvi getur á stundum verið hollt að reyna að gera sér i hugarlund hvernig menn væru settir án þessara gjafa. Þannig mætti og verða fróð- legt að leiða hugann að þvi i dag hvar og hvernig islenzk þjóð væri stödd án skálds sins. Slik hugsun verður að visu aldrei hugsuð til enda, en fljótt yrði ljóst að forn spakmæli eins og að maður komi i manns stað geta orðið hlægi- leg. Halldór Laxness hefur ekki verið þjóð sinni neinn venjulegur sonur, heldur sá sonur sem án hans er allsendis óvist um tilvist — og þó eink- um tilverurétt hennar. Þvi sé það sannleikur, aö forn afrek þessarar þjóðar við bók- menntastörf hafi orðið henni einn dýrmætastur hyrningar- steinn til að reisa á sjálf- stæðiskröfur sinar, þá er trúa min aö fljótlega sannist að islenzk þjóð þætti i framtið eiga sér full fáa hyrningar- steina ef ekki væru unnin slik þjóðleg og samþjóðleg afrek sem skáldverk Halldórs Laxness eru. Mér telst svo til að hann hafi þegar hér er komið sögu sent frá sér riflega hálft hundrað bóka af ýmsu tagi, skáldsögur, smásögur, leikrit, ljóð, ritgerðir o.s. frv. Sé svo hugað að efni þessara rita verður fljótlega ljóst að leitun er að þvi sviði mannlegs lifs, a.m.k. islenzks þjóðlifs, sem skáldið hefur ekki látið tií sin taka, og sé nánar að gáð verður ljóst að áhrifa hans gætir næstum hvar sem til verður litið. Meei rekia þá breytingu á hugsunarhætti sem virðist hafa orðið og vera að verða með islenzkri þjóð á siðustu áratugum til einhvers einstaks manns, eru áreiðan- lega meiri likur til að hann heiti Halldór Laxness en nokk- uð annað. I einni merkustu bók- menntaritgerö sinni, Höfund- urinn og verk hans, hefur Halldór komizt svo að orði að til þess að verk rithöfundar væri lifvænt, yrði lif heils heims, heillar aldar að ólga i brjósti hans. Allt frá þvi hahn sneri sér að þvi að gaumgæfa fremur ýmis einkenni þjóð- félagsins i stað nafla og innyfla einsstaklinga hefur hann lifað svo vendiléga sam- kvæmt þessari kenningu að sá sem lesið hefði öll rit Halldórs væri allfróður um mannlif timans frá 1902—1072, þar sem hinn, sem lesið heföi allar lærðustu sagnfræðibækur um timabilið, væri næsta ófróður meðan hann þekkti ekki rit Halldórs. Svo mjög hefur lif samtimans ólgað i brjósti skáldsins að þar hefur næstum hverrar hræringar gætt. Gildir það jafnt hvort islenzku þjóðerni hefur verið sungið hástemmt lof eða svipan verið á lofti yfir islenzkri þjóð og þjóðrembu, og stundum hefur mér þótt sem hið raunveru- lega lif timabilsins væri hvergi að finna nema i þessum bókum. Spennið FORD fyrir plóginn ÓBREYTT VERÐ? — FORD BÝÐUR BETUR! Aukin afköst stytta vinnutimann. Hin mikla vélarorka og dráttarhæfni FORDtraktoranna gerir þér kleyft aö nýta stór landbúnaðartæki meö fullum afköstum dag hvern árið um kring. 100% óháð vökvakerfi. 8 hraða gírkassi og fullkomlega óháð aflúrtak, sem skipt er með einu hand- taki. Yfirstærð á hjólum. Gæðin tryggja lágan viðhaldskostnað og hæsta endursöluverð. LÁTIÐ FORD „HARÐJAXLANA" LÉTTA YÐUR BÚSTÖRFIN! ÞORHF PANTIÐ FORD TRAKTOR Einhver hefur vist tilnefnt sem einkenni góðs föður að hann agi börn sin. Skyldi ekki mega segja að þau væru ein- kenni góðs sonar að hann agaði þjóð sina? Fáir, ef nokk- rir, synir islenzkrar þjóðar hafa agaö hána sem Halldór Laxness. Gaman hefði ég af að sjá framan i þann islenzkan lesanda Halldórs, sem gæti sagt með sanni,að hann hefði aldrei reiðzt nokkru sem i bók- um hans stóð — en orðiö þó að játa, ef grannt var skoðaö, að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ekki hefur blek- beri þessa greinarstúfs tölu á þeim stundum nær hann hefur hent bók eftir Halldór frá sér með svipuðu orðbragði og Jón Hreggviösson, er hann for- mælti landinu og bað andskot- ann sökkva þvi. En þrátt fyrir góðan ásetning — og góðan vilja — hafa bókaskörnin verið komin i hendur hans aftur innan hriöar — og hann með- tekið þá refsingu, sem oft er fólgin i nokkrum sannleiks- kornum. A þessum degi efast vist enginn um að Halldóri Laxness verði sungið lof I öll- um dagblöðum þjóðarinnar. En um leið gæti verið hollt að minnast þess að ekki er langt siðan það hefði þótt ótrúleg saga. Við,sem erum of ung eða þvi sem næst til að muna þá tima er Halldór Kiljan Laxness var skammaryrði á mörgu góðbúinu, sitjum i und- run og orðvana. Við skiljum ekki hvernig annáluð gáfu- menni gátu umhverfzt í spú- andi Hekkenfeld bæri einn rit- höfund á góma. Visast stafar skilningsleysi okkar að nokkru af þvi aö við þekkjum ekki svo þróttharðan höfund að taka i lurginn á. En máski væri okk- ur hollt að lita okkur nær? Sagan hefur jú löngum haft tilhneigingu til að endurtaka sig. Ég vék aö því i upphafi þessa greinarstúfs aö mér væri nú efst í huga þakklæti til Halldórs Laxness fyrir þaö mannlif sem byggi i bókum hans. Þetta mætti árétta: Hver maður getur i dag skyggnzt I eigin barm og spurt sig: Hvar væri ég og hver væri ég hefðu Salka, Olafur, Bjart- ur, Asta, Ugla, organistinn, Arnas, Snæfriður, Jón... og allir hinir aldrei gerzt föru- nautar minir, leiösögumenn og vinir? 1 minu dæmi fer bezt á að hugsa þá hugsun ekki til enda. i virðingu og þökk til afmælis- barnsins. REYKJAVIK SKOLAVÖROUSTIG 25 TRAKTORAR er tekin af Jóni Kaldal, af Þorvaldi Magnússyni, fyrir áratugum siöan. Nú hefir Þorvaldur brýnt báíi sínum, og býr ásamt konu sinni i hinum nýju og vistlegu hjónaíbúöum að Hrafnistu, og unir þar glaður við sitt. HJÚNAIBÖÐIR aðHRAFNISTU eru nýjasta framkvæmd okkar. Með þvi að kaupa miða í DAS, stuðlið þér að lausn vandamála aldraðra — og skapið yóur jafnframt tækifæri til stórhapps.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.